Responsable Ka Bala bilang Co-Maker sang Loan sang Iban?

Ginapaathag sang Article 2047 ang duha:

Sa madaling silingon: ang guarantor nagapromisa sa creditor nga tumanon ang obligasyon sang nakautang kon indi ini makatuman. Kon ang tawo nagpirma nga solidary upod sang nakautang, suretyship ang kontrata.

Sa Palmares v. Court of Appeals (1998), ginpaathag sang Supreme Court: "A surety is an insurer of the debt, whereas a guarantor is an insurer of the solvency of the debtor." Buot silingon, ang surety nagagarantiya sang utang mismo, samtang ang guarantor nagagarantiya nga makabayad ang nakautang. Ang surety nagapromisa nga magbayad kon indi makabayad ang naghulam. Ang guarantor nagasugot nga puede sia singilon sang creditor pagkatapos lang nga nasingil ang naghulam, kon indi makabayad ang naghulam.

Wala man ginaisip nga may guaranty kon indi ini hayag. Siling sang Article 2055 nga ini "must be express and cannot extend to more than what is stipulated therein", ukon dapat hayag kag indi puede maglapaw sa ginkasugtan.

Kon solidary ang obligasyon sang co-maker, huo. Siling sang Article 1216:

Sa madaling silingon: puede singilon sang creditor ang bisan sin-o sa mga solidary debtor ukon silang tanan sa amo man nga tion, kag ang pagsingil sa isa indi makapugong sa pagsingil sa iban samtang wala pa nabayaran ang bug-os nga utang.

Sa Palmares, ang isa ka co-maker nagpirma sang promissory note nga jointly and severally ang iya obligasyon upod sang mga naghulam. Siling sang Korte nga "the creditor has the right to proceed even against the surety alone", ukon may kinamatarong ang creditor nga singilon bisan ang surety lang. Gindugang sang Korte nga ang promisa "to pay upon default of the principal debtor does not automatically remove it from the ambit of a contract of suretyship", ukon ang promisa nga magbayad kon indi makabayad ang nakautang indi awtomatiko nga nagakuha sini sa suretyship.

Pero ang solidary nga obligasyon dapat halin sa dokumento ukon sa layi. Siling sang Article 1207: "There is a solidary liability only when the obligation expressly so states, or when the law or the nature of the obligation requires solidarity." Buot silingon, may solidary nga obligasyon lang kon hayag ini nga ginasiling, ukon kon ginapangayo ini sang layi ukon sang klase sang obligasyon.

Ginaprotektahan sini ang guarantor. Suno sa Article 2058, "The guarantor cannot be compelled to pay the creditor unless the latter has exhausted all the property of the debtor, and has resorted to all the legal remedies against the debtor." Buot silingon, indi puede pilition ang guarantor nga magbayad tubtob nasingil na sang creditor ang tanan nga propiedad sang nakautang kag nagamit na ang tanan nga legal nga remedyo kontra sa iya.

Ginalista sang Article 2059 kon san-o indi magamit ang excussion, pareho sang kon ang guarantor "has expressly renounced it" (hayag nga ginbayaan ini), kon "he has bound himself solidarily with the debtor" (nagpirma sia nga solidary upod sang nakautang), kag kon insolvent ang nakautang. Suno sa Article 2060, dapat ini isiling sang guarantor kon nagasingil ang creditor, kag dapat niya ituro ang propiedad sang nakautang sa Pilipinas nga bastante para mabayaran ang utang.

Indi ang ngalan ang nagadesisyon. Sa TIDCORP v. Philippine Veterans Bank (2019), ang isa ka "guarantor" nagbayaan sang excussion kag nagsugot nga sia mismo ang magpas-an sang utang. Siling sang Korte nga ang amo sini nga guarantor "undoubtedly makes himself/herself solidarily liable to the creditor", kay "The determination of whether an obligation is a suretyship is not a matter of nomenclature and semantics." Buot silingon, solidary sia nga responsable sa creditor, kay kon suretyship ang obligasyon indi nagadepende sa ngalan ukon sa mga pulong lang.

Ini isa ka hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano ginagamit ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Nestor nagpirma sa promissory note sang iya abyan nga si Arman bilang "co-maker". Siling sang note nga ang mga nagpirma "jointly and severally" ang obligasyon. Nagpundo si Arman sa pagbayad. Suno sa Article 1216 kag sa Palmares, puede singilon sang nagpahulam kay Nestor ang bug-os nga loan nga wala pa nabayaran, nga indi na anay kasuhan si Arman.

Pero kon guarantor lang si Nestor suno sa dokumento, nga wala sang solidary clause kag wala sang pagbayaan, puede gamiton ni Nestor ang excussion kag magpangayo sa nagpahulam nga singilon anay ang propiedad ni Arman.

Kon puede mabawi ni Nestor kay Arman ang iya ginbayad, wala ini ginatalakay sa sini nga pahina.

Tan-awa man ang pagtandi sang guarantor kontra surety kag ang kahulugan sang suretyship.

Makighambal sa abogado antes ka magpirma bilang co-maker ukon guarantor, kon ang nagpahulam nagapabayad sa imo sang loan sang iban, ukon kon ginkasuhan ka bilang co-maker. Ang imo obligasyon depende sa eksakto nga mga pulong sang imo ginpirmahan.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas. Para sa dugang parte sa loan, tan-awa ang Utang kag pagsingil kag ang Pila ka tuig ang tion sang creditor sa pagsingil sang utang?