Article 1144 sang Civil Code: Napulo ka tuig sa pagkaso sa nakasulat nga kontrata
Status: May bisa pa
Ano ang ginasiling sang Article 1144?
Ang opisyal nga teksto sang kasuguan yara sa English.
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues:
(1) Upon a written contract;
(2) Upon an obligation created by law;
(3) Upon a judgment.
Ano ang buot silingon sini sa simple nga tinaga?
Ang Article 1144 sang Civil Code nagahatag sang napulo ka tuig para magpasaka sang kaso parte sa tatlo ka butang: nakasulat nga kontrata, obligasyon nga ginhimo sang law, kag judgment sang korte. Ang napulo ka tuig nagasugod sa tion nga nag-accrue ang right of action, buot silingon, ang una nga adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso. Para sa pirmado nga loan nga may due date, kasagaran amo ini kon naglapas na ang due date nga wala sang bayad. Kon wala sang kaso nga napasaka sa tion kag wala gid naputol ang tion, mahimo gamiton sang pihak ang prescription bilang depensa.
Ang "prescription of actions" buot silingon ang pagkadula sang kinamatarong magkaso bangod naglawig na gid ang tion. Siling sang Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law." Ang Article 1144 amo ang nagatalana sang tion para sa tatlo ka kaso nga ara sa iya lista. Mas malip-ot ang tion sang oral contract (kasugtanan nga sa hambal lang, wala ginsulat): anom ka tuig suno sa Article 1145.
Paano ini nagaobra sa matuod nga kabuhi?
Ang nakasulat nga utang ni Dan kay Lorie
Nagpirma si Dan sang note nga bayaran niya si Lorie sang ₱60,000 sa Marso 31, 2021. Wala sia nagbayad. Mahimo na magkaso si Lorie halin sadto, gani ang iya napulo ka tuig suno sa Article 1144(1) nagadalagan tubtob mga Marso 2031. Kon magpadala si Lorie kay Dan sang nakasulat nga demand letter sa 2026, ina nga sulat nagaputol sang prescription (Article 1155).
Ang loan ni Mario nga may binulan nga interest
Naghulam si Mario sang kuwarta sa iya pakaisa paagi sa nakasulat nga kasugtanan nga may binulan nga interest. Nagbayad sia sang interest tubtob Marso 2024, dayon nag-untat. Suno sa Article 1151, ang tion para sa kaso nga singgilon ang utang nagadalagan halin sa ulihi nga bayad sang interest, Marso 2024.
Ang judgment sang korte ni Joy
Nagdaog si Joy sa collection case. Nangin final ang judgment, pero wala gihapon nagbayad ang debtor. Ang kaso parte sa sina nga judgment dapat ipasaka sa sulod sang napulo ka tuig, halin sa petsa nga nangin final ang judgment (Articles 1144(3) kag 1152).
Mga ginhimo-himo lang nga halimbawa ini para ipakita kon paano nagaobra ang rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ano ang buot silingon sini sa praktis?
- Tipigi ang pirmado nga kontrata ukon note, ang pamatuod sang kada bayad kag mga kopya sang bisan ano nga demand letter. Ang mga petsa sa sini nga papeles amo ang nagadesisyon kon san-o nagsugod ang tion kag kon naputol ini.
- Madamo nga gamo sang mga tawo nga nagaestar sa isa lang ka siyudad ukon banwa una nga ginadala sa barangay. Tan-awa ang kinahanglan bala nga magkadto anay ako sa barangay?
- Kon mahimo bala mapriso ang tawo bangod sang utang nga wala nabayaran, ginapaathag ini sa mahimo ka bala mapriso bangod sang utang?
- Para sa bug-os nga lista sang mga tion, pareho sang apat ka tuig para sa quasi-delict (Article 1146) ukon isa ka tuig para sa forcible entry kag detainer (Article 1147), tan-awa ang tabla sang prescription of civil actions kag pila ka tuig mahimo singgilon ang utang?
- Para sa libre ukon barato nga bulig legal, tan-awa ang diin makakita sang bulig legal.
Ano ang siling sang Article 1144?
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues: (1) Upon a written contract; (2) Upon an obligation created by law; (3) Upon a judgment.
Sa simple nga pulong, may napulo ka tuig ka para magkadto sa korte:
- Parte sa nakasulat nga kontrata. Pirmado nga loan agreement, promissory note, nakasulat nga lease (abang) ukon nakasulat nga baligya. Indi kinahanglan nga notaryado ang kontrata para isipon ini nga nakasulat. Tan-awa ang valid bala ang promissory note bisan wala notaryo?
- Parte sa obligasyon nga ginhimo sang law. Isa ka katungdanan nga halin mismo sa law, indi sa kasugtanan. Siling sang Article 1158, ini nga mga obligasyon "are not presumed": ang mahimo lang pangayuon amo ang klaro nga nakasulat sa Civil Code ukon sa special laws.
- Parte sa judgment. Final nga desisyon sang korte nga nagamando sa isa ka tawo nga magbayad ukon maghimo sang isa ka butang.
San-o nagasugod ang napulo ka tuig?
Siling sang article, ang napulo ka tuig nagadalagan "from the time the right of action accrues". Dugang sang Article 1150, luwas kon may special nga rule, ginaisip ang tion "from the day they may be brought".
May special nga sinugdan ang Civil Code para sa pila ka kaso:
- Principal nga may interest. Kon ang kaso para singgilon ang principal nga may interest, siling sang Article 1151, ang tion "runs from the last payment of the annuity or of the interest."
- Judgments. Siling sang Article 1152, ang tion para ipatuman ang judgment "commences from the time the judgment became final."
Wala ginapaathag sang sini nga pahina ang mga loan nga wala sang tama nga due date. Kon may tinutuyo ang duha ka pihak nga tion pero wala nila gintalana, ukon ginbilin nila ini sa buot sang debtor, siling sang Article 1197, mahimo ang korte ang magtalana sini.
Ano ang matabo kon lapas na ang napulo ka tuig?
Kon nagdalagan na gid ang bug-os nga tion kag wala ini naputol, mahimo gamiton sang ginkaso ang prescription bilang depensa batok sa kaso. Amo ina ang panguna nga epekto sang Article 1144: ginalimitahan sini ang tion para magkadto sa korte.
Mahimo maputol ang napulo ka tuig. May tatlo ka paagi ang Article 1155: ang pagpasaka sang kaso sa korte, ang nakasulat nga extrajudicial demand sang creditor (ang ginautangan), kag ang nakasulat nga pag-ako sang utang sang debtor (ang nakautang). Ang reklamo nga ginpasaka sa punong barangay nagaputol man sang tion, tubtob 60 ka adlaw (Local Government Code, Section 410(c)).
Masami nga pamangkot
Pila ka tuig ang tion para magkaso sa nakasulat nga kontrata sa Pilipinas?
Napulo ka tuig. Siling sang Article 1144 sang Civil Code, ang kaso parte sa nakasulat nga kontrata dapat ipasaka sa sulod sang napulo ka tuig halin sa tion nga nag-accrue ang right of action.
Ang promissory note bala isa ka nakasulat nga kontrata suno sa Article 1144?
Ang pirmado nga promissory note ukon loan agreement isa ka nakasulat nga kontrata, gani ang napulo ka tuig sang Article 1144(1) ang ginagamit sa kaso para singgilon ini. Ang loan nga sa hambal lang may anom ka tuig suno sa Article 1145.
San-o nagasugod ang napulo ka tuig para sa utang nga wala nabayaran?
Halin sa tion nga nag-accrue ang right of action. Siling sang Article 1150, ginaisip ang tion halin sa adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso. Para sa loan nga may tama nga due date, kasagaran amo ini kon naglapas na ang due date nga wala sang bayad.
Pila ka tuig mahimo ipatuman paagi sa kaso ang judgment sang korte parte sa kuwarta?
Ang kaso parte sa judgment dapat ipasaka sa sulod sang napulo ka tuig (Article 1144(3)), halin sa tion nga nangin final ang judgment (Article 1152).
Mahimo bala maputol ang napulo ka tuig?
Huo. Siling sang Article 1155, ang prescription ginaputol sang pagpasaka sang kaso sa korte, sang nakasulat nga extrajudicial demand sang creditor, kag sang nakasulat nga pag-ako sang utang sang debtor.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?