Republic v. Court of Appeals and Molina (1997): ang Molina Guidelines

Naminyo si Roridel ug ang iyang bana sa Manila niadtong 1985 ug nakabaton og usa ka anak nga lalaki. Matod ni Roridel, human sa mga usa ka tuig, nagpakita ang iyang bana og mga timailhan sa "immaturity and irresponsibility" (pagka-isip-bata ug pagkawalay responsibilidad): mas gusto niya nga gastohon ang iyang oras ug kwarta uban sa iyang mga barkada, nagsalig siya sa iyang ginikanan, ug dili siya tinud-anay kaniya bahin sa kwarta. Gibasol hinuon niya ang kinaiya ni Roridel. Labaw na sa tulo ka tuig nga nagbulag sila og puy-anan.

Gihangyo ni Roridel ang korte nga ideklarar nga void (walay bili) ang kaminyoon ubos sa Article 36. Ang iyang ebidensya: ang iyang kaugalingong testimonya, duha ka higala, usa ka social worker ug usa ka psychiatrist. Gideklarar sa trial court nga void ang kaminyoon ug miuyon ang Court of Appeals. Ang Solicitor General, para sa Republic, miapela sa Supreme Court.

Nagpakita ba ang mga facts og psychological incapacity ubos sa Article 36, o kaminyoon lang kini sa duha ka tawo nga dili magkasinabot?

Gi-grant sa Supreme Court ang petition sa Republic, gi-set aside ang mga desisyon sa ubos nga mga korte, ug gideklarar nga valid ug nagpadayon ang kaminyoon.

Matod sa Court, ang ebidensya nagpakita og "more of a 'difficulty,' if not outright 'refusal' or 'neglect'" sa pagtuman sa pipila ka katungdanan sa kaminyoon. Ang irreconcilable differences (mga dili masulbad nga panagbangi) ug nagbanggi nga personalidad dili psychological incapacity. Kinahanglan mapakita nga ang asawa o bana dili gyud makahimo, dili lang dili gusto, sa pagtuman sa mga katungdanan sa kaminyoon. Ang testimonya sa psychiatrist nagpakita og incompatibility (dili magkahiangay), dili incurable nga psychiatric disorder.

Dayon naghatag ang Court og walo ka guidelines. Sa mubo:

1. Ang asawa o bana nga mopasaka sa kaso ang adunay burden of proof (obligasyon sa pagpamatuod), ug bisan unsang duhaduha hukman pabor sa kaminyoon.
2. Ang root cause kinahanglan ma-identify sa medisina o clinically, isulat sa petition, igo nga mapamatud-an sa mga eksperto, ug klaro nga ipasabot sa desisyon.
3. Ang incapacity kinahanglan naa na sa adlaw sa kasal.
4. Kinahanglan permanente o incurable kini sa medisina o clinically.
5. Kinahanglan grabe kini nga dili na makatuman ang asawa o bana sa mga essential nga katungdanan sa kaminyoon; ang gagmay nga kinaiya, pagkausab-usab sa mood ug panagsa nga kasuko dili igo.
6. Ang essential nga mga katungdanan mao ang naa sa Articles 68 hangtod 71 (bana ug asawa) ug Articles 220, 221 ug 225 (ginikanan ug mga anak) sa Family Code.
7. Ang mga desisyon sa National Appellate Matrimonial Tribunal sa Catholic Church, bisan dili binding (dili obligado sundon), kinahanglan hatagan og dakong pagtahod.
8. Kinahanglan moapil ang prosecutor ug ang Solicitor General, ug kinahanglan mohatag og certification ang Solicitor General.

Ang psychological incapacity ubos sa Article 36 usa ka incapacity (dili gyud makahimo), dili lang kalisod, pagdumili o pagpasagad; ang irreconcilable differences ug nagbanggi nga personalidad dili maapil, ug ang tawo nga mopasaka sa kaso ang kinahanglan mopamatuod niini, ug ang mga duhaduha hukman pabor sa kaminyoon.

Ang Molina guidelines maoy naghulma sa mga kaso sa Article 36 sulod sa labaw sa 20 ka tuig. Sa praktika, tungod sa guideline 2, daghang petition ang nagkinahanglan og psychologist o psychiatrist aron mo-diagnose sa asawa o bana nga adunay disorder.

Niadtong 2021, gibiyaan sa Tan-Andal v. Andal ang guideline 2 ug miingon nga ang "incurable" gigamit sa legal nga kahulogan, dili sa medical nga kahulogan. Gipunting usab sa Tan-Andal nga ang guideline 8, ang certification sa Solicitor General, wala na gikinahanglan ubos sa A.M. No. 02-11-10-SC. Ang ubang ideya sa Molina nagpabilin: ang incapacity kinahanglan naa na sa adlaw sa kasal, kinahanglan seryoso kini, ug ang kalisod o pagdumili dili incapacity.