Kalintegan ti Kasambahay iti Batas Kasambahay (RA 10361)

Ti Section 4(d) ket mangilawlawag a ti domestic worker wenno "kasambahay" ket siasinoman a tao nga agar-aramid iti trabaho iti balay iti uneg ti relasion ti panagtrabaho, "such as, but not limited to," general househelp, nursemaid wenno yaya, kosinero, hardinero, wenno labandera. Ti domestic work ket trabaho a maaramid iti uneg wenno para iti maysa a pamilia iti balay.

Dua a grupo ti saan a karaman:

• dagiti agar-aramid iti trabaho iti balay no dadduma laeng, saan a kas panggedan;
• dagiti ubbing iti sidong ti foster family arrangement a maipaadal ken maikkan iti allowance para iti eskuela, kas iti baon.

Kasapulan ti Section 11 ti naisurat a kontrata sakbay a mangrugi ti trabaho, iti pagsasao a maawatan ti agsinnumbangir, ken addaan ti trabahador iti kopia a napirmaan. Masapul a karaman dagiti pagrebbengan, kabayag ti panagtrabaho, sueldo, dagiti mapalubosan a bawas, oras ti trabaho, rest day ken leave, taraon, pagnaedan ken pannakaagas, aniaman a deployment expenses ken utang, ken no kasano a maipatingga ti trabaho.

Sakbay ti panangala, mabalin a kiddawen ti employer ti medical certificate, barangay ken police clearance, NBI clearance ken birth certificate wenno sabali a pammaneknek ti edad (Section 12). Ti gastos dagitoy ket bayadan ti employer wenno ti agency, saan a ti trabahador. Masapul met nga irehistro ti employer ti kasambahay iti Registry of Domestic Workers ti barangay a pagnanaedan ti employer (Section 17).

• Awan ti recruitment wenno finder's fee. Awan ti agency wenno sabali a tao a mabalin a mangsingir iti trabahador iti aniaman a paset ti recruitment wenno finder's fee (Section 13).
• Awan ti deposit para kadagiti mabuong. Maiparit ti panangkiddaw iti deposit a pangbawasan para iti mapukaw wenno madadael a gamit ti balay (Section 14).
• Awan ti debt bondage. Saan a mabalin a pilitan ti trabahador nga agtrabaho tapno bayadanna ti utang nga awan nalawag a kondisionna (Sections 4(a) ken 15).
• Awan ti panangtengngel iti sueldo. Saan a mabalin a tengngelan ti employer ti sueldo ti trabahador, direkta man wenno saan (Section 28).
• Awan ti bawas nga awan pammalubos. Dagiti laeng bawas a kasapulan ti linteg, wenno impalubos ti trabahador a naisurat, ti mabalin (Section 25).

• Panangtrato. Awan ti panangabuso, pisikal a ranggas, harassment wenno makapabain nga aramid manipud iti employer wenno aniaman a kameng ti pamilia (Section 5).
• Taraon ken pagnaedan. Saan a kumurang ngem tallo a naan-anay a pannangan iti tunggal aldaw ken nasayaat ken natalged a pagturogan. Tulong ken panaginana no agsakit wenno masugatan iti trabaho, nga awan ti mapukaw a benepisio. Saan a mabalin a tengngelan dagitoy kas dusa (Section 6).
• Privacy. Respeto iti privacy, a karaman ti komunikasion ken dagiti personal a gamit (Section 7).
• Komunikasion iti ruar. Mabalin bayat ti libre nga oras, ken uray bayat ti oras ti trabaho no adda emerhensia (Section 8).
• Edukasion. Gundaway a malpas ti basic education, ken maibagay ti iskedyul ti trabaho para iti dayta (Section 9).
• Panaginana iti tunggal aldaw. Walo nga oras a dagup a panaginana iti tunggal aldaw (Section 20).
• Panaginana iti tunggal lawas. Saan a kumurang ngem 24 nga agsasaruno nga oras a panaginana iti tunggal lawas, a naisurat ti iskedyulna. No adda kayat ti trabahador a maysa nga aldaw gapu iti relihion, masapul a respetuen dayta ti employer (Section 21).

Kuna ti Section 25 a masapul a mabayadan ti sueldo iti husto a tiempo, a kuarta, direkta iti trabahador, saan a kumurang ngem maminsan iti maysa a bulan. Saan a mapalubosan ti panagbayad babaen ti voucher, coupon, token wenno aniaman a saan a kuarta. Ti domestic worker "is entitled to a thirteenth month pay as provided for by law." Mabalinmo a tantiaen dayta babaen ti 13th month pay calculator.

Iti tunggal panagsueldo, maikkan ti trabahador iti pay slip a mangipakita iti kuarta a naibayad ken aniaman a bawas, ket idulin ti employer dagiti kopia iti tallo a tawen (Section 26).

Minimum wage. Nangikeddeng ti RA 10361 iti minimum wage para iti kasambahay idi naaprobaran idi 2013, ket imbilinna kadagiti Regional Tripartite and Productivity Wage Board a repasuen ken baliwanda dagitoy kalpasan ti maysa a tawen ken sagpaminsan kalpasanna (Section 24). Ti rate nga aplikado ita ket agdepende iti kabarbaro a wage order iti rehion. Saan nga ilista daytoy a panid dagiti agdama a rate.

Kalpasan ti saan a kumurang ngem maysa a tawen a serbisio, lima nga aldaw a service incentive leave a bayadan iti tunggal tawen. Dagiti saan a nausar nga aldaw ket saan a maiyakar iti sumaruno a tawen ken "not convertible to cash" (Section 29). Kitaem ti service incentive leave.

Ti kasambahay a solo parent ket makaala met iti agingga iti pito a working day a bayadan a parental leave iti tunggal tawen kalpasan ti innem a bulan a serbisio iti isu met laeng nga employer (Revised IRR of RA 8972, Section 22). Kitaem ti solo parent leave.

Kalpasan ti saan a kumurang ngem maysa a bulan a serbisio, masapul a karaman ti kasambahay iti SSS, PhilHealth ken Pag-IBIG (Section 30). Ti employer ti agbayad kadagiti kontribusion. Ngem no ₱5,000 wenno ad-adu ti sueldo ti kasambahay kada bulan, bayadanna ti paset-na, kas naikeddeng iti linteg. Ipakita ti SSS contribution calculator dagiti paset.

Saan a kumurang ngem 15. Iti Section 16, maiparit ti mangala iti siasinoman a kurang iti 15 ti tawenna kas domestic worker. Dagiti trabahador nga agtawen iti 15 agingga iti saan pay a 18 ket "working children." Addaanda iti kalintegan iti minimum wage ken amin a benepisio iti sidong ti linteg, ken aplikado kadakuada dagiti espesial nga alagaden ti linteg a mangsalaknib kadagiti ubbing (Republic Act No. 7610).

Saan a mabalin nga ibawas ti employer ti gatad iti sueldo nga awan ti naisurat a pammalubos ti trabahador, saan a mabalin ti agkiddaw iti deposit para kadagiti mapukaw, ken saan a mabalin ti mangtengngel iti sueldo (Sections 14, 25 ken 28). Dagiti krimen ket maidatag kadagiti regular a korte, idinto ta dagiti labor dispute ket mapan iti DOLE Regional Office (Section 37). Para iti krimen a mismo, kitaem ti qualified theft.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ni Ella ken ni Jun. Innala ni Ella ni Jun kas live-in a hardinero idiay Cebu. Nagpirmada iti kontrata iti Cebuano a nakailistaan dagiti pagrebbengan, sueldo ken rest day-na. Kalpasan ti maysa a bulan, inrehistro ni Ella isuna iti SSS, PhilHealth ken Pag-IBIG. Kurang iti ₱5,000 kada bulan ti sueldo ni Jun, isu a ni Ella ti agbayad iti amin a kontribusion.

Ni Nena. Ni Nena ket yaya. Kiniddaw ti employer-na nga agibati iti kuarta a "deposit" no la ket adda mabuongna. Maiparit dayta iti sidong ti Section 14.

Ni Tess. Ni Tess, maysa a kosinera, ket kameng ti simbaan nga agdaydayaw iti Sabado. Kiniddawna a Sabado ti rest day-na iti tunggal lawas. Gapu ta naibatay iti relihion ti kayatna, masapul a respetuen dayta ti employer-na.

Dagiti labor dispute ket mapan iti DOLE Regional Office a sakupna ti pagtrabahuan, a masapul a padasenna ti conciliation ken mediation sakbay nga agdesision (Section 37). Dagiti panaglabsing nga ibilang ti linteg a maiparit ket madusa iti multa a ₱10,000 agingga iti ₱40,000, ken mabalin latta ti agidatag iti civil wenno criminal a kaso (Section 40). Para iti mapasamak no malpas ti trabaho, kitaem ti panangpatingga iti trabaho ti kasambahay. Para kadagiti addang ti panagidatag, kitaem ti kasano ti agidatag iti labor complaint.

Makisaritaka iti abogado wenno iti Public Attorney's Office (PAO) no adda panangabuso, no mapabasol ti kasambahay iti krimen, no adda menor de edad a karaman, wenno no nabayagen a natengngel ti sueldo. Dagitoy a kaso ket mabalin a karaman ti labor ken criminal a proseso.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas.