Mga Katungod sa Kasambahay sa Batas Kasambahay (RA 10361)

Ang Section 4(d) naghubit sa domestic worker o "kasambahay" isip bisan kinsa nga nagbuhat og domestic work sulod sa employment relationship, "such as, but not limited to," general househelp, nursemaid o yaya, kusinera, hardinero, o labandera. Ang domestic work buot ipasabot trabaho nga gibuhat sulod o para sa usa ka panimalay.

Duha ka grupo ang wala apil:

• mga tawo nga nagbuhat og domestic work panagsa ra o dili regular, dili isip panginabuhian;
• mga bata ilalom sa foster family arrangement nga gihatagan og edukasyon ug allowance para sa eskwela, sama sa baon.

Ang Section 11 nagkinahanglan og sinulat nga kontrata ayha magsugod ang trabaho, sa pinulongan nga masabtan sa duha ka bahin, uban ang pinirmahang kopya para sa trabahante. Kinahanglan apil niini ang mga katungdanan, gidugayon sa trabaho, sweldo, gitugot nga mga kaltas, oras sa trabaho, rest days ug leaves, pagkaon, puy-anan ug medical attention, bisan unsang deployment expenses ug loan, ug kung giunsa matapos ang trabaho.

Ayha mo-hire, ang employer pwede mangayo og medical certificate, barangay ug police clearance, NBI clearance ug birth certificate o laing pamatuod sa edad (Section 12). Ang gasto niini bayran sa employer o agency, dili sa trabahante. Kinahanglan usab irehistro sa employer ang kasambahay sa Registry of Domestic Workers sa barangay diin nagpuyo ang employer (Section 17).

• Walay recruitment o finder's fees. Walay agency o ikatulong tawo nga pwede maningil sa trabahante og bisan unsang bahin sa recruitment o finder's fees (Section 13).
• Walay deposit para sa nabuak. Supak sa balaod ang pagpangayo og deposit nga kuhaan sa kaltas para sa nawala o naguba nga gamit sa balay (Section 14).
• Walay debt bondage. Dili pwede pugson ang trabahante nga motrabaho aron bayran ang utang nga walay klarong kondisyon (Sections 4(a) ug 15).
• Walay pagpugong sa sweldo. Dili pwede pugngan sa employer ang sweldo sa trabahante, direkta man o dili direkta (Section 28).
• Walay kaltas nga walay pagtugot. Ang mga kaltas nga gikinahanglan sa balaod, o gitugotan sa trabahante nga sinulat, ra ang pwede (Section 25).

• Pagtratar. Walay abuso, pisikal nga kapintasan, harassment o makauulaw nga binuhatan gikan sa employer o bisan kinsang membro sa panimalay (Section 5).
• Pagkaon ug puy-anan. Dili moubos sa tulo ka igong pagkaon matag adlaw ug tawhanon, luwas nga katulganan. Tabang ug pahulay kung masakiton o samaran sa trabaho, nga walay kawala sa benepisyo. Dili gyud kini pwede pugngan isip silot (Section 6).
• Privacy. Respeto sa privacy, apil ang komunikasyon ug personal nga gamit (Section 7).
• Komunikasyon sa gawas. Pwede sa libre nga oras, ug bisan sa oras sa trabaho kung emergency (Section 8).
• Edukasyon. Higayon nga mahuman ang basic education, nga i-adjust ang iskedyul sa trabaho para niini (Section 9).
• Pahulay matag adlaw. Kinatibuk-ang pahulay nga walo ka oras matag adlaw (Section 20).
• Pahulay matag semana. Dili moubos sa 24 ka sunod-sunod nga oras nga pahulay matag semana, nga sinulat ang iskedyul. Kung gusto sa trabahante ang usa ka piho nga adlaw tungod sa relihiyon, kinahanglan kining respetuhon sa employer (Section 21).

Ang Section 25 nag-ingon nga ang sweldo kinahanglan bayran sa husto nga oras, cash, direkta sa trabahante, dili moubos sa kausa matag bulan. Dili gitugot ang pagbayad og vouchers, coupons, tokens o bisan unsa nga dili cash. Ang domestic worker "is entitled to a thirteenth month pay as provided for by law." Pwede nimo kini i-estimate gamit ang 13th month pay calculator.

Matag sweldohan, makadawat ang trabahante og pay slip nga nagpakita sa cash nga gibayad ug bisan unsang kaltas, ug tipigan sa employer ang mga kopya sulod sa tulo ka tuig (Section 26).

Minimum wage. Ang RA 10361 nagtakda og minimum wage para sa kasambahay sa dihang gipasa kini niadtong 2013 ug gisugo ang Regional Tripartite and Productivity Wage Boards nga mo-review ug mo-adjust niini human sa usa ka tuig ug matag karon ug unya human niana (Section 24). Ang rate nga magamit karon magdepende sa pinakabag-ong wage order sa rehiyon. Kini nga pahina wala maglista sa mga rate karon.

Human sa dili moubos sa usa ka tuig nga serbisyo, lima ka adlaw nga service incentive leave nga bayad matag tuig. Ang wala magamit nga mga adlaw dili madala sa sunod tuig ug "not convertible to cash" (Section 29), buot ipasabot dili mailisan og kwarta. Tan-awa ang service incentive leave.

Ang kasambahay nga solo parent makakuha usab og hangtod pito ka working days nga bayad nga parental leave matag tuig human sa unom ka bulan nga serbisyo sa samang employer (Revised IRR of RA 8972, Section 22). Tan-awa ang solo parent leave.

Human sa dili moubos sa usa ka bulan nga serbisyo, kinahanglan ma-cover ang kasambahay sa SSS, PhilHealth ug Pag-IBIG (Section 30). Ang employer ang mobayad sa mga kontribusyon. Pero kung ₱5,000 o labaw pa ang sweldo sa kasambahay matag bulan, siya ang mobayad sa proporsyonal nga bahin, sumala sa balaod. Ang SSS contribution calculator nagpakita sa mga bahin.

Dili moubos sa 15. Sa Section 16, supak sa balaod ang pag-hire og bisan kinsa nga ubos sa 15 anyos isip domestic worker. Ang mga trabahante nga 15 hangtod ubos sa 18 anyos kay "working children." Adunay sila katungod sa minimum wage ug tanang benepisyo sa balaod, ug magamit kanila ang espesyal nga mga lagda sa balaod sa proteksyon sa mga bata (Republic Act No. 7610).

Dili pwede kaltason sa employer ang bili gikan sa sweldo nga walay sinulat nga pagtugot sa trabahante, dili pwede mangayo og deposit para sa nawala, ug dili pwede pugngan ang sweldo (Sections 14, 25 ug 28). Ang mga krimen i-file sa regular nga mga korte, samtang ang labor disputes moadto sa DOLE Regional Office (Section 37). Para sa krimen mismo, tan-awa ang qualified theft.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung giunsa paglihok ang mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Ella ug Jun. Gi-hire ni Ella si Jun isip stay-in nga hardinero sa Cebu. Mipirma sila og kontrata sa Cebuano nga naglista sa iyang mga katungdanan, sweldo ug rest day. Human sa usa ka bulan, girehistro ni Ella si Jun sa SSS, PhilHealth ug Pag-IBIG. Ubos sa ₱5,000 matag bulan ang sweldo ni Jun, mao nga si Ella ang mobayad sa tanang kontribusyon.

Nena. Si Nena usa ka yaya. Gihangyo siya sa iyang employer nga mobilin og cash nga "deposit" basin og makabuak siya og gamit. Supak kana sa balaod sumala sa Section 14.

Tess. Si Tess, usa ka kusinera, membro sa simbahan nga nagsimba matag Sabado. Gihangyo niya nga Sabado ang iyang rest day matag semana. Tungod kay relihiyon ang rason sa iyang gusto, kinahanglan kini respetuhon sa iyang employer.

Ang labor disputes moadto sa DOLE Regional Office nga naglangkob sa lugar sa trabaho, nga kinahanglan mosulay una og conciliation ug mediation ayha modesisyon (Section 37). Ang mga paglapas nga gideklarar sa balaod nga supak sa balaod silotan og multa nga ₱10,000 hangtod ₱40,000, nga dili makaapekto sa civil o criminal nga mga kaso (Section 40). Para sa mahitabo kung matapos ang trabaho, tan-awa ang pagtapos sa trabaho sa kasambahay. Para sa mga lakang sa pag-file, tan-awa ang unsaon pag-file og labor complaint.

Pakigsulti sa abogado o sa Public Attorney's Office (PAO) kung adunay abuso, kung giakusahan og krimen ang kasambahay, kung menor de edad ang nalambigit, o kung dugay na nga gipugngan ang sweldo. Kini nga mga kaso pwede maglakip sa labor ug criminal nga proseso.

Kung dili nimo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas.