Ania ti Aramidem Kalpasan ti Aksidente iti Kalsada iti Pilipinas?

Ti Section 55 ti Republic Act No. 4136, ti Land Transportation and Traffic Code, ket mangikeddeng iti dua a pagrebbengan ti driver.

Umuna, ipakaammom no siasinoka. Ti driver nga adda sadiay ket masapul nga ipakitana ti driver's license-na, itedna ti pudno a nagan ken adresna, ken itedna ti pudno a nagan ken adres ti akinkukua iti lugan.

Maikadua, tulongam ti biktima. Ti driver a nairaman iti aksidente ket saan a mabalin a pumanaw iti lugar nga awan ti tulongna iti biktima. Tallo laeng a laksid ti ipalubos ti linteg:

• adda ti driver iti asideg a peggad a madangran a nakaro babaen ti dadduma a tattao gapu iti aksidente;
• ireport ti driver ti aksidente iti kaasitgan nga opisial ti linteg; wenno
• masapul nga awagan ti driver ti doktor wenno nars a tumulong iti biktima.

Dagitoy ti sasao ti linteg ti 1964 kas naipablaak iti Supreme Court E-Library. Ti panangpanaw iti nadangran a tao nga awan ti tulong ket mabalin a mangpadagsen iti dusa. Kitaem ti Hit and run: dusa ti panangpanaw iti lugar.

Wen, no adda natay wenno nadangran iti aksidente. Kuna ti Section 7 ti Republic Act No. 10586 a dayta a driver ket "shall be subjected to chemical tests", kayatna a sawen, masapul nga agpa-chemical test, agraman ti drug screening test ken, no kasapulan, drug confirmatory test. Innayon dagiti implementing rules a ti field sobriety test ken ti breath analyzer test ket maaramid iti lugar "whenever practicable", wenno no mabalin.

Ti driver nga agkedked kadagitoy a mandatory test ket maala ken automatic a ma-revoke ti driver's license-na, malaksid pay kadagiti sabali a dusa (Section 8). Para kadagiti dusa ti drunk driving, kitaem ti Drunk driving penalty iti Pilipinas.

Wen, no ti aksidente ket nakaigapuan ti ipapatay, dangran wenno pannakadadael gapu iti kinaawan ti annad. Kuna ti Section 56 ti Republic Act No. 4136 a ti driver a nakabasol iti aksidente a nakaigapuan ti ipapatay wenno dangran ket madusa iti sidong ti Revised Penal Code. Ti gagangay a kaso ket reckless imprudence (kinaawan ti annad nga awan ti dakes a panggep) iti sidong ti Article 365, a mangilawlawag iti daytoy a wagas:

Ti dusa ket agdepende iti nagbanagan: ipapatay, dangran, wenno pannakadadael ti sanikua. Ti driver a saan a nangted kadagiti nadangran, iti dayta met laeng a lugar, iti tulong a kabaelanna nga ited ket maikkan iti dusa a maysa a degree a nangatngato. Kitaem ti Reckless imprudence: dusa.

Iti Ivler v. Modesto-San Pedro (2010), inkeddeng ti Supreme Court a ti maysa nga aramid nga awan annadna ket maysa laeng a krimen. Amin a dangran, ipapatay ken pannakadadael manipud iti maysa nga aksidente ket maipaay iti maysa a kaso. Saan a mabalin a bingbingayen dagitoy iti nagduduma a kaso.

Ti tao a nakabasol. Kuna ti Article 2176 ti Civil Code a siasinoman a mangpataud iti dangran iti sabali gapu iti biddut wenno kinaawan ti annad ket masapul nga agbayad iti dayta. Daytoy ti maawagan iti quasi-delict.

Adda met alagaden ti Civil Code a para laeng kadagiti driver:

Kayatna a sawen, no awan ti pammaneknek a maibusor, maipagarup a nagkurang iti annad ti driver no lumabsabsing iti aniaman nga alagaden ti trapiko iti oras ti aksidente. Isu a ti driver a napartak unay wenno linabsinganna ti red light iti dayta a kanito ket addan iti dakdakes a saad manipud pay laeng iti rugi. Isuna ti masapul a mangpaneknek a saan a nagkurang iti annad.

Mabalin a dadduma ti makibingay iti bayadan. Ti akinkukua nga adda iti uneg ti kotse ket mabalin a responsable a kadua ti driver no kabaelanna koma a lapdan ti aksidente. Ti employer ket mabalin a responsable iti empleado a nagmaneho bayat ti trabahona, malaksid no paneknekan ti employer nga inusarna ti "all the diligence of a good father of a family", wenno ti annad ti nasayaat nga ama ti pamilia (Article 2180). Kitaem ti Responsable kadi ti akinkukua iti kotse iti aksidente ti driver?

Dua pay nga alagaden ti napateg:

• Ti claim a naibatay iti quasi-delict ket masapul a maipila iti uneg ti uppat a tawen (Article 1146 ti Civil Code).
• Saan a mabalin a mamindua a mabayadan ti biktima para iti isu met laeng nga aramid, uray no agclaim isuna iti kriminal a kaso ken iti naisina a sibil a kaso (Article 2177).

Tunggal motor vehicle iti publiko a highway ket masapul nga adda compulsory third-party liability insurance (CTPL), wenno cash wenno surety bond (Section 387 ti Insurance Code, kas inbalbaliwan ti Republic Act No. 10607). Dagiti claim para iti ipapatay wenno dangran ti pasahero wenno third party ket mabayadan "without the necessity of proving fault or negligence of any kind", kayatna a sawen, awan ti masapul a pammaneknek no siasino ti nakabasol (Section 391). Daytoy ti no-fault claim.

• Adda minimum nga inkeddeng ti linteg: ti dagup nga indemnity iti tunggal tao "shall not be less than" ₱15,000, wenno saan a kumurang ngem dayta.
• Dagiti pammaneknek, a maited babaen ti sapata: ti police report ti aksidente, agraman ti death certificate wenno medical report ken dagiti resibo.
• Deadline: ti nakasurat a notice of claim ket masapul a maipila iti uneg ti innem a bulan manipud iti aksidente, no saan, maikkat ti karbengan iti claim (Section 397).

Kitaem ti Kasano ti agclaim iti CTPL insurance kalpasan ti aksidente para iti amin nga alagaden.

Wen. Kuna ti Republic Act No. 10930 a no ti aksidente ket nakaigapuan ti ipapatay, wenno dangran a kas iti pannakapukaw ti paset ti bagi wenno ti pannakausarna, pannakamaag, pannakabulsek, wenno saan a makatrabaho iti nasurok a 90 nga aldaw, ti lisensia ti nakabasol a driver ket ma-revoke iti uppat a tawen "after a finding by the court that such driver was negligent or at fault", kayatna a sawen, kalpasan nga ikeddeng ti korte a nagkurang iti annad wenno nakabasol ti driver.

Innayon dagiti implementing rules a mabalin latta nga i-suspend wenno i-revoke ti LTO Assistant Secretary ti lisensia uray awan ti kaso a naipila iti korte, wenno uray nagkakappia dagiti partido. Mapasamak daytoy no masarakanna a saan a maitutop nga agmaneho ti driver.

Dagitoy ket gagangay a balakad, saan a kalikaguman ti linteg:

• nagan, adres ken numero ti lisensia dagiti driver, ken ti nagan ken adres ti akinkukua;
• plate number, retrato dagiti lugan, ti kalsada ken dagiti dangran;
• nagan ken contact number dagiti saksi;
• ti police report, dagiti medical certificate, ken tunggal resibo ti panangagas ken panagtarimaan.

Napateg ti pammaneknek ti gastos, ta ti pannakadadael ti sanikua ket madusa iti multa a naibatay iti gatad ti pannakadadael. Para kadagiti banag ti LTO, kitaem dagiti LTO giya ken LTO office. Para kadagiti dokumento ti polis, kitaem dagiti PNP giya.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agtrabaho dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Ti kotse ni Joy ket nadungpar iti likud iti kalsada iti probinsia. Masapul nga ipakita ti dua a driver dagiti lisensiada ken itedda ti pudno a nagan ken adresda, ken ti nagan ken adres dagiti akinkukua (Section 55). Agala ni Joy iti kopia ti police report. No adda nadangran, ti report ket maysa kadagiti pammaneknek para iti no-fault insurance claim, a mangsakup iti ipapatay ken dangran, saan a ti pannakadadael ti kotse.

Dinungpar ti tricycle ni Lito bayat ti panagpagnana. Saan a nakalugan ni Lito iti aniaman a lugan, isu a ti no-fault claim-na ket mapan iti insurer ti "the directly offending vehicle", wenno ti lugan a direkta a nakadungpar, ti tricycle. Masapul nga ipatulodna ti nakasurat a notice of claim iti uneg ti innem a bulan manipud iti aksidente.

Agmaneho ni Ramon iti van ti kompania, linabsinganna ti red light ket dinungparna ti jeepney. Lumabsabsing isuna iti alagaden ti trapiko, isu a maipagarup a nagkurang iti annad (Article 2185). Mabalin met a responsable ti employer-na iti dangran, malaksid no paneknekanna nga inusarna ti annad ti nasayaat nga ama ti pamilia tapno lapdan ti dangran (Article 2180).

Makisaritaka iti abogado no adda nakaro a nadangran wenno natay, no maakusarka a nakaigapuan ti aksidente, wenno no ti sabali a partido ket mangidaton iti settlement ket pagpirmaennaka iti waiver wenno quitclaim. Mailawlawag ti abogado no ania dagiti kaso a maiyaplikar, no kasano nga agkadua ti kriminal ken sibil a claim, ken no ania ti mabalinmo a maala. No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal help iti Pilipinas para iti Public Attorney's Office (PAO) ken dadduma pay a pagpilian.