Prescriptive Period sang Civil nga Kaso sa Pilipinas
Deadline sa pagkaso: 10 ka tuig sa nakasulat nga kontrata, 6 sa oral, 4 sa quasi-delict, 1 sa ejectment ukon defamation, 5 kon wala sing period sa law.
| Klase sang civil nga kaso | Deadline sa pagpasaka | Ginaisip halin sa | Ginhalinan |
|---|---|---|---|
| Parte sa nakasulat nga kontrata, pareho sang nakasulat nga loan ukon pirmado nga promissory note | 10 ka tuig (Art. 1144(1)) | Ang tion nga nag-accrue ang right of action (halimbawa, kon nag-abot na ang due date sang utang kag wala nabayaran) | Civil Code, Article 1144, Supreme Court E-Library |
| Parte sa obligasyon nga gintukod sang law | 10 ka tuig (Art. 1144(2)) | Ang tion nga nag-accrue ang right of action | Civil Code, Article 1144, Supreme Court E-Library |
| Parte sa judgment (para ipatuman ang desisyon sang korte paagi sa bag-o nga kaso) | 10 ka tuig (Art. 1144(3)) | Ang tion nga nangin final ang judgment (Art. 1152) | Civil Code, Articles 1144 and 1152, Supreme Court E-Library |
| Kaso parte sa mortgage | 10 ka tuig (Art. 1142) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1142 and 1150, Supreme Court E-Library |
| Parte sa oral (sa hambal lang) nga kontrata, pareho sang loan nga wala sing nakasulat nga dokumento | 6 ka tuig (Art. 1145(1)) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1145, Supreme Court E-Library |
| Parte sa quasi-contract, pareho sang pagbawi sang kuwarta nga nabayad sa isa ka tawo sa sala (Art. 2154) | 6 ka tuig (Art. 1145(2)) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1145 and 2154, Supreme Court E-Library |
| Parte sa paglapak sa mga kinamatarong sang nagakaso (plaintiff) | 4 ka tuig (Art. 1146(1)) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1146, Supreme Court E-Library |
| Parte sa quasi-delict: halit nga tungod sa sala ukon pagpabaya nga wala sing kontrata, pareho sang aksidente sa dalan | 4 ka tuig (Art. 1146(2)) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1146 and 2176, Supreme Court E-Library |
| Suno sa mga tinaga sang Art. 1146, ikaduha nga paragraph: "when the action arises from or out of any act, activity, or conduct of any public officer involving the exercise of powers or authority arising from Martial Law including the arrest, detention and/or trial of the plaintiff" (kaso halin sa binuhatan sang public officer sa paggamit sang gahom sang Martial Law, lakip ang pagdakop, pagbilanggo ukon pagbista sang plaintiff) | "within one (1) year": sa sulod sang 1 ka tuig (Art. 1146) | Wala ginsiling sa article; ang Art. 1150 nagaisip halin sa adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso | Civil Code, Article 1146, Supreme Court E-Library |
| Annulment sang voidable nga kontrata (ang pagsugot ginhatag tungod sa sala, fraud, intimidation, violence ukon undue influence, ukon sang menor de edad ukon incapacitated nga tawo) | 4 ka tuig (Art. 1391) | Intimidation, violence ukon undue influence: kon mauntat na ini. Sala ukon fraud: kon nadiskubre ini. Menor de edad ukon incapacitated: kon matapos ang guardianship | Civil Code, Articles 1390 and 1391, Supreme Court E-Library |
| Rescission sang rescissible nga kontrata nga ginlista sa Art. 1381, pareho sang kontrata nga ginhimo para limbungan ang mga creditor nga wala na sing iban nga paagi para makasingil | 4 ka tuig (Art. 1389) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150). Para sa mga tawo nga nasa idalom sang guardianship kag sa mga absentee, ang 4 ka tuig nagasugod lang kon matapos ang incapacity ukon kon mahibal-an na kon diin nagaistar ang absentee | Civil Code, Articles 1381 and 1389, Supreme Court E-Library |
| Ejectment: forcible entry ukon unlawful detainer | 1 ka tuig (Art. 1147(1); Rules of Court, Rule 70, Sec. 1) | Ang ilegal nga pagkuha ukon pagpugong sang possession. Siling sang Supreme Court: halin sa matuod nga pagsulod para sa forcible entry, kag halin sa ulihi nga demand para sa unlawful detainer | Rules of Court, Rule 70, Section 1, Supreme Court E-Library |
| Defamation (civil nga kaso para sa damages) | 1 ka tuig (Art. 1147(2)) | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1147, Supreme Court E-Library |
| Natago nga depekto sang butang nga ginbakal (para ibalik ini ukon makakuha sang mas nubo nga presyo) | 6 ka bulan (Art. 1571) | Ang pag-deliver sang butang nga ginbaligya | Civil Code, Article 1571, Supreme Court E-Library |
| Pagbawi sang movable nga butang (personal property pareho sang salakyan, appliance ukon alahas) | 8 ka tuig (Art. 1140), luwas kon ang nagapanag-iya nangin tag-iya na paagi sa prescription sa mas malip-ot nga tion | Ang tion nga nadula ang possession | Civil Code, Article 1140, Supreme Court E-Library |
| Real action parte sa immovable (duta kag building) | 30 ka tuig (Art. 1141), "without prejudice" sa mga rule parte sa pag-angkon sang pagpanag-iya paagi sa prescription | Ang adlaw nga mahimo na ipasaka ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1141, Supreme Court E-Library |
| Para magpangayo sang right of way, ukon para pauntaton ang public ukon private nga nuisance | Wala sing deadline: ini nga mga kinamatarong "not extinguished by prescription" (Art. 1143). "Lapse of time cannot legalize any nuisance" (Art. 698): bisan pila ka dugay, indi mangin legal ang nuisance | Indi applicable | Civil Code, Articles 698 and 1143, Supreme Court E-Library |
| Bisan ano nga iban nga civil nga kaso nga ang period wala gintalana sa Civil Code ukon sa iban nga mga law | 5 ka tuig (Art. 1149) | Ang tion nga nag-accrue ang right of action | Civil Code, Article 1149, Supreme Court E-Library |
Mga nota
- Kon maglampas ang deadline, ang kaso "prescribes": mahimo pangayuon sang kontra nga partido sa korte nga i-dismiss ini tungod sini. Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law."
- Ang tion nagauntat (ginatawag nga "interrupted") sa tatlo ka kaso suno sa Article 1155: kon ipasaka ang kaso sa korte, kon ang creditor maghimo sang nakasulat nga demand sa gwa sang korte, kag kon ang debtor mag-ako sang utang sa sulat. Ang demand kag ang pag-ako dapat nakasulat.
- Ang pagpasaka sang reklamo sa barangay nagaputol man sang mga period, pero indi magsobra sa 60 ka adlaw halin sa pagpasaka sa punong barangay. Nagadalagan liwat ang mga period kon mabaton na sang nagreklamo ang certification to file action ukon ang certificate of repudiation (Local Government Code, Sec. 410(c), E-Library). Tan-awa ang Mga deadline sa barangay conciliation kag certificate to file action.
- Iban pa nga rules sa pag-isip: para sa loan nga may interest, ang period nagadalagan halin sa ulihi nga bayad sang interest (Article 1151). Ang tion nga ang creditor ginpunggan sang fortuitous event (hitabo nga indi malikawan) nga ipatuman ang iya kinamatarong indi ginaisip batok sa iya (Article 1154).
- Ang mga period sang Civil Code "without prejudice" sa mga period sa iban nga bahin sang Code, sa Code of Commerce kag sa mga special law (Article 1148). Ang mga labor money claim, halimbawa, may kaugalingon nga rule: tan-awa ang Deadline sang labor money claims. Ang mga krimen may lain nga period: tan-awa ang Prescription sang mga krimen.
- Ang 1 ka tuig sa ejectment nagasunod sa pagbasa sang Supreme Court sa Rule 70 sa Valdez v. Court of Appeals (2006): nagadalagan ini halin sa petsa sang matuod nga pagsulod sa forcible entry kag halin sa petsa sang ulihi nga demand sa unlawful detainer (E-Library). Tan-awa ang Forcible entry vs unlawful detainer kag Paano pagwaon ang tenant.
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Si Elena nagpahulam sang kuwarta kay Rey paagi sa nakasulat nga loan nga ang due date Enero 15, 2020. May 10 ka tuig siya para magkaso (Article 1144). Kon padal-an niya si Rey sang nakasulat nga demand letter, ginaputol ang prescription (Article 1155). Kon si Rey magpirma sang sulat nga nagasiling nga may utang pa siya sa iya, nakasulat nga pag-ako ina kag nagaputol man sini.
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Si Jun nagpahulam sang kuwarta sa iya pakaisa sa hambal lang, nga bayaran sang 2018. Wala gid siya nagsingil sa sulat, kag wala man gid nag-ako sa sulat ang iya pakaisa sang utang. Ang oral nga kontrata may 6 ka tuig (Article 1145), gani ang kaso posible nga nag-prescribe na sang 2024, kag mahimo gamiton sang pakaisa ang prescription bilang depensa. Tan-awa ang Pila ka tuig mahimo singgilon ang utang.
- Ginhimo-himo nga halimbawa: Si Gina nagbakal sang second-hand nga refrigerator nga wala na nagapabugnaw pagkatapos sang duha ka semana tungod sa natago nga buka. May 6 ka bulan siya halin sa pag-deliver para magkaso (Article 1571). Tan-awa ang Natago nga depekto: mahimo ka bala makakuha sang refund?
- Kon nag-prescribe na bala ang kaso kasagaran nagadepende sa eksakto nga mga petsa kag dokumento. Para sa bulig sa imo kaugalingon nga sitwasyon, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?