Prescriptive Period sa Civil Case sa Pinas: Pila ka Tuig?
Pila ka tuig aron mo-file og kaso: 10 sa sinulat nga kontrata, 6 sa binaba, 4 sa quasi-delict, 1 sa ejectment o defamation, 5 kung walay period ang balaod.
| Klase sa civil case | Deadline sa pag-file | Ihap gikan sa | Gigikanan |
|---|---|---|---|
| Base sa sinulat nga kontrata, sama sa sinulat nga loan o pirmado nga promissory note | 10 ka tuig (Art. 1144(1)) | Ang panahon nga mitungha ang right of action (pananglitan, sa dihang miabot na ang due date sa utang ug wala mabayri) | Civil Code, Article 1144, Supreme Court E-Library |
| Base sa obligasyon nga gimugna sa balaod | 10 ka tuig (Art. 1144(2)) | Ang panahon nga mitungha ang right of action | Civil Code, Article 1144, Supreme Court E-Library |
| Base sa judgment (aron ipatuman ang desisyon sa korte pinaagi sa bag-ong kaso) | 10 ka tuig (Art. 1144(3)) | Ang panahon nga nahimong final ang judgment (Art. 1152) | Civil Code, Articles 1144 and 1152, Supreme Court E-Library |
| Mortgage action | 10 ka tuig (Art. 1142) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1142 and 1150, Supreme Court E-Library |
| Base sa oral (binaba) nga kontrata, sama sa loan nga walay sinulat nga dokumento | 6 ka tuig (Art. 1145(1)) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1145, Supreme Court E-Library |
| Base sa quasi-contract, sama sa pagbawi sa kwarta nga nasayop og bayad sa usa ka tawo (Art. 2154) | 6 ka tuig (Art. 1145(2)) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1145 and 2154, Supreme Court E-Library |
| Base sa kadaot sa mga katungod sa plaintiff (nagreklamo) | 4 ka tuig (Art. 1146(1)) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1146, Supreme Court E-Library |
| Base sa quasi-delict: kadaot tungod sa sayop o pagpasagad nga walay kontrata, sama sa aksidente sa dalan | 4 ka tuig (Art. 1146(2)) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1146 and 2176, Supreme Court E-Library |
| Sumala sa pulong sa Art. 1146, ikaduhang paragraph: "when the action arises from or out of any act, activity, or conduct of any public officer involving the exercise of powers or authority arising from Martial Law including the arrest, detention and/or trial of the plaintiff" | "within one (1) year" (Art. 1146) | Wala gisulti sa article; ang Art. 1150 moihap gikan sa adlaw nga pwede na i-file ang kaso | Civil Code, Article 1146, Supreme Court E-Library |
| Annulment sa voidable contract (ang pag-uyon gihatag tungod sa sayop, limbong, hulga, kapintas o undue influence, o gihatag sa menor de edad o incapacitated nga tawo) | 4 ka tuig (Art. 1391) | Hulga, kapintas o undue influence: kung mohunong na kini. Sayop o limbong: kung madiskobrehan. Menor de edad o incapacitated: kung mahuman ang guardianship | Civil Code, Articles 1390 and 1391, Supreme Court E-Library |
| Rescission sa rescissible contract nga nalista sa Art. 1381, sama sa kontrata nga gihimo aron limbongan ang mga creditor nga dili na makasingil sa laing paagi | 4 ka tuig (Art. 1389) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150). Para sa mga tawo nga ubos sa guardianship ug sa mga absentee, ang 4 ka tuig magsugod ra kung mahuman ang incapacity o mahibal-an na ang domicile sa absentee | Civil Code, Articles 1381 and 1389, Supreme Court E-Library |
| Ejectment: forcible entry o unlawful detainer | 1 ka tuig (Art. 1147(1); Rules of Court, Rule 70, Sec. 1) | Ang ilegal nga paghikaw o pagpugong sa possession. Matod sa Supreme Court: gikan sa aktuwal nga pagsulod para sa forcible entry, ug gikan sa kataposang demand para sa unlawful detainer | Rules of Court, Rule 70, Section 1, Supreme Court E-Library |
| Defamation (civil case para sa damages) | 1 ka tuig (Art. 1147(2)) | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1147, Supreme Court E-Library |
| Tago nga depekto (hidden defects) sa butang nga gipalit (aron iuli o ipaubos ang presyo) | 6 ka bulan (Art. 1571) | Ang pag-deliver sa butang nga gipalit | Civil Code, Article 1571, Supreme Court E-Library |
| Pagbawi sa movable things (personal property sama sa sakyanan, appliance o alahas) | 8 ka tuig (Art. 1140), gawas kung ang naghupot nahimo nang tag-iya pinaagi sa prescription sa mas mubo nga panahon | Ang panahon nga nawala ang possession | Civil Code, Article 1140, Supreme Court E-Library |
| Real actions bahin sa immovables (yuta ug building) | 30 ka tuig (Art. 1141), without prejudice sa mga lagda bahin sa pag-angkon sa ownership pinaagi sa prescription | Ang adlaw nga pwede na i-file ang kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1141, Supreme Court E-Library |
| Aron mangayo og right of way (agianan), o aron ma-abate (mapahunong) ang public o private nuisance | Walay deadline: kini nga mga katungod "not extinguished by prescription" (Art. 1143). "Lapse of time cannot legalize any nuisance" (Art. 698) | Dili magamit | Civil Code, Articles 698 and 1143, Supreme Court E-Library |
| Bisan unsang laing civil action nga ang period wala gitakda sa Civil Code o sa ubang balaod | 5 ka tuig (Art. 1149) | Ang panahon nga mitungha ang right of action | Civil Code, Article 1149, Supreme Court E-Library |
Mga nota
- Kung molabay ang deadline, ang kaso "prescribes" (ma-prescribe): ang pikas partido pwedeng mangayo sa korte nga i-dismiss kini tungod niana. Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law."
- Mohunong ang orasan (ma-"interrupt") sa tulo ka kaso ubos sa Article 1155: kung i-file ang kaso sa korte, kung ang creditor mohimo og sinulat nga demand sa gawas sa korte, ug kung ang debtor moila sa utang pinaagi sa sinulat. Ang demand ug ang pag-ila kinahanglan sinulat.
- Ang pag-file og complaint sa barangay mo-interrupt usab sa mga period, pero dili molapas sa 60 ka adlaw sukad sa pag-file sa punong barangay. Mopadayon ang mga period kung madawat sa nagreklamo ang certification to file action o ang certificate of repudiation (Local Government Code, Sec. 410(c), E-Library). Tan-awa ang Barangay conciliation timeline ug certificate to file action.
- Ubang lagda sa pag-ihap: para sa loan nga may interest, ang period modagan gikan sa kataposang bayad sa interest (Article 1151). Ang panahon nga ang creditor napugngan sa fortuitous event (dili malikayang hitabo) sa pagpatuman sa iyang katungod dili iapil sa ihap batok kaniya (Article 1154).
- Ang mga period sa Civil Code "without prejudice" sa mga period sa ubang bahin sa Code, sa Code of Commerce ug sa special laws (Article 1148). Ang labor money claims, pananglitan, adunay kaugalingong lagda: tan-awa ang Deadline sa labor money claims. Lahi ang mga period sa krimen: tan-awa ang Prescription of crimes.
- Ang 1 ka tuig nga period sa ejectment nagsunod sa pagbasa sa Supreme Court sa Rule 70 sa Valdez v. Court of Appeals (2006): modagan kini gikan sa petsa sa aktuwal nga pagsulod sa forcible entry ug gikan sa petsa sa kataposang demand sa unlawful detainer (E-Library). Tan-awa ang Forcible entry vs unlawful detainer ug Unsaon pagpahawa sa tenant.
- Hinimo-himo nga pananglitan: Gipahulam ni Elena si Rey og kwarta ubos sa sinulat nga loan nga nag-due niadtong 15 January 2020. Adunay siyay 10 ka tuig aron mo-file og kaso (Article 1144). Kung padad-an niya si Rey og sinulat nga demand letter, ma-interrupt ang prescription (Article 1155). Kung mopirma si Rey og sulat nga nag-ingon nga nakautang pa siya kaniya, sinulat nga pag-ila kana ug mo-interrupt usab niini.
- Hinimo-himo nga pananglitan: Gipahulam ni Jun ang iyang ig-agaw og kwarta sa binaba ra, nga bayran sa 2018. Wala gyud siya maningil pinaagi sa sinulat, ug wala gyud moila ang ig-agaw sa utang pinaagi sa sinulat. Ang oral contract adunay 6 ka tuig (Article 1145), busa lagmit na-prescribe na ang kaso sa 2024, ug pwedeng gamiton sa ig-agaw ang prescription isip depensa. Tan-awa ang Pila ka tuig aron masingil ang utang.
- Hinimo-himo nga pananglitan: Mipalit si Gina og second-hand nga refrigerator nga wala na mobugnaw human sa duha ka semana tungod sa tago nga liki. Adunay siyay 6 ka bulan gikan sa delivery aron mo-file og kaso (Article 1571). Tan-awa ang Hidden defects: makuha ba nimo balik ang imong kwarta?
- Kung na-prescribe na ba ang kaso kasagaran depende sa eksaktong mga petsa ug dokumento. Para sa tabang sa imong kaugalingong sitwasyon, tan-awa ang Libreng legal help.
Kinatibuk-ang impormasyon lang kini, dili legal nga tambag. Alang sa imong kaso, pangutana sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatabang ba kini nga page?