Prescriptive Period dagiti Civil Case iti Pilipinas
Kabayag tapno agidarum: 10 a tawen iti naisurat a kontrata, 6 iti oral, 4 iti quasi-delict, 1 iti ejectment wenno defamation, 5 no awan ti naikeddeng.
| Kita ti civil a kaso | Deadline nga agipila | Mangrugi ti bilang manipud | Nagtaudan |
|---|---|---|---|
| Maipapan iti naisurat a kontrata, kas iti naisurat nga utang wenno napirmaan a promissory note | 10 a tawen (Art. 1144(1)) | Ti panawen nga adda karbengan nga agidarum (kas pagarigan, no dimtengen ti due date ti utang ket saan a nabayadan) | Civil Code, Article 1144, Supreme Court E-Library |
| Maipapan iti obligasion nga inaramid ti linteg | 10 a tawen (Art. 1144(2)) | Ti panawen nga adda karbengan nga agidarum | Civil Code, Article 1144, Supreme Court E-Library |
| Maipapan iti judgment (tapno maipatungpal ti desision ti korte babaen ti baro a kaso) | 10 a tawen (Art. 1144(3)) | Ti panawen a nagbalin a final ti judgment (Art. 1152) | Civil Code, Articles 1144 and 1152, Supreme Court E-Library |
| Kaso maipapan iti mortgage | 10 a tawen (Art. 1142) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1142 and 1150, Supreme Court E-Library |
| Maipapan iti oral (babaen ti sao) a kontrata, kas iti utang nga awan ti naisurat a dokumento | 6 a tawen (Art. 1145(1)) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1145, Supreme Court E-Library |
| Maipapan iti quasi-contract, kas iti panangisubli ti kuarta a nabayad iti maysa a tao gapu iti biddut (Art. 2154) | 6 a tawen (Art. 1145(2)) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1145 and 2154, Supreme Court E-Library |
| Maipapan iti pannakadangran dagiti karbengan ti plaintiff | 4 a tawen (Art. 1146(1)) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1146, Supreme Court E-Library |
| Maipapan iti quasi-delict: dangran a gapuanan ti biddut wenno kinaliway nga awan ti kontrata, kas iti aksidente iti kalsada | 4 a tawen (Art. 1146(2)) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Articles 1146 and 2176, Supreme Court E-Library |
| Kas kuna ti Art. 1146, maikadua a paragraph: "when the action arises from or out of any act, activity, or conduct of any public officer involving the exercise of powers or authority arising from Martial Law including the arrest, detention and/or trial of the plaintiff" | "within one (1) year" (Art. 1146) | Saan a naibaga iti article; ti Art. 1150 ket bilangenna manipud iti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso | Civil Code, Article 1146, Supreme Court E-Library |
| Annulment ti voidable a kontrata (ti panagtulag ket naited gapu iti biddut, panangallilaw, pangta, kinaranggas wenno undue influence, wenno babaen ti menor de edad wenno incapacitated a tao) | 4 a tawen (Art. 1391) | Pangta, kinaranggas wenno undue influence: no agsardeng dayta. Biddut wenno panangallilaw: no maduktalan. Menor de edad wenno incapacitated: no agpatingga ti guardianship | Civil Code, Articles 1390 and 1391, Supreme Court E-Library |
| Rescission ti rescissible a kontrata a nailista iti Art. 1381, kas iti kontrata nga inaramid tapno maallilaw dagiti creditor a saan a makasingir iti sabali a wagas | 4 a tawen (Art. 1389) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150). Para kadagiti tao nga adda iti sidong ti guardianship ken kadagiti absentee, mangrugi laeng ti 4 a tawen no agpatingga ti incapacity wenno no maammuan ti domicile ti absentee | Civil Code, Articles 1381 and 1389, Supreme Court E-Library |
| Ejectment: forcible entry wenno unlawful detainer | 1 a tawen (Art. 1147(1); Rules of Court, Rule 70, Sec. 1) | Ti saan a nainkalintegan a pannakaikkat iti possession wenno panangtengngel iti dayta. Kuna ti Supreme Court: manipud iti pudno a panagsrek para iti forcible entry, ken manipud iti naudi a demand para iti unlawful detainer | Rules of Court, Rule 70, Section 1, Supreme Court E-Library |
| Defamation (civil a kaso para iti damages) | 1 a tawen (Art. 1147(2)) | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1147, Supreme Court E-Library |
| Nalimed a depekto (hidden defects) iti banag a nailako (tapno maisubli wenno bumaba ti presio) | 6 a bulan (Art. 1571) | Ti pannakaited (delivery) ti banag a nailako | Civil Code, Article 1571, Supreme Court E-Library |
| Panangisubli kadagiti movable a banag (personal a sanikua kas iti lugan, appliance wenno alahas) | 8 a tawen (Art. 1140), malaksid no nagbalinen nga akinkukua ti agiggem babaen ti prescription iti ab-ababa a panawen | Ti panawen a napukaw ti possession | Civil Code, Article 1140, Supreme Court E-Library |
| Real actions maipapan kadagiti immovable (daga ken pasdek) | 30 a tawen (Art. 1141), ngem agaplikar latta dagiti pagannurotan maipapan iti panangala iti ownership babaen ti prescription | Ti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso (Art. 1150) | Civil Code, Article 1141, Supreme Court E-Library |
| Tapno dawaten ti right of way, wenno tapno ma-abate (masardeng) ti publiko wenno pribado a nuisance | Awan ti deadline: dagitoy a karbengan ket "not extinguished by prescription" (Art. 1143). "Lapse of time cannot legalize any nuisance" (Art. 698) | Saan nga agaplikar | Civil Code, Articles 698 and 1143, Supreme Court E-Library |
| Aniaman a sabali a civil action a saan a naikeddeng ti period-na iti Civil Code wenno kadagiti sabali a linteg | 5 a tawen (Art. 1149) | Ti panawen nga adda karbengan nga agidarum | Civil Code, Article 1149, Supreme Court E-Library |
Dagiti nota
- No lumabas ti deadline, ag-"prescribe" ti kaso: mabalin a dawaten ti sabali a partido iti korte nga i-dismiss daytoy gapu iti dayta. Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law."
- Agsardeng ti bilang ("interrupted") iti tallo a kaso iti sidong ti Article 1155: no maipila ti kaso iti korte, no agaramid ti creditor iti naisurat a demand iti ruar ti korte, ken no bigbigen ti nakautang ti utang babaen ti surat. Masapul a naisurat ti demand ken ti panangbigbig.
- Ti panagipila iti reklamo iti barangay ket mangsardeng met kadagiti period, ngem saan a nasurok ngem 60 nga aldaw manipud iti panagipila iti punong barangay. Agtuloy manen dagiti period no maawat ti nagreklamo ti certification to file action wenno ti certificate of repudiation (Local Government Code, Sec. 410(c), E-Library). Kitaen ti Kabayag ti barangay conciliation ken certificate to file action.
- Dadduma a pagannurotan iti panagbilang: para iti utang nga addaan interest, mangrugi ti period manipud iti naudi a panagbayad ti interest (Article 1151). Ti panawen a saan a makaipatungpal ti creditor iti karbenganna gapu iti fortuitous event ket saan a mabilang a maibusor kenkuana (Article 1154).
- Dagiti period ti Civil Code ket "without prejudice" kadagiti period iti sabali a paset ti Code, ti Code of Commerce ken dagiti special law (Article 1148). Dagiti labor money claim, kas pagarigan, ket addaan iti bukodda a pagannurotan: kitaen ti Deadline dagiti labor money claim. Sabali ti period dagiti krimen: kitaen ti Prescription dagiti krimen.
- Ti 1 a tawen a period ti ejectment ket maibatay iti panangbasa ti Supreme Court iti Rule 70 iti Valdez v. Court of Appeals (2006): mangrugi daytoy manipud iti petsa ti pudno a panagsrek iti forcible entry ken manipud iti petsa ti naudi a demand iti unlawful detainer (E-Library). Kitaen ti Forcible entry vs unlawful detainer ken Kasano ti panangparuar iti umuupa.
- Inaramid a pagarigan: Nangpabulod ni Elena iti kuarta ken ni Rey babaen ti naisurat nga utang a nag-due idi 15 January 2020. Addaan isuna iti 10 a tawen nga agidarum (Article 1144). No mangipatulod ni Elena ken ni Rey iti naisurat a demand letter, masardeng ti prescription (Article 1155). No pirmaan ni Rey ti surat a kunana nga adda pay laeng utangna kenkuana, naisurat a panangbigbig dayta ken mangsardeng met.
- Inaramid a pagarigan: Nangpabulod ni Jun iti kuarta iti kasinsinna babaen ti sao laeng, a masapul a maisubli idi 2018. Saanna a pulos a dinawat ti bayad babaen ti surat, ken saan a pulos a binigbig ti kasinsinna ti utang babaen ti surat. Ti oral a kontrata ket addaan iti 6 a tawen (Article 1145), isu a nalabit nag-prescribe ti kaso idi 2024, ken mabalin nga usaren ti kasinsin ti prescription kas depensa. Kitaen ti Mano a tawen a mabalin a singiren ti utang.
- Inaramid a pagarigan: Gimmatang ni Gina iti second-hand a refrigerator a saanen a nagpalamiis kalpasan ti dua a lawas gapu iti nalimed a rengngat. Addaan isuna iti 6 a bulan manipud iti delivery nga agidarum (Article 1571). Kitaen ti Hidden defects: mabalin kadi ti agpa-refund?
- No nag-prescribe kadin ti maysa a kaso ket kadawyan nga agpannuray kadagiti eksakto a petsa ken dokumento. Para iti tulong iti bukodmo a kasasaad, kitaen ti Libre a legal a tulong.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?