Puwede Bang I-disinherit ng Magulang ang Anak sa Pilipinas?

Ang mga anak ay compulsory heirs (sapilitang tagapagmana) (Article 887), at may bahagi ng mana na nakalaan sa kanila ng batas, ang legitime. Hinahati ng mga legitimate na anak ang one-half ng mana (Article 888). Pinoprotektahan ng Article 904 ang share na iyon:

Ang disinheritance ang pangunahing exception. Sinasabi ng Article 915 na puwedeng alisan ng legitime ang compulsory heir "for causes expressly stated by law" (dahil sa mga dahilang tahasang nakasaad sa batas).

Tingnan din ang paghahambing na preterition vs disinheritance.

Sa will lang. Sinasabi ng Article 916:

Dahil dito, hindi uubra ang maraming bagay na sinusubukan ng mga pamilya:

• ang pagsasabi ng "wala kang mana" sa harap ng mga kamag-anak;
• sulat, text message o post na hindi valid na will;
• deed of sale o donation na hindi isinama ang isang anak. Hindi will ang deed at hindi ito makakapag-disinherit, at ang mga donation sa mga anak ay ibinabawas sa legitime nila kapag namatay ang magulang (Articles 908 at 909).

Kailangang sumunod ang will sa mga anyong itinakda ng Civil Code at payagan ng korte (probate) bago ito makapaglipat ng property (Article 838; Rule 75 ng Rules of Court).

Walo ang nakalista sa Article 919. Para ito sa mga anak at descendants, "legitimate as well as illegitimate" (legitimate man o illegitimate). Sa madaling salita:

1. Napatunayang nagkasala ang anak sa pagtatangka sa buhay ng magulang, ng asawa ng magulang, ng mga descendant o ascendant nito.
2. Inakusahan ng anak ang magulang ng krimeng may parusang anim na taon o higit pang pagkakakulong, at napatunayang walang batayan ang akusasyon.
3. Nahatulan ang anak ng adultery o concubinage kasama ang asawa ng magulang.
4. Sa pamamagitan ng panloloko, dahas, pananakot o undue influence, napagawa o napabago ng anak ang will ng magulang.
5. Tumanggi ang anak, nang walang makatwirang dahilan, na suportahan ang magulang.
6. Minaltrato ng anak ang magulang sa salita o gawa.
7. Namumuhay ang anak nang dishonorable o kahiya-hiya.
8. Nahatulan ang anak ng krimeng may parusang civil interdiction.

Dalawa sa mga ito, sa orihinal na teksto:

Ang pagiging "pasaway", ang hindi pagdalaw, o ang pagpapakasal sa taong ayaw ng magulang ay wala sa listahan kung iyon lang. Ang korte ang magpapasya, batay sa ebidensya, kung pasok ang mga partikular na pangyayari sa isang dahilan, gaya ng "maltreatment by word".

May hiwalay na listahan para sa pag-disinherit sa mga magulang (Article 920) at sa asawa (Article 921).

Nasa ibang tagapagmana ang pasanin:

Kung hindi nila ito mapatunayan, iiral ang Article 918. Ang disinheritance na walang nakasaad na dahilan, may dahilang hindi napatunayan, o may dahilang wala sa Code ay "shall annul the institution of heirs insofar as it may prejudice the person disinherited" (magpapawalang-bisa sa pagtatalaga ng tagapagmana hangga't nakakasama ito sa na-disinherit). Babalik sa anak ang legitime. Ang mga pamana ng tiyak na property sa will (devises at legacies) ay valid lang hangga't hindi nito nababawasan ang legitime.

Oo, at may epekto ang pagpapatawad. Sinasabi ng Article 922 na kapag nagkasundo ulit ang nagkasala at ang nasaktan pagkatapos ng nangyari, nawawala ang karapatang mag-disinherit at nawawalan ng epekto ang anumang disinheritance na nagawa na. At kung valid ang disinheritance, ang sariling mga anak ng na-disinherit ang papalit sa puwesto niya para sa legitime (Article 923).

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Gumawa si Lola Remy ng will, pinirmahan sa harap ng mga saksi, na nagdi-disinherit sa anak niyang si Rodel, at nakasaad na paulit-ulit siyang ininsulto at sinaktan nito (Art. 919(6)). Pagkamatay niya, itinanggi ito ni Rodel. Ayon sa Article 917, kailangang patunayan ng mga kapatid niya sa korte ang pagmamaltrato. Kung hindi nila kaya, bagsak ang disinheritance at mananatili kay Rodel ang legitime niya (Art. 918).

Sinabi ni Mang Tonyo sa buong pamilya sa isang reunion na "walang makukuha" ang anak niyang si Joy. Hindi siya gumawa ng will kailanman. Nang mamatay siya, nagmana si Joy gaya ng mga kapatid niya: hindi makakapag-disinherit ang pasalitang pahayag (Art. 916). Tingnan ang Sino ang magmamana kung walang will?

Sinasabi ng will ni Aling Nora na "I disinherit my son Jun" pero walang binigay na dahilan. Ayon sa Article 918, makukuha pa rin ni Jun ang legitime niya.

Valid na na-disinherit ng tatay si Ben sa isang will, at napatunayan sa korte ang dahilan. Ang dalawang anak ni Ben ang papalit sa puwesto niya at tatanggap ng legitime na dapat sana ay sa kanya (Art. 923).

Mahigpit ang disinheritance, at puwede itong mabalewala dahil sa isang pagkakamali sa will o sa nakasaad na dahilan. Dapat magpagawa sa abogado ng will ang magulang na gustong mag-disinherit. Kailangan ng abogado sa probate case ang anak na na-disinherit, o ang ibang tagapagmana na kailangang magpatunay ng dahilan. Para sa mga share na pinag-uusapan, tingnan ang Legitime shares sa Pilipinas at Mana sa Pilipinas.

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.