Hindi Sinunod ng Kabila ang Barangay Settlement: Ano ang Gagawin?

Ang settlement na hindi na-repudiate ay nagiging parang desisyon ng korte. Ayon sa Section 416, ang amicable settlement ay "shall have the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof" (may bisa ng final na desisyon ng korte pagkalipas ng sampung araw), maliban kung na-repudiate ito. Compromise din ang settlement ayon sa Civil Code:

Sa madaling salita: ang compromise ay kontrata kung saan nagbibigayan ang magkabilang panig para maiwasan o matapos ang kaso.

Sa Miguel v. Montanez (2012), sinabi ng Supreme Court na ang amicable settlement ay "is binding between the contracting parties and, upon its perfection, is immediately executory insofar as it is not contrary to law, good morals, good customs, public order and public policy" (nakatali rito ang mga pumirma at agad itong maipapatupad, basta hindi labag sa batas, moralidad, mabuting kaugalian, public order at public policy).

Ayon sa Section 417: "The amicable settlement or arbitration award may be enforced by execution by the lupon within six (6) months from the date of the settlement. After the lapse of such time, the settlement may be enforced by action in the appropriate city or municipal court."

Sa Vidal v. Escueta (2003), ipinaliwanag ito ng Supreme Court bilang "two-tiered mode of enforcement" (dalawang antas ng pagpapatupad):

1. Execution ng punong barangay, na "quasi-judicial and summary in nature on mere motion of the party/parties entitled thereto" (mabilis na proseso, sa simpleng motion lang ng may karapatan). Sa hearing, tinitingnan ng punong barangay ang "solely the fact of non-compliance of the terms of the settlement" (kung hindi nga sinunod ang settlement, iyon lang) at binibigyan ang hindi sumunod ng "another chance at voluntarily complying" (isa pang pagkakataong kusang tumupad).
2. Kaso sa korte, na sakop ng Rules of Court. Ang cause of action ay ang settlement mismo, na ayon sa batas ay may bisa ng final judgment.

Inilalarawan ng Katarungang Pambarangay rules, ayon sa pagsipi ng Supreme Court sa Vidal v. Escueta (2003), ang execution sa barangay:

• maghahain ang partido ng motion for execution sa punong barangay, at bibigyan ng kopya ang kabila;
• itatakda ang hearing sa petsang "not later than five (5) days from the date of the filing of the motion" (hindi lalampas sa limang araw mula sa paghahain);
• sa hearing, aalamin ng punong barangay kung hindi nga sinunod ang settlement at mariing hihikayatin ang partido na kusang tumupad;
• kung hindi pa rin sumunod, maglalabas ng notice of execution sa loob ng 5 araw mula sa hearing, sa pangalan ng Lupong Tagapamayapa;
• kung pera, bibigyan ang partido ng 5 araw para kusang magbayad, at pagkatapos noon, kukunin ng punong barangay ang sapat na personal na ari-arian ng partidong iyon na nasa barangay; kung ari-arian sa barangay, paaalisin ng punong barangay ang taong may obligasyon sa ilalim ng settlement.

Sinasabi ng batas na anim na buwan "from the date of the settlement". Sa Vidal v. Escueta (2003), mas buo ang pagbasa ng Supreme Court: kung due na ang obligasyon sa petsa ng settlement, mula sa petsang iyon binibilang ang anim na buwan; pero "if the obligation to be enforced is due and demandable on a date other than the date of the settlement, the six-month period should be counted from the date the obligation becomes due and demandable." Para sa payment plan na may mga susunod na due date, ibig sabihin nito ay puwedeng magkaiba ang bilang para sa bawat obligasyon.

Sa parehong kaso, sinabi ng Court na ang partidong pumunta sa municipal court na may motion for execution habang tumatakbo pa ang anim na buwan para sa execution sa barangay ay "adopted the wrong remedy" (maling remedyo ang ginamit).

Pagkalipas ng anim na buwan, ipinapatupad ang settlement sa pamamagitan ng kaso sa city o municipal court.

• Sa Sebastian v. Ng (2015), sinabi ng Supreme Court na binibigyan ng batas ang mga korteng ito ng jurisdiction sa pagpapatupad ng barangay settlement at arbitration award "regardless of the amount" (anuman ang halaga). Sa kasong iyon, ₱250,000 ang settlement.
• Sinasabi rin ng parehong kaso na tinitingnan ng korte ang laman ng pleading, hindi ang pamagat nito. Ang pleading na tinawag na "motion for execution" pero may laman ng complaint ay itinuring na kaso, at kinailangang magbayad ng naghain ng docket fees ng isang kaso.

Hindi namin binabanggit dito ang gastos sa korte dahil hindi nabasa para sa pahinang ito ang kasalukuyang schedule of legal fees.

Sinabi ng Supreme Court na oo. Binibigyan ng Civil Code ng pagpipilian ang partidong hindi nabayaran:

Sa madaling salita: kapag hindi sumunod ang isa, puwedeng ipatupad ng kabila ang compromise, o ituring itong rescinded at ituloy ang orihinal na singil.

Sa Chavez v. Court of Appeals (2005), sinabi ng Court na gumagamit ang Section 417 ng salitang "may", kaya ang pagpapatupad ng settlement ay "directory or merely optional" (opsyonal lang) at "does not rule out the right of rescission under Art. 2041 of the Civil Code". Hindi limitado ang creditor sa kasong iyon sa ₱150,000 na nasa barangay agreement, dahil "a compromise settlement is not an admission of liability" (ang compromise ay hindi pag-amin ng pananagutan).

Sa Miguel v. Montanez (2012), hindi sinunod ng may utang ang barangay agreement. Sinabi ng Court na ang hindi pagsunod ay "may be construed as repudiation" ng partidong iyon, at puwedeng "consider it rescinded and insist upon his original demand" ang creditor. Pinayagang magtuloy ang collection case ng creditor sa orihinal na utang.

Iba ito sa repudiation sa Section 418, na pormal na hakbang ng partidong nagsasabing may panloloko, dahas o pananakot, sa loob ng 10 araw. Tingnan ang Puwede bang bawiin ang barangay settlement?

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Nagkasundo sina Elena at Jun noong March 1: magbabayad si Jun ng ₱10,000 hanggang March 15. Hindi siya nagbayad. Sa loob ng anim na buwan, puwedeng maghain si Elena ng motion for execution sa punong barangay, na magsasagawa ng hearing at hihikayatin muna si Jun na tumupad (Section 417, at ang mga rules ayon sa pagsipi sa Vidal v. Escueta).

Nagkasundo sina Rosa at Lito noong January 10: aalis si Lito sa inuupahang kuwarto hanggang September 30. Ayon sa Vidal v. Escueta, binibilang ang anim na buwan para sa execution sa barangay mula September 30, nang maging due ang obligasyon, hindi mula January 10.

Tumigil sa paghuhulog ang may utang kay Mario sa barangay installments. Sa halip na ipatupad ang settlement, nagsampa si Mario ng collection case sa orihinal na utang, gaya ng ginawa ng creditor sa Miguel v. Montanez (Article 2041).

Hindi para sa motion for execution sa barangay, kung saan personal na humaharap ang mga partido. Kumonsulta sa abogado kung lumipas na ang anim na buwan at kailangan na ng kaso sa korte, kung pumipili ka sa pagitan ng pagpapatupad ng settlement at pagbalik sa orihinal na claim, o kung may kasong isinampa laban sa iyo. Para sa deadline ng paniningil ng utang, tingnan ang Ilang taon puwedeng singilin ang utang. Nakalista sa barangay conciliation timeline ang mga panahong itinakda ng batas para sa bawat hakbang.

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.