Barangay Arbitration: Kapag ang Lupon ang Nagdesisyon sa Gusot Ninyo

Sa mediation o conciliation, ang mga partido mismo ang nagkakasundo sa mga kondisyon, at ang kasunduang iyon ang amicable settlement (tingnan ang Proseso ng barangay hearing). Sa arbitration, ipinauubaya ninyo sa iba ang desisyon. Ayon sa Section 413(a), ang mga partido ay "may, at any stage of the proceedings, agree in writing that they shall abide by the arbitration award of the lupon chairman or the pangkat" (puwedeng magkasundo nang nakasulat, kahit anong yugto, na susunod sila sa award).

Ang lupon chairman ay ang punong barangay. Ang pangkat ay ang conciliation panel na may tatlong miyembro na pinili para sa gusot.

Hindi. Sa Pang-et v. Manacnes-Dao-as (2007), sinabi ng Supreme Court na:

• ang sapilitan lang sa barangay justice system ay "that there be a confrontation between the parties before the Lupon Chairman or the Pangkat" (na magharap ang mga partido sa Lupon Chairman o sa pangkat), at may certification na walang naabot na settlement, bago makapagsampa ng kaso sa korte;
• "in order that a party may be bound by an arbitration award, said party must have agreed in writing that they shall abide by the arbitration award of the Lupon or the Pangkat" (para matali ang partido sa award, dapat pumayag siya nang nakasulat);
• "Like in any other contract, parties who have not signed an agreement to arbitrate will not be bound by said agreement" (gaya ng ibang kontrata, hindi nakatali ang hindi pumirma).

Sa kasong iyon, pumayag ang mga abogado sa korte na ibalik ang kaso sa barangay. Sinabi ng Court na para lang sa conciliation ang pagpayag na iyon. Ang mga partido ay "may only be compelled to appear before the Lupon ng Tagapamayapa for the necessary confrontation" (mapipilit lang silang humarap sa Lupon para sa kinakailangang paghaharap), hindi para pumirma sa kasunduan sa arbitration. Dahil tumanggi mismo ang mga partido na pumirma, hindi sila nakatali sa award na inilabas pa rin, at inutusan ng Court ang trial court na ituloy ang orihinal na kaso.

Oo, pero sa loob lang ng limang araw. Ayon sa Section 413(a), ang kasunduan ay "may be repudiated within five (5) days from the date thereof for the same grounds and in accordance with the procedure hereinafter prescribed". Nasa Section 418 ang mga dahilan at paraang iyon: sworn statement na ihahain sa lupon chairman, dahil nakuha ang pagpayag sa pamamagitan ng panloloko, dahas o pananakot. Tingnan ang Puwede bang bawiin ang barangay settlement?

Itinatakda ng Section 413 ang oras at anyo:

• inilalabas ang award "after the lapse of the period for repudiation and within ten (10) days thereafter" (pagkalipas ng panahon para mag-repudiate at sa loob ng sampung araw pagkatapos noon);
• dapat ito ay "in writing in a language or dialect known to the parties" (nakasulat sa wika o diyalektong alam ng mga partido); kapag magkaiba ang wika o diyalekto nila, isusulat ito sa wika o diyalektong alam nila.

Ayon sa Section 415, personal na humaharap ang mga partido, walang abogado o kinatawan. Sa loob ng limang araw mula sa petsa ng award, ipinapadala ng lupon secretary ang award sa tamang city o municipal court at binibigyan ng kopya ang mga partido at ang lupon chairman (Section 419).

Hindi sa pamamagitan ng repudiation. Para sa settlement at sa kasunduan sa arbitration lang ang repudiation. Sa korte kinukuwestiyon ang award mismo. Ayon sa Section 416, ang arbitration award ay may "the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof, unless... a petition to nullify the award has been filed before the proper city or municipal court" (parang final na desisyon ng korte pagkalipas ng sampung araw, maliban kung may petisyong ipawalang-bisa ito).

Hindi nakalista sa Local Government Code ang mga dahilan para sa petition to nullify, at walang desisyon ng Supreme Court na nabasa para sa pahinang ito na nagsasabi kung ano ang mga iyon.

Gaya ng settlement. Ayon sa Section 417, "The amicable settlement or arbitration award may be enforced by execution by the lupon within six (6) months from the date of the settlement. After the lapse of such time, the settlement may be enforced by action in the appropriate city or municipal court." Sa barangay rules na sinipi ng Supreme Court sa Vidal v. Escueta (2003), binibilang ang anim na buwan para sa award mula sa petsa ng pagtanggap ng award, o mula sa petsa na dapat nang tuparin ang obligasyon dito. Ipinaliwanag ang mga hakbang sa Hindi sinunod ng kabila ang barangay settlement.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Hindi magkasundo sina Nena at Paolo kung sino ang magbabayad sa nasirang bakod. Pumirma silang dalawa sa nakasulat na kasunduan na ang pangkat ang magdedesisyon. Walang nag-repudiate sa loob ng limang araw, kaya naglabas ang pangkat ng nakasulat na award sa loob ng sumunod na sampung araw (Section 413(a)). Kung walang maghahain ng petition to nullify sa loob ng sampung araw mula sa award, may bisa na ito ng final judgment (Section 416).

Pumayag sa korte ang abogado ni Rico na ibalik ang kaso niya sa barangay, pero ayaw pumirma ni Rico sa kasunduan sa arbitration. Ayon sa Pang-et v. Manacnes-Dao-as, hindi siya nakatali sa award na inilabas nang walang pirmado niyang pagpayag, at tuloy ang kaso sa korte.

Hindi sa barangay, kung saan hindi puwedeng humarap ang abogado para sa mga partido. Kumonsulta sa abogado bago pumirma sa kasunduan sa arbitration kung malaki o komplikado ang gusot, at agad pagkatapos ng award kung sa tingin mo ay dapat itong kuwestiyunin, dahil nagiging final ang award pagkalipas ng sampung araw mula sa petsa nito maliban kung may naihaing petition to nullify sa korte. Para malaman kung kailangan talagang dumaan sa barangay ang gusot mo, tingnan ang Kailangan bang dumaan muna sa barangay?

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.