Article 1144 ti Civil Code: Sangapulo a tawen nga agidarum iti naisurat a kontrata
Status: Adda pay bilegna
Ania ti kuna ti Article 1144?
Ti opisial a testo ti linteg ket iti English.
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues:
(1) Upon a written contract;
(2) Upon an obligation created by law;
(3) Upon a judgment.
Ania ti kayatna a sawen iti nalaka a sasao?
Iti Article 1144 ti Civil Code, addaanka iti sangapulo a tawen nga agipila iti kaso maipapan iti tallo a banag: naisurat a kontrata, obligasion nga aggapu mismo iti linteg, ken judgment ti korte. Mangrugi ti sangapulo a tawen manipud iti panawen nga adda karbengan nga agidarum (right of action), kayatna a sawen, ti umuna nga aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso. Para iti napirmaan nga utang nga addaan iti due date, kadawyan a dayta ket no lumabas ti due date nga awan ti bayad. No awan ti naipila a kaso iti husto a panawen ken saan a pulos a na-interrupt ti bilang, mabalin nga usaren ti sabali a partido ti prescription kas depensa.
Ti "prescription of actions" ket ti pannakapukaw ti karbengan nga agidarum gapu ta nabayag unayen ti naglabas a panawen. Kuna ti Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law." Ti Article 1144 ti mangituding iti panawen para iti tallo a kaso a nailista iti dayta. Ababbaba ti panawen para iti oral contract, wenno kontrata a naaramid babaen laeng ti sao: innem a tawen iti sidong ti Article 1145.
Kasano nga agandar daytoy iti pudno a biag?
Ti naisurat a pautang ni Lorie ken ni Dan
Pirmaan ni Dan ti nota nga agbayad ken ni Lorie iti ₱60,000 inton March 31, 2021. Saan nga agbayad. Mabalinen nga agidarum ni Lorie manipud iti dayta, isu nga ti sangapulo a tawenna iti sidong ti Article 1144(1) ket agingga iti agarup March 2031. No mangipatulod ni Lorie ken ni Dan iti naisurat a demand letter iti 2026, dayta a surat ket mang-interrupt iti prescription (Article 1155).
Ti utang ni Mario nga addaan binulan nga interest
Bimmulod ni Mario iti kuarta iti kasinsinna babaen ti naisurat a katulagan nga addaan binulan nga interest. Nagbayad iti interest agingga iti March 2024, sa nagsardeng. Iti sidong ti Article 1151, ti panawen para iti kaso a panangsingir ket mangrugi manipud iti naudi a panagbayad ti interest, March 2024.
Ti court judgment ni Joy
Nangabak ni Joy iti collection case. Nagbalin a final ti judgment, ngem saan latta a nagbayad ti nakautang. Ti kaso maipapan iti dayta a judgment ket masapul a maipila iti uneg ti sangapulo a tawen, a mabilang manipud iti petsa a nagbalin a final ti judgment (Articles 1144(3) ken 1152).
Inaramid laeng dagitoy a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar ti pagannurotan. Saan a balakad dagitoy para iti aniaman a pudno a kaso.
Ania ti kayatna a sawen iti praktika?
- Idulinmo ti napirmaan a kontrata wenno nota, ti pammaneknek ti tunggal panagbayad ken dagiti kopia ti aniaman a demand letter. Dagiti petsa kadagitoy a papeles ti mangikeddeng no kaano a nangrugi ti panawen ken no na-interrupt dayta.
- Adu a riri dagiti tattao nga agnaed iti isu met laeng a siudad wenno ili ket umuna a mapan iti barangay. Kitaen ti masapul kadi nga umuna a mapanak iti barangay?
- No mabalin a maibalud ti maysa a tao gapu iti utang a saan a nabayadan, nailawlawag dayta iti mabalud kadi gapu iti saan a nabayadan nga utang?
- Para iti naan-anay a listaan dagiti panawen, kas iti uppat a tawen para iti quasi-delict (Article 1146) wenno maysa a tawen para iti forcible entry ken detainer (Article 1147), kitaen ti tabla ti prescription of civil actions ken ti mano a tawen a mabalin a singiren ti utang?
- Para iti libre wenno nalaka a tulong legal, kitaen ti sadino ti pakasarakan ti tulong legal.
Ania ti kuna ti Article 1144?
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues: (1) Upon a written contract; (2) Upon an obligation created by law; (3) Upon a judgment.
Iti nalaka a pannakaawat, addaanka iti sangapulo a tawen tapno mapan iti korte:
- Maipapan iti naisurat a kontrata. Napirmaan a loan agreement, promissory note, naisurat a katulagan ti abang wenno naisurat a panaglako. Saan a masapul a notaryado ti kontrata tapno maibilang a naisurat. Kitaen ti valid kadi ti promissory note uray awan ti notary?
- Maipapan iti obligasion nga inaramid ti linteg. Pagrebbengan nga aggapu mismo iti linteg, saan nga iti katulagan. Kuna ti Article 1158 a dagitoy nga obligasion ket "are not presumed": dagiti laeng nalawag a naikabil iti Civil Code wenno kadagiti special law ti mabalin a masingir.
- Maipapan iti judgment. Final a desision ti korte a mangibilin iti maysa a tao nga agbayad wenno agaramid iti banag.
Kaano a mangrugi ti sangapulo a tawen?
Kuna ti artikulo a ti sangapulo a tawen ket mabilang "from the time the right of action accrues". Inayon ti Article 1150 a, malaksid no adda espesial a pagannurotan a sabali ti kunana, mabilang ti panawen "from the day they may be brought".
Adda dagiti espesial a pangrugian ti Civil Code para iti dadduma a kaso:
- Principal nga addaan interest. No ti kaso ket panangsingir iti principal nga agpatubo iti interest, kuna ti Article 1151 a ti panawen ket "runs from the last payment of the annuity or of the interest."
- Judgment. Kuna ti Article 1152 a ti panawen nga agipatungpal iti judgment ket "commences from the time the judgment became final."
Saan a sakupen daytoy a panid dagiti utang nga awan ti naituding a due date. No kayat dagiti partido ti panawen ngem saanda nga intuding, wenno impaimada iti pagayatan ti nagbulod, kuna ti Article 1197 a mabalin nga ituding dayta ti korte.
Ania ti mapasamak no malpas ti sangapulo a tawen?
No naan-anay a naglabas ti panawen ken saan a pulos a na-interrupt, mabalin nga usaren ti tao a maidarum ti prescription kas depensa iti kaso. Dayta ti kangrunaan nga epekto ti Article 1144: limitaranna ti panawen tapno mapan iti korte.
Mabalin a ma-interrupt ti sangapulo a tawen. Mangilista ti Article 1155 iti tallo a wagas: panangipila iti kaso iti korte, naisurat nga extrajudicial demand ti nangpabulod, ken naisurat a panangbigbig ti utang ti nagbulod. Ti reklamo a naipila iti punong barangay ket mang-interrupt met iti panawen, agingga iti 60 nga aldaw (Local Government Code, Section 410(c)).
Kadawyan a saludsod
Mano a tawen ti panawen nga agidarum iti naisurat a kontrata iti Pilipinas?
Sangapulo a tawen. Kuna ti Article 1144 ti Civil Code a ti kaso maipapan iti naisurat a kontrata ket masapul a maipila iti uneg ti sangapulo a tawen manipud iti panawen nga adda karbengan nga agidarum (right of action).
Naisurat a kontrata kadi ti promissory note iti sidong ti Article 1144?
Wen. Ti napirmaan a promissory note wenno loan agreement ket naisurat a kontrata, isu nga ti sangapulo a tawen ti Article 1144(1) ti agaplikar iti kaso a panangsingir iti dayta. Ti utang a naitulag laeng babaen ti sao (oral) ket addaan iti innem a tawen iti sidong ti Article 1145.
Kaano a mangrugi ti sangapulo a tawen para iti utang a saan a nabayadan?
Manipud iti panawen nga adda karbengan nga agidarum. Kuna ti Article 1150 a mabilang ti panawen manipud iti aldaw a mabalinen nga ipila ti kaso. Para iti utang nga addaan iti naituding a due date, kadawyan a dayta ket no lumabas ti due date nga awan ti bayad.
Kasano kabayag a mabalin nga ipatungpal babaen ti kaso ti judgment ti korte maipapan iti kuarta?
Ti kaso maipapan iti judgment ket masapul a maipila iti uneg ti sangapulo a tawen (Article 1144(3)), a mabilang manipud iti panawen a nagbalin a final ti judgment (Article 1152).
Mabalin kadi a maisardeng ti sangapulo a tawen?
Wen. Kuna ti Article 1155 a ma-interrupt ti prescription no maipila ti kaso iti korte, no adda naisurat nga extrajudicial demand ti nangpabulod, ken no adda naisurat a panangbigbig ti utang ti nagbulod.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?