Article 1144 sa Civil Code: Napulo ka tuig sa pagkaso sa sinulat nga kontrata
Status: Epektibo pa
Unsa ang giingon sa Article 1144?
Ang opisyal nga teksto sa balaod naa sa English.
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues:
(1) Upon a written contract;
(2) Upon an obligation created by law;
(3) Upon a judgment.
Unsa ang buot ipasabot niini sa simple nga pulong?
Ang Article 1144 sa Civil Code naghatag og napulo ka tuig sa pag-file og kaso bahin sa tulo ka butang: sinulat nga kontrata, obligasyon nga gimugna sa balaod, ug judgment sa korte. Ang napulo ka tuig magsugod sa adlaw nga natungod ang katungod sa pagkaso, buot ingon, ang unang adlaw nga mahimo nang ifile ang kaso. Sa pirmado nga utang nga adunay due date, kasagaran kini sa paglabay sa due date nga wala mabayri. Kung walay kaso nga na-file sa saktong panahon ug wala gyud maputol ang ihap, mahimong gamiton sa pikas nga partido ang prescription isip depensa.
Ang "prescription of actions" nagpasabot nga mawala ang imong katungod sa pagkaso tungod kay dugay na kaayong panahon ang milabay. Matod sa Article 1139: "Actions prescribe by the mere lapse of time fixed by law." Ang Article 1144 maoy nagtakda sa panahon para sa tulo ka kaso nga iyang gilista. Mas mubo ang panahon sa mga kontrata nga sa baba ra gikasabotan (oral contracts): unom ka tuig ubos sa Article 1145.
Giunsa kini paglihok sa tinuod nga kinabuhi?
Ang sinulat nga utang ni Dan kang Lorie
Mipirma si Dan og note nga bayran niya si Lorie og ₱60,000 sa March 31, 2021. Wala siya mobayad. Makakaso na si Lorie sukad niadto, busa ang iyang napulo ka tuig ubos sa Article 1144(1) modagan hangtod mga March 2031. Kung padalhan ni Lorie si Dan og sinulat nga demand letter sa 2026, kana nga sulat makaputol sa prescription (Article 1155).
Ang utang ni Mario nga adunay binulan nga interest
Nangutang si Mario sa iyang ig-agaw ubos sa sinulat nga kasabotan nga adunay binulan nga interest. Nagbayad siya og interest hangtod March 2024, unya mihunong. Ubos sa Article 1151, ang panahon sa kaso aron makolekta modagan gikan sa kataposang bayad sa interest, March 2024.
Ang judgment sa korte ni Joy
Nadaog si Joy sa usa ka collection case. Nahimong final ang judgment, apan wala gihapon mobayad ang debtor. Ang kaso bahin sa maong judgment kinahanglang ifile sulod sa napulo ka tuig, ihapon gikan sa petsa nga nahimong final ang judgment (Articles 1144(3) ug 1152).
Kini mga hinimo-himo lang nga pananglitan aron ipakita kung giunsa paglihok ang lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.
Unsa ang buot ipasabot niini sa praktis?
- Tipigi ang pirmado nga kontrata o note, pamatuod sa matag bayad ug kopya sa bisan unsang demand letter. Ang mga petsa niining mga papel maoy magbuot kanus-a nagsugod ang panahon ug kung naputol ba kini.
- Daghang away tali sa mga tawo nga nagpuyo sa samang siyudad o munisipyo moagi una sa barangay. Tan-awa ang kinahanglan ba ko moadto una sa barangay?
- Kung mapriso ba ang tawo tungod sa wala mabayri nga utang, gipatin-aw sa mapriso ka ba tungod sa utang nga wala mabayri?
- Para sa kompleto nga lista sa mga panahon, sama sa upat ka tuig para sa quasi-delict (Article 1146) o usa ka tuig para sa forcible entry ug detainer (Article 1147), tan-awa ang table sa prescription of civil actions ug pila ka tuig nimo makolekta ang utang?
- Para sa libre o barato nga tabang legal, tan-awa ang asa makakita og tabang legal.
Unsa ang giingon sa Article 1144?
The following actions must be brought within ten years from the time the right of action accrues: (1) Upon a written contract; (2) Upon an obligation created by law; (3) Upon a judgment.
Sa yanong pagkasulti, aduna kay napulo ka tuig sa pag-adto sa korte:
- Bahin sa sinulat nga kontrata. Pirmado nga loan agreement, promissory note, sinulat nga lease (abang) o sinulat nga baligya. Dili kinahanglan nga notarized ang kontrata aron maisip nga sinulat. Tan-awa ang valid ba ang promissory note bisan walay notaryo?
- Bahin sa obligasyon nga gimugna sa balaod. Katungdanan nga gikan mismo sa balaod, dili gikan sa kasabotan. Matod sa Article 1158, kini nga mga obligasyon "are not presumed": ang ma-demand ra kay kadtong klaro nga gitakda sa Civil Code o sa special laws.
- Bahin sa judgment. Final nga desisyon sa korte nga nagmando sa usa ka tawo nga mobayad o mobuhat og butang.
Kanus-a magsugod ang napulo ka tuig?
Matod sa artikulo, ang napulo ka tuig modagan "from the time the right of action accrues". Gidugang sa Article 1150 nga, gawas kung adunay special rule nga lahi, ang panahon ihapon "from the day they may be brought".
Adunay espesyal nga sugdanan ang Civil Code para sa pipila ka kaso:
- Principal nga adunay interest. Kung ang kaso para makolekta ang principal nga nag-interest, matod sa Article 1151 ang panahon "runs from the last payment of the annuity or of the interest."
- Judgments. Matod sa Article 1152, ang panahon sa pagpatuman sa judgment "commences from the time the judgment became final."
Kini nga panid dili maghisgot sa mga utang nga walay klaro nga due date. Kung ang mga partido nagtuyo og panahon apan wala kini itakda, o gibiya kini sa buot sa debtor, matod sa Article 1197 ang korte maoy makatakda niini.
Unsa ang mahitabo kung milabay na ang napulo ka tuig?
Kung nahuman na gyud ang panahon ug wala kini maputol, ang tawo nga gikasohan mahimong mogamit og prescription isip depensa batok sa kaso. Mao kana ang pangunang epekto sa Article 1144: gilimitahan niini ang panahon sa pag-adto sa korte.
Mahimong maputol ang napulo ka tuig. Ang Article 1155 naglista og tulo ka paagi: pag-file sa kaso sa korte, sinulat nga demand sa gawas sa korte (extrajudicial demand) gikan sa creditor, ug sinulat nga pag-ila sa utang gikan sa debtor. Ang reklamo nga gi-file sa punong barangay makaputol usab sa panahon, hangtod 60 ka adlaw (Local Government Code, Section 410(c)).
Kanunay nga pangutana
Pila ka tuig ang imong panahon sa pagkaso sa sinulat nga kontrata sa Pilipinas?
Napulo ka tuig. Matod sa Article 1144 sa Civil Code, ang kaso bahin sa sinulat nga kontrata kinahanglang ifile sulod sa napulo ka tuig gikan sa adlaw nga natungod ang katungod sa pagkaso (right of action accrues).
Ang promissory note ba usa ka sinulat nga kontrata ubos sa Article 1144?
Ang pirmado nga promissory note o loan agreement usa ka sinulat nga kontrata, busa ang napulo ka tuig sa Article 1144(1) ang magamit sa kaso aron makolekta kini. Ang utang nga sa baba ra gikasabotan adunay unom ka tuig ubos sa Article 1145.
Kanus-a magsugod ang napulo ka tuig para sa utang nga wala mabayri?
Gikan sa adlaw nga natungod ang katungod sa pagkaso. Matod sa Article 1150, ihapon ang panahon gikan sa adlaw nga mahimo nang ifile ang kaso. Sa utang nga adunay klaro nga due date, kasagaran kini sa paglabay sa due date nga walay bayad.
Hangtod kanus-a mapatuman pinaagi sa kaso ang judgment sa korte bahin sa kwarta?
Ang kaso bahin sa judgment kinahanglang ifile sulod sa napulo ka tuig (Article 1144(3)), ihapon gikan sa adlaw nga nahimong final ang judgment (Article 1152).
Mahunong ba ang napulo ka tuig?
Oo. Matod sa Article 1155, ang prescription maputol (interrupted) kung i-file ang kaso sa korte, kung adunay sinulat nga demand sa gawas sa korte gikan sa creditor, ug kung adunay sinulat nga pag-ila sa utang gikan sa debtor.
Kinatibuk-ang impormasyon lang kini, dili legal nga tambag. Alang sa imong kaso, pangutana sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatabang ba kini nga page?