Corpuz v. Sto. Tomas (2010): Pag-register sang Foreign Divorce

Si Gerbert Corpuz anay Pilipino nga nangin Canadian citizen sang 2000. Sang Enero 2005 nagpakasal sia kay Daisylyn Sto. Tomas, isa ka Pilipina, sa Pasig City. Wala madugay nagbalik sia sa Canada para mag-obra. Sang nagbalik sia sang Abril 2005 agod surprisahon ang iya asawa, nahibaluan niya nga may affair ini.

Nagbalik si Gerbert sa Canada kag nag-file sang divorce. Gin-grant ini sang korte sa Canada sa Windsor, Ontario, sang Disyembre 2005, kag nag-epekto ang divorce sang Enero 2006.

Pagligad sang duha ka tuig, gusto ni Gerbert magpakasal sa iya bag-o nga Pilipina nga fiancée sa Pilipinas. Nagkadto sia sa Pasig City Civil Registry Office, nga nagrekord sang Canadian divorce sa iya marriage certificate. Pero ang isa ka opisyal sang National Statistics Office (NSO) nagsiling sa iya nga, suno sa layi sang Pilipinas, kasal pa gihapon sia kay Daisylyn. Dapat anay kilalahon sang korte sa Pilipinas ang divorce.

Dayon nagpangayo si Gerbert sa Regional Trial Court sang Laoag City nga kilalahon ang divorce. Wala nagkontra si Daisylyn. Siling pa gani niya nga amo man ina ang iya gusto. Gin-deny gihapon sang trial court ang petition. Siling sini nga ang Pilipino lang nga asawa ang makagamit sang ikaduha nga paragraph sang Article 26, kag Canadian si Gerbert. Nag-apela si Gerbert direkta sa Supreme Court. Ginsuportahan sia sang Solicitor General.

Ginahatagan bala sang ikaduha nga paragraph sang Article 26 sang Family Code ang foreign nga asawa sang kinamatarong nga mangayo sa korte sa Pilipinas nga kilalahon ang foreign divorce decree?

Gin-grant sang Supreme Court ang petition ni Gerbert, ginbaliskad ang trial court kag ginbalik ang kaso para sa dugang nga proceedings. May apat ka bahin ang iya pangatarungan.

Ginaprotektahan sang Article 26 ang Pilipino nga asawa. Wala ginakilala sang family law sang Pilipinas ang absolute divorce (bug-os nga pagbungkag sang kasal) sa tunga sang mga Pilipino nga citizen. Ang ikaduha nga paragraph sang Article 26, nga gindugang sang Executive Order No. 227, isa ka eksepsyon nga ginhimo para sa Pilipino nga asawa. Ginalikawan sini ang sitwasyon nga ang Pilipino nagapabilin nga kasal sa foreigner nga, pagkatapos sang divorce, indi na kasal sa Pilipino. Gani nag-uyon ang Korte sa trial court nga "only the Filipino spouse can invoke the second paragraph of Article 26 of the Family Code; the alien spouse can claim no right under this provision."

Pero makapangayo gihapon sang recognition ang foreigner. Indi ina rason agod i-dismiss ang kaso ni Gerbert. Suno sa Section 48, Rule 39 sang Rules of Court, ang foreign judgment batok sa isa ka tawo presumptive evidence sang kinamatarong sa tunga sang mga partido. Siling sang Korte nga ang pagkadirekta nga nalakip sa foreign judgment, ukon sakop sini, bastante na nga interes agod mangayo sa korte sa Pilipinas nga kilalahon ini.

Dapat pamatud-an ang decree kag ang foreign law. Ginpabakod sang Korte nga "our courts do not take judicial notice of foreign judgments and laws." Dapat pamatud-an bilang mga fact ang divorce decree kag ang pagkatuod sini, upod ang national law sang foreign nga asawa. Gin-attach ni Gerbert ang decree kag ang mga certificate sang pagkatuod sini, pero wala ang kopya sang Canadian divorce law. Mahimo unta i-dismiss sang Korte ang petition tungod sa sina nga kakulangan. Ginpili sini nga ibalik ang kaso sa trial court, tungod sang suporta ni Daisylyn sa petition. Ang bag-o nga hearing nagatugot man sa iban nga magkontra sa decree sa mga rason pareho sang kakulangan sang jurisdiction, kakulangan sang notice, collusion (pagsabwatanay), fraud ukon maathag nga sala.

Void ang pag-register sang decree nga wala recognition. Gin-annotate sang Pasig City Civil Registry Office ang divorce sa marriage certificate base lang sa decree. Siling sang Korte nga ginapangayo sang layi nga irekord ang mga divorce, pero pagkatapos lang nga kilalahon sang korte ang foreign judgment. Ang pag-register nga wala sina nga recognition "is patently void and cannot produce any legal effect."

Nagdugang ang Korte sang duha ka praktikal nga punto:

• Ang pagkilala sang divorce indi, sa iya lang kaugalingon, nagakansela sang entry sa civil registry. Suno sa Article 412 sang Civil Code, mabag-o lang ang entry sa civil registry paagi sa order sang korte, paagi sa proseso sa Rule 108 sang Rules of Court. Ginapangayo sang Rule 108, upod sa iban pa, ang pag-file sa Regional Trial Court sang probinsya nga diin yara ang civil registry, ang paghimo sa civil registrar kag sa tanan nga interesado nga tawo nga mga partido, kag ang pag-publish sang hearing sa pamantalaan nga ginabasa sa bug-os nga lugar (newspaper of general circulation).
• Indi ini buot silingon nga duha ka bulag nga kaso. Mahimo ang recognition sa Rule 108 nga kaso mismo.

Ang Pilipino lang nga asawa ang makagamit sang ikaduha nga paragraph sang Article 26 sang Family Code, pero ang foreign nga asawa makapangayo sa korte sa Pilipinas nga kilalahon ang foreign divorce decree, nga presumptive evidence sang kinamatarong; dapat pamatud-an bilang mga fact ang decree kag ang foreign law, kag void ang annotation sa civil registry nga ginhimo nga wala sing recognition sang korte.

Ang iban nga tawo nagatinguha nga "i-register" ang foreign divorce sa local civil registry nga wala nagakadto sa korte. Siling sang Corpuz nga indi ini mag-obra: ang pag-register nga wala sing recognition sang korte sa Pilipinas void kag wala sing legal nga epekto. Sa Corpuz, si Gerbert mismo ang nagsiling sa Korte nga nahadlok sia sa kaso sang bigamy (pagpakasal liwat samtang may kasal pa) kon magpakasal sia sa iya fiancée sa Pilipinas, kay may duha ka marriage certificate nga may iya ngalan nga naka-file.

Ginapaathag man sang Corpuz kon sin-o ang makafile. Ginagamit sang Pilipino nga asawa ang Article 26 agod ideklarar ang iya kinamatarong nga magpakasal liwat. Ang foreign nga asawa, bilang tawo nga direkta nga nalakip sa foreign judgment, makapangayo gihapon sang recognition sang decree mismo. Sa isa ka footnote, gindugang sang Korte nga ang Pilipino nga gusto magpakasal liwat dapat gihapon magkadto sa korte para sa deklarasyon sang authority to remarry.

Himo-himo lang nga halimbawa: Si Liza, isa ka Pilipina, nagpakasal kay Tom, isa ka Australian, sa Cebu. Sang ulihi nakakuha si Tom sang divorce sa Australia kag gusto niya magpakasal liwat sa Pilipinas. Suno sa Corpuz, indi magamit ni Tom ang Article 26, pero makapangayo sia sa korte sa Pilipinas nga kilalahon ang Australian decree. Dapat niya pamatud-an ang decree kag ang Australian law parte sa divorce. Si Liza, bilang Pilipino nga asawa, amo ang makagamit sang Article 26 agod ideklarar ang iya kaugalingon nga capacity to remarry.

Ang Corpuz nagasandig sa Republic v. Orbecido. Ang ulihi nga mga kaso naglakat pa sang mas malayo: gin-aplikar sang Fujiki v. Marinay ang iya pangatarungan sa Rule 108 sa foreign judgment nga nagdeklarar nga void ang bigamous nga kasal, kag ginhukman sang Republic v. Manalo nga indi importante kon sin-o sa mag-asawa ang nag-file sang divorce sa abroad. Para sa bug-os nga laragway, basaha ang balido bala sa Pilipinas ang foreign divorce. Ang paagi sa pagpangayo sang marriage certificate sa PSA ginapaathag sa giya sa PSA marriage certificate.

Ginalaragway sang desisyon kon paano ginpamatud-an ang foreign nga mga dokumento suno sa Rules of Court sang 2010. Mahimo nga nagbag-o na ang mga rule sa ebidensya halin sadto. Mapaathag sang abogado kon paano ginapamatud-an subong ang foreign nga mga dokumento; basaha ang diin makapangita sang legal nga bulig.