Road Rage: Ano nga mga Krimen ang Puede Ikaso?

Wala sang layi nga ginbasa para sini nga pahina nga nagagamit sang mga tinaga nga "road rage". Kon ang away sa trapiko nangin pagpanakit, hulga ukon kahalitan, ginatan-aw sang prosecutor kon ano gid ang ginhimo sang kada tawo kag ginakaso ang nagakaigo nga krimen. Masunson, sobra sa isa ka buhat ang natabo sa isa lang ka insidente, halimbawa, hulga dayon sumbag. Ang mga seksyon sa idalom nagasunod sa mga buhat nga masunson matabo sa sini nga mga insidente.

Ang mga silot nga pagkapriso sa idalom nagagamit sang kalawigon sa Article 27 sang Code: ang arresto menor 1 tubtob 30 ka adlaw, ang arresto mayor 1 ka bulan kag 1 ka adlaw tubtob 6 ka bulan, kag ang prision correccional 6 ka bulan kag 1 ka adlaw tubtob 6 ka tuig.

Ina ang physical injuries. Ang krimen nagadepende kon daw ano kalawig nga ang pilas nagpundo sa biktima sa pag-obra ukon nagkinahanglan sang medical attendance:

Para sa less serious physical injuries, ang Article 265 nagadugang sang multa tubtob ₱50,000 kon ang pilas ginhimo "with the manifest intent to insult or offend" ang biktima, ukon sa mga sirkumstansya nga nagadugang sang kahuy-anan (ignominy).

Ang Article 263, parte sa serious physical injuries, nagasugod sa:

Dayon ginalista sang article ang mga silot suno sa resulta, halin sa balatian ukon pagkabalda sang sobra sa 30 ka adlaw tubtob sa pagkabulag ukon pagkabuang. Tan-awa ang Silot sa physical injuries para sa bug-os nga listahan.

May tatlo ka lebel sang threats ang Code:

• Grave threats ([Article 282](/law/revised-penal-code/article-282)). Ang paghulga sa iban, ukon sa iya pamilya, sang malain nga butang nga "amounting to a crime" sa iya lawas, dungog ukon pagkabutang, pareho sang "Patyon ta ka". Kon ang hulga wala sang kondisyon, ang silot arresto mayor kag multa tubtob ₱100,000. Kon ang hulga nagapangayo sang kuarta ukon may kondisyon, ang silot base sa krimen nga ginhulga.
• Light threats ([Article 283](/law/revised-penal-code/article-283)). Ang paghulga sang malain nga butang nga indi krimen, sa paagi sang conditional threat (nagapangayo sang kuarta ukon may kondisyon). Ang silot arresto mayor.
• Other light threats ([Article 285](/law/revised-penal-code/article-285)). Tatlo ka buhat ang sakop sini: ang paghulga sa iban paagi sa armas, ukon pagbunot sang armas sa away, luwas kon lawful self-defense; sa init sang kaakig, ang paghulga paagi sa hambal sang malain nga indi krimen, kon ang masunod nga mga buhat nagapakita nga wala ginpadayon sang tawo ang iya plano; kag ang paghulga paagi sa hambal sang malain nga indi felony. Ang silot arresto menor sa iya minimum period ukon multa tubtob ₱40,000.

Gani ang driver nga nagbunot sang kutsilyo ukon pusil sa away sa trapiko puede makasala suno sa Article 285, item 1. Ang driver nga nagsinggit nga lupukon niya ang isa ka driver puede maatubang sang grave threats. Tan-awa ang Grave threats.

Puede ina nga coercion:

• Grave coercion ([Article 286](/law/revised-penal-code/article-286)). Ang paggamit sang kusog, hulga ukon pagpahadlok, nga wala sang awtoridad sang layi, para pundohon ang iban sa paghimo sang butang nga wala ginadumilian sang layi, ukon para pilit-on sia sa paghimo sang butang nga kontra sa iya buot. Ang pagbabag sang salakyan paagi sa kusog agod indi makalakat ang driver, ukon ang pagpilit sa driver nga manaog sa salakyan, puede maigo sa sini nga mga tinaga. Ang silot prision correccional kag multa tubtob ₱100,000. Tan-awa ang Grave coercion.
• [Unjust vexation](/hil/law/glossary/unjust-vexation) ([Article 287](/law/revised-penal-code/article-287), ikaduha nga paragraph). Ang "Any other coercions or unjust vexations" ginasilutan sang arresto menor ukon multa halin ₱1,000 tubtob ₱40,000, ukon pareho. Tan-awa ang Unjust vexation.

Ang tinuyo nga pagguba sang pagkabutang sang iban amo ang malicious mischief suno sa Article 327, kon indi ini arson ukon iban nga krimen sang pagguba. Ang pagsipa sang puertahan, pagbuka sang side mirror ukon tinuyo nga pagkalis sang pintura mga halimbawa sini.

Suno sa Article 329, nga ginbag-o na, ang silot nagadepende sa kantidad sang kahalitan:

• tubtob ₱40,000, ukon kahalitan nga indi matantya: arresto menor ukon multa halin sa kantidad sang kahalitan tubtob ₱40,000;
• sobra sa ₱40,000 tubtob ₱200,000: arresto mayor sa iya minimum kag medium periods;
• sobra sa ₱200,000: arresto mayor sa iya medium kag maximum periods.

Tan-awa ang Malicious mischief.

Ang delikado nga pagdrive lain nga butang sa away. Kon ang pabaya ukon delikado nga pagdrive nagresulta sa pilas, kamatayon ukon kahalitan, ang kaso kasagaran reckless imprudence suno sa Article 365, indi krimen nga tinuyo. Tan-awa ang Silot sa reckless imprudence kag, pagkatapos sang bangga, ang Ano ang himuon pagkatapos sang aksidente sa dalan.

Kon kaisa. Ang barangay conciliation nagaaplikar lang sa mga away nga sakop sang awtoridad sang Lupon. Ang Section 408 sang Local Government Code nagasikway, upod sa iban, sang mga sala nga may silot nga pagkapriso nga sobra sa isa ka tuig ukon multa nga sobra sa ₱5,000, kag sang mga away sang mga tawo nga nagaestar sa mga barangay sang lain-lain nga siyudad ukon banwa (luwas kon magkaingod ang mga barangay kag magkasugot ang mga partido). Ginatugutan man sang Section 412(b) nga diretso sa korte kon ang akusado nakadetine.

Madamo nga buhat sang road rage ang may multa na nga sobra sa ₱5,000 pagkatapos sang Republic Act No. 10951 (2017). Kon paano nagaaplikar ang limite sang 1991 sa sini nga light offenses, wala pa ini naareglo sang bisan ano nga desisyon nga ginbasa para sini nga pahina. Tan-awa ang Dapat bala ako magkadto anay sa barangay?.

Inbento lang ini nga mga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Nag-away si Arnel kag si Joey pagkatapos sang halos pagbanggaay sa intersection. Nanaog si Joey kag nagbunot sang kutsilyo pero wala niya ini ginamit. Ang pagbunot sang armas sa away, kon indi lawful self-defense, sakop sang Article 285, item 1.

Ginsumbag si Rina sang isa ka motorista kag naghubag ang iya bibig. Wala sia nag-absent sa obra kag wala nagkinahanglan sang pagbulong. Nagakaigo ini sa slight physical injuries suno sa Article 266, paragraph 2. Kon may doktor nga nagsertipika nga indi sia makaobra sang 12 ka adlaw, ang mga kamatuoran nagatudlo sa less serious physical injuries suno sa Article 265.

Ginparada ni Marco ang iya van sa exit sang paradahan kag ginsilingan si Liza nga indi sia makalakat tubtob indi sia magpangayo sang patawad, samtang ang iya mga upod nagatindog palibot sa iya salakyan kag nagasinggit. Ang pagpundo sa iban sa paghimo sang legal nga butang paagi sa hulga ukon pagpahadlok puede grave coercion suno sa Article 286. Kon coercion, threats ukon unjust vexation bala ini nga mga kamatuoran, ang prosecutor kag ang korte ang magadesisyon.

Maghambal sa abogado kon napilasan ka, kon may armas nga gingamit, kon gindakop ka ukon nakabaton ka sang subpoena ukon reklamo, ukon kon gusto mo magpasaka sang criminal complaint kag mangayo sang danyos. Ang husto nga kaso nagadepende sa eksakto nga mga kamatuoran kag sa medical certificate, kag puede man magpasaka sang kaugalingon nga reklamo ang pihak nga bahin.

Kon indi mo kaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas.