Paano ang Barangay Hearing: Mediation, Pangkat, Certificate to File

Magkadto sa Punong Barangay, nga amo man ang Lupon chairman. Suno sa Section 410(a), puede ka magreklamo "orally or in writing" (sa ihambal ukon nasulat), kon bayaran mo ang husto nga filing fee. Wala ginbutang sang layi kon pila ang fee; pamangkota ang barangay hall.

Sa sulod sang masunod nga adlaw nga may obra, dapat ipatawag sang Lupon chairman ang respondent (ang ginareklamuhan), kag pahibaluon ka, agod kamo nga duha kag ang inyo mga testigo magpakita sa iya para sa mediation (Section 410(b)).

Pamatian sang Punong Barangay ang duha ka bahin kag buligan kamo nga magkasugot. Suno sa Section 410(b), may 15 ka adlaw siya halin sa una nga pagkitaay sang mga partido sa iya atubangan. Kon indi siya magmadinalag-on, dapat "forthwith" (dayon) siya magtalana sang adlaw para buuon ang pangkat. Wala sang pirmi nga kadamuon sang adlaw nga ginbutang sang layi para sa sini nga tikang.

Kon indi magpakita ang respondent, ginapadayon gihapon sang Punong Barangay ang kaso. Suno sa Administrative Circular No. 14-93, nga ginsitar sang Supreme Court sa Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002), kon indi magmadinalag-on ang mediation ukon indi magpakita ang respondent, indi dapat maghatag ang Punong Barangay sang certificate to file action sa sini nga tikang, kay dapat na niya buuon ang pangkat. Wala namon nabasa ang mga patakaran parte sa silot sa partido nga nagadumili magpakita, gani wala ini ginahambal sang sini nga pahina.

Ang pangkat ng tagapagkasundo isa ka conciliation panel nga may 3 ka miyembro sang Lupon nga ginpili sang mga partido halin sa listahan sang Lupon. Kon indi magkasugot ang mga partido, ang Lupon chairman ang magabunot (draw lots) (Section 404(a)). Ang 3 ka miyembro ang magapili sang ila kaugalingon nga chairman kag secretary (Section 404(b)).

Ang mga patakaran sa tion:

• magtilipon ang pangkat indi maglapaw sa 3 ka adlaw halin nga ginbuo ini (Section 410(d));
• dapat maareglo ang inaway sa sulod sang 15 ka adlaw halin sa adlaw nga nagtilipon ini (Section 410(e));
• puede ini lugwayan, kon gusto sang pangkat, sing isa pa ka tion nga tubtob 15 ka adlaw, "except in clearly meritorious cases" (luwas sa mga kaso nga klaro nga may merito) (Section 410(e));
• puede pangayuon sang isa ka partido nga pagwaon ang isa ka miyembro sang pangkat tungod sang relasyon, pagpinalabi ukon interes; ang pangkat ang magadesisyon paagi sa majority, kag final ina nga desisyon (Section 410(d)).

Puede man magkasugot ang mga partido sa nasulat, sa bisan ano nga tikang, nga batunon ang arbitration award (desisyon) sang Lupon chairman ukon sang pangkat. Puede ini ma-repudiate sa sulod sang 5 ka adlaw, kag ang award ginahimo sa sulod sang 10 ka adlaw pagkatapos sina nga tion (Section 413(a)).

Indi. Suno sa Section 415, ang mga partido "must appear in person without the assistance of counsel or representative" (dapat magpakita sa personal, wala sang abogado ukon representante). Ang luwas lang amo ang mga menor de edad kag ang mga incompetent, nga puede buligan sang ila paryente nga indi abogado. Ang mga hearing "public and informal" (publiko kag indi pormal), pero puede pagwaon sang chairman ang publiko para sa privacy, kadungganan ukon public morals (Section 414).

Suno sa Section 411, ang tagsa ka amicable settlement (areglo nga ginkasugtan) dapat:

• nasulat;
• sa lenguahe ukon dialect nga nahibaluan sang mga partido (kon lain-lain ang ila lenguahe, sa lenguahe nga nahibaluan nila);
• ginpirmahan sang mga partido; kag
• gin-attest (ginpamatud-an) sang Lupon chairman ukon sang pangkat chairman.

Ang areglo ukon arbitration award may "the force and effect of a final judgment of a court" (pareho kabaskog sang final nga desisyon sang korte) pagkatapos sang 10 ka adlaw halin sa petsa sini, luwas kon may nag-repudiate ukon may petisyon nga ginpasaka sa city ukon municipal court para pakanselahon ang award (Section 416).

Para mag-repudiate (magbawi), ang partido magahatag sang sworn statement sa Lupon chairman sa sulod sang 10 ka adlaw halin sa petsa sang areglo. Ang mga rason lang amo nga ang pag-uyon nakuha paagi sa fraud, violence ukon intimidation (Section 418). Ang repudiation bastante na nga basehan para maghatag sang certification para mag-file sang reklamo sa korte.

Ipadala sang Lupon secretary ang areglo ukon award sa city ukon municipal court sa sulod sang 5 ka adlaw halin sa award ukon halin sa katapusan sang 10 ka adlaw nga tion (Section 419).

Mapatuman sang Lupon ang areglo paagi sa execution sa sulod sang anom ka bulan halin sa petsa sang areglo. Pagkatapos sang anom ka bulan, dapat ka mag-file sang kaso sa husto nga city ukon municipal court para mapatuman ini (Section 417).

Kon may confrontation (pagkitaay) sa atubangan sang Lupon chairman ukon pangkat kag wala sang areglo nga natigayon, ukon gin-repudiate ang areglo. Suno sa Section 412(a), ang kakulang sang areglo ginapamatud-an sang Lupon ukon pangkat secretary kag gin-attest sang Lupon ukon pangkat chairman. Ang certificate to file action amo ang imo ilakip sa imo kaso sa korte.

Duha ka lain-lain nga pagtan-aw sang Supreme Court sa mga certificate nga ginhatag sing temprano:

• Sa Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002), may certificate nga ginhatag nga wala sang pangkat kag kulang sa 15 ka adlaw halin sa una nga gin-iskedyul nga hearing sa barangay chairman. Siling sang Korte, "improperly and prematurely issued" ini (indi husto kag temprano ginhatag), kag indi sala ang hukom nga nagbalik sang kaso sa barangay.
• Sa Lumbuan v. Ronquillo (2006), nagkitaay ang mga partido sa barangay chairman kag may certificate nga ginhatag, pero wala sang pangkat nga ginbuo. Siling sang Korte, may "substantial compliance with the law" (kalabanan nga natuman ang layi), kag ginpadayon ang kaso sa korte.

Gani ang pinakaluwas nga dalanon amo ang pag-agi sa mediation kag sa pangkat. Ang certificate nga ginhatag dayon pagkatapos sang una nga pagkitaay nga wala nagmadinalag-on puede kontrahon, bisan puede pa ini batunon sang korte.

Bahin lang. Suno sa Section 410(c), ang prescriptive period (ang deadline suno sa layi para mag-file sang kaso ukon criminal complaint) ginapundo kon mag-file ka sa Punong Barangay. Magpadayon ini liwat kon mabaton mo na ang certificate of repudiation ukon ang certification to file action. Pero ang pagpundo "shall not exceed sixty (60) days from the filing of the complaint" (indi maglapaw sa 60 ka adlaw halin sa pag-file). Kon malapit na ang imo deadline, ginatugutan ka man sang layi nga magkadto dayon sa korte (Section 412(b)).

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Elena nag-file sang reklamo sang Lunes parte sa kuwarta nga ginautang sa iya sang iya kaingod nga si Jun. Ginpadala ang summons sang Martes, ang masunod nga adlaw nga may obra. Indi nagmadinalag-on ang mediation sa Punong Barangay sa sulod sang 15 ka adlaw. Ginbuo ang pangkat, nagtilipon sa sulod sang 3 ka adlaw, kag may 15 ka adlaw, nga puede lugwayan sing isa ka beses tubtob 15 ka adlaw, para mag-areglo.

Nagpirma si Elena kag si Jun sang nasulat nga plano sang pagbayad sa Tagalog, nga gin-attest sang pangkat chairman. Wala sang nag-repudiate sa sulod sang 10 ka adlaw, gani pareho na ini kabaskog sang final judgment. Sang ginduluan ni Jun ang pagbayad, mapatuman ini sang Lupon sa sulod sang anom ka bulan; pagkatapos sina, dapat magkadto si Elena sa municipal court.

Si Rosa nagpirma sang areglo kay ginhadlok siya sang iya kaingod. Sa sulod sang 10 ka adlaw, nagpasa siya sang sworn repudiation sa Lupon chairman. Bastante na ina nga basehan para sa certification to file a complaint (Section 418).

Para makita ang tagsa ka tikang kag ang iya tion sa isa lang ka lugar, tan-awa ang barangay conciliation timeline. Para sa isa ka kasagaran nga halimbawa, tan-awa ang Gahod nga kaingod: diin magreklamo.

Indi puede magpakita ang abogado para sa imo sa barangay. Pero puede ka gihapon mangayo sang legal nga laygay antes ka magpirma sang areglo nga may labot sa duta, dako nga utang ukon mga kinamatarong nga imo ginabayaan, ukon kon sa banta mo ginpilit ka lang sa pagpirma. Magpakigsugilanon sa abogado pagkatapos mo mabaton ang certificate to file action kag nagaplano ka nga magkadto sa korte, ukon kon ginkaso ka na sang pihak nga partido.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga kapilian.