Ano nga mga Kaso ang Indi Na Kinahanglan Mag-agi sa Barangay?
Dasig nga sabat
Kalabanan sang inaway sang mga indibidwal nga nagaestar sa isa lang ka siudad ukon munisipyo dapat anay mag-agi sa barangay antes magkadto sa korte, pero indi tanan. Ginalista sang Section 408 sang Local Government Code ang mga inaway nga wala sang awtoridad ang Lupon sang barangay, pareho sang kaso batok sa gobyerno, mabug-at nga mga sala kag inaway sang mga tawo nga nagaestar sa lain-lain nga siudad. Ginatugutan sang Section 412(b) ang pila ka dinalian nga kaso nga magkadto dayon sa korte. Ang mga kaso nga ang ginapangayo nga bulig suno sa layi kontra sa violence against women and their children (VAWC) indi gina-mediate sa barangay.
Ano nga mga inaway ang indi maareglo sang barangay?
Ginahatagan sang Section 408 ang Lupon sang awtoridad "to bring together the parties actually residing in the same city or municipality for amicable settlement of all disputes except" (nga tipunon para sa areglo ang mga partido nga matuod nga nagaestar sa isa ka siudad ukon munisipyo, sa tanan nga inaway luwas sa) ini:
| Indi sakop (Section 408) | Ano ang buot silingon |
|---|---|
| (a) Ang isa ka partido amo ang gobyerno, ukon bisan ano nga subdivision ukon instrumentality sini | Ang reklamo batok sa city hall, sa isa ka ahensya ukon sa iban pa nga lawas sang gobyerno indi ginadala sa Lupon. |
| (b) Ang isa ka partido public officer ukon empleyado, kag ang inaway may labot sa iya opisyal nga obra | Indi sakop ang inaway sa isa ka empleyado sang gobyerno parte sa iya opisyal nga obra. Ang pribado nga inaway sa amo man nga tawo, pareho sang personal nga utang, indi mapaguwa tungod sini nga rason. |
| (c) Mga sala nga ang silot pagkabilanggo nga labaw sa isa ka tuig ukon multa nga labaw sa ₱5,000 | Indi sakop ang mas mabug-at nga mga krimen. Tan-awa ang nota parte sa multa sa idalom. |
| (d) Mga sala nga wala sang pribado nga biktima | Indi sakop kon wala sang pribado nga tawo nga amo ang biktima. |
| (e) Inaway parte sa real property nga yara sa lain-lain nga siudad ukon munisipyo | Indi sakop, pero puede ini sa Lupon kon magkasugot ang mga partido nga ipasakop ini sa husto nga Lupon. |
| (f) Mga partido nga matuod nga nagaestar sa mga barangay sang lain-lain nga siudad ukon munisipyo | Indi sakop, pero puede ini sa Lupon kon magtupad ang ila mga barangay kag magkasugot ang mga partido nga ipasakop ang inaway sa husto nga Lupon. |
| (g) Iban pa nga klase sang inaway nga puede italana sang Presidente, para sa hustisya ukon suno sa rekomendasyon sang Secretary of Justice | Ang bisan ano nga amo nga klase wala nabasa para sa sini nga pahina. |
Ano nga mga kaso ang puede magkadto dayon sa korte?
Bisan sakop sang Lupon ang inaway, siling sang Section 412(b) nga ang mga partido "may go directly to court" (puede magkadto dayon sa korte) sa apat ka sitwasyon:
- Nakabilanggo ang akusado.
- May tawo nga ginkuhaan sang iya kahilwayan sa iban nga paagi, kag kinahanglan ang habeas corpus nga kaso.
- Ang kaso may upod nga provisional remedies, pareho sang preliminary injunction, attachment, delivery of personal property, ukon support pendente lite (sustento samtang nagadalagan ang kaso).
- Ang kaso puede indi na makaso tungod sang statute of limitations, buot silingon malapit na matapos ang deadline sa pag-file.
Ginaareglo bala sa barangay ang VAWC nga kaso?
Indi. Siling sang Section 33 sang Republic Act No. 9262, ang Anti-Violence Against Women and Their Children Act, ang Sections 410, 411, 412 kag 413 sang Local Government Code "shall not apply in proceedings where relief is sought under this Act" (indi ginagamit sa kaso nga ang ginapangayo nga bulig suno sa sini nga layi). Amo ini ang mga section parte sa barangay mediation, conciliation, settlement kag arbitration.
Siling man sang amo nga section, ang Punong Barangay, Barangay Kagawad ukon korte nga nagapamati sa aplikasyon para sa protection order indi dapat magmando, magpilit ukon magpresyur sa aplikante nga makig-areglo ukon bayaan ang bisan ano nga bulig nga iya ginapangayo. Puede gihapon maghatag ang barangay sang Barangay Protection Order. Tan-awa ang Paano mag-file sang VAWC nga kaso.
Paano ang magagmay nga krimen nga mas mataas na ang multa subong?
Bukas pa ini nga pamangkot. Ang ₱5,000 nga limitasyon sa Section 408(c) ginsulat sang 1991. Ang Republic Act No. 10951 (2017) sang ulihi nagpataas sang madamo nga multa sa Revised Penal Code, upod ang pila ka light offense (magagmay nga sala). Kon basahon pulong por pulong, ang light offense nga ang pinakamataas nga multa labaw na subong sa ₱5,000 puede wala na sa sakop sang Lupon.
Wala sang desisyon sang Supreme Court ukon opisyal nga patakaran nga nabasa para sa sini nga pahina nga nagahusay kon paano ini nga limitasyon ginagamit subong, gani wala ginalista sang sini nga pahina ang tagsa ka light offense kon sakop bala ukon indi. Pamangkota ang barangay ukon ang prosecutor's office kon paano nila ginatratar ang isa ka reklamo.
Puede bala ibalik sang korte ang kaso sa barangay?
Huo, sa pila ka kaso. Suno sa ulihi nga parapo sang Section 408, ang korte nga diin ginpasaka ang kaso nga indi kriminal kag wala sa sakop sang Lupon "may, at any time before trial, motu proprio refer the case to the lupon concerned for amicable settlement" (puede, sa bisan ano nga tion antes sang trial, ipadala ang kaso sa Lupon para sa areglo). Ang motu proprio buot silingon sa kaugalingon nga desisyon sang korte.
Para sa mga inaway nga sakop, kon laktawan mo ang barangay, puede mangin premature ang kaso sa korte. Tan-awa ang Kinahanglan bala anay magkadto sa barangay?.
Paano ang mga indigenous nga komunidad?
Siling sang Section 412(c), ang kustombre kag tradisyon sang indigenous cultural communities "shall be applied in settling disputes between members of the cultural communities" (amo ang gamiton sa pag-areglo sang inaway sang mga miyembro sang amo nga komunidad).
Paano ini sa matuod nga kabuhi?
Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Si Gloria nagakontra sa pagdumala sang opisina sang municipal treasurer sa iya bayad sa buhis. Ang isa ka partido amo ang gobyerno, kag ang inaway may labot sa opisyal nga obra sang treasurer, gani wala sang awtoridad ang Lupon sini (Section 408(a) kag (b)).
May inaway ang duha ka utod nga lalaki parte sa duta sa Tarlac City. Ang isa nagaestar sa Manila kag ang isa sa Tarlac City. Sa lain-lain sila nga siudad nagaestar kag indi magtupad ang ila mga barangay, gani wala sang awtoridad ang Lupon sa ila inaway (Section 408(f)).
Ang anay kaupod ni Rina nakabilanggo tungod sang krimen batok sa iya. Ginatugutan sang Section 412(b)(1) nga magkadto dayon sa korte ang kaso.
Si Mila nagpangayo sang protection order suno sa RA 9262. Puede maghatag ang barangay sang Barangay Protection Order, pero indi siya puede pilitan nga makig-areglo, kag indi ginagamit ang mga patakaran sa barangay settlement (RA 9262 Section 33).
San-o mo kinahanglan ang abogado?
Magpakigsugilanon sa abogado kon indi ka sigurado kon sakop bala ang imo inaway, kon kinahanglan mo ang dinalian nga bulig pareho sang injunction ukon sustento samtang nagadalagan ang kaso, kon malapit na ang deadline sa pag-file, ukon kon biktima ka sang pagpanakit kag kinahanglan mo ang protection order ukon kriminal nga kaso. Indi puede magpakita ang mga abogado para sa mga partido sa barangay hearing, pero puede ka nila laygayan antes kag pagkatapos sina.
Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas.
Masami nga pamangkot
Ano nga mga kaso ang indi sakop sang barangay conciliation?
Ginapagwa sang Section 408 sang Local Government Code ang inaway nga ang isa ka partido amo ang gobyerno ukon public officer sa iya opisyal nga obra, mga sala nga ang silot labaw sa isa ka tuig nga pagkabilanggo ukon multa nga labaw sa ₱5,000, mga sala nga wala sang pribado nga biktima, pila ka inaway sa real property kag mga partido nga nagaestar sa lain-lain nga siudad ukon banwa, kag iban pa nga klase nga ginatalana sang Presidente.
San-o ako puede magkadto dayon sa korte nga wala nag-agi sa barangay?
Ginatugutan ini sang Section 412(b) kon nakabilanggo ang akusado, kon may tawo nga ginkuhaan sang kahilwayan kag kinahanglan ang habeas corpus, kon ang kaso may upod nga provisional remedies pareho sang injunction, attachment ukon support pendente lite, kag kon ang kaso puede indi na makaso tungod sang prescription (malapit na matapos ang deadline sa pag-file).
Ginadala bala sa barangay ang VAWC nga kaso para areglohon?
Indi. Siling sang Section 33 sang RA 9262, ang Sections 410 tubtob 413 sang Local Government Code indi ginagamit kon ang ginapangayo nga bulig suno sa VAWC law. Puede maghatag ang barangay sang Barangay Protection Order, pero indi niya puede pilitan ang babayi nga makig-areglo.
Dapat bala mag-agi man sa barangay ang mga kompanya?
Ang ginahambal sang Code amo ang reklamo sang isa ka indibidwal batok sa isa pa ka indibidwal (Section 410(a)). Ang mga patakaran nga basi may dugang pa nga ginasiling parte sa juridical persons wala nabasa para sa sini nga pahina, gani wala ini ginasabat diri.
Puede bala ipadala sang korte ang akon kaso sa barangay bisan indi ini sakop?
Huo, para sa mga kaso nga indi kriminal. Suno sa ulihi nga parapo sang Section 408, puede ipadala sang korte sa Lupon para sa areglo ang kaso nga indi kriminal kag wala sa sakop sang Lupon, sa bisan ano nga tion antes sang trial.
Sakop pa bala ang magagmay nga krimen nga ang multa labaw na sa ₱5,000?
Wala pa ini nahusay. Ang ₱5,000 nga limitasyon halin pa sang 1991, kag ang Republic Act No. 10951 sang ulihi nagpataas sang madamo nga multa sa Revised Penal Code. Wala sang desisyon ukon opisyal nga patakaran nga nabasa para sa sini nga pahina nga nagasabat kon paano ini ginagamit subong.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?