Wala Gintuman sang Pihak nga Partido ang Barangay Settlement: Ano Na?

Ang areglo nga wala gin-repudiate (ginbawi) nangin pareho sang desisyon sang korte. Suno sa Section 416, ang amicable settlement "shall have the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof" (may kusog kag epekto sang final nga desisyon sang korte pagkatapos sang 10 ka adlaw halin sa petsa sini), luwas kon gin-repudiate ini. Ang areglo isa man ka compromise suno sa Civil Code:

Sa madali nga hambal: ang compromise kontrata diin ang mga partido nagahatag sang tagsa-tagsa nila ka konsesyon para malikawan ang kaso ukon tapuson ang kaso nga nasugdan na.

Sa Miguel v. Montanez (2012), siling sang Supreme Court nga ang amicable settlement "is binding between the contracting parties and, upon its perfection, is immediately executory insofar as it is not contrary to law, good morals, good customs, public order and public policy" (nagahigot sa mga partido kag, kon kumpleto na, mapatuman dayon basta indi kontra sa layi, maayo nga moralidad, maayo nga kustombre, public order kag public policy).

Suno sa Section 417: "The amicable settlement or arbitration award may be enforced by execution by the lupon within six (6) months from the date of the settlement. After the lapse of such time, the settlement may be enforced by action in the appropriate city or municipal court." (Mapatuman sang lupon ang areglo ukon arbitration award paagi sa execution sa sulod sang 6 ka bulan halin sa petsa sang areglo; pagkatapos sina, paagi sa kaso sa husto nga city ukon municipal court.)

Sa Vidal v. Escueta (2003), ginpaathag ini sang Supreme Court bilang "two-tiered mode of enforcement" (duha ka lebel sang pagpatuman):

1. Execution sang punong barangay, nga "quasi-judicial and summary in nature on mere motion of the party/parties entitled thereto" (madasig nga proseso nga daw sa korte, paagi lang sa motion sang partido nga may kinamatarong). Sa hearing, ang ginatan-aw sang punong barangay amo lang "solely the fact of non-compliance of the terms of the settlement" (kon wala gid gintuman ang mga kondisyon sang areglo), kag ginahatagan ang partido nga wala nagtuman sang "another chance at voluntarily complying" (isa pa ka higayon nga magtuman sa iya kaugalingon).
2. Kaso sa korte, nga ginasunod ang Rules of Court. Ang cause of action amo ang areglo mismo, nga suno sa layi may epekto sang final judgment.

Ang mga patakaran sang Katarungang Pambarangay, suno sa ginsitar sang Supreme Court sa Vidal v. Escueta (2003), nagalaragway sang execution sa barangay:

• ang partido magapasaka sang motion for execution sa punong barangay, nga may kopya para sa pihak nga partido;
• ang hearing ginatalana sa adlaw nga "not later than five (5) days from the date of the filing of the motion" (indi maglapaw sa 5 ka adlaw halin sa pag-file sang motion);
• sa hearing, ginatan-aw sang punong barangay kon wala gid gintuman ang areglo kag ginapilit niya ang partido nga magtuman sa iya kaugalingon;
• kon wala gihapon sang pagtuman, ginahatag ang notice of execution sa sulod sang 5 ka adlaw halin sa hearing, sa ngalan sang Lupong Tagapamayapa;
• kon kuwarta, ginahatagan ang partido sang 5 ka adlaw para magbayad sa iya kaugalingon, kag pagkatapos sina ginakuha sang punong barangay ang bastante nga personal nga pagkabutang sina nga partido nga yara sa barangay; kon pagkabutang sa barangay, ginapahalin sang punong barangay ang tawo nga ginkontra sang areglo.

Siling sang layi anom ka bulan "from the date of the settlement" (halin sa petsa sang areglo). Sa Vidal v. Escueta (2003), mas kumpleto ang pagbasa sang Supreme Court: kon ang obligasyon dapat na tumanon sa petsa sang areglo, ang anom ka bulan ginaisip halin sa sina nga petsa; pero "if the obligation to be enforced is due and demandable on a date other than the date of the settlement, the six-month period should be counted from the date the obligation becomes due and demandable." (Kon ang obligasyon dapat tumanon sa iban nga petsa, ang anom ka bulan ginaisip halin sa petsa nga nangin due and demandable ini.) Para sa hulugan nga may ulihi nga mga due date, buot silingon nga puede lain-lain ang pag-isip para sa tagsa ka obligasyon.

Sa amo man nga kaso, siling sang Korte nga ang partido nga nagkadto sa municipal court nga may motion for execution samtang nagadalagan pa ang anom ka bulan para sa execution sa barangay "adopted the wrong remedy" (nagpili sang sala nga remedyo).

Pagkatapos sang anom ka bulan, ginapatuman ang areglo paagi sa kaso sa city ukon municipal court.

• Sa Sebastian v. Ng (2015), siling sang Supreme Court nga ginahatagan sang layi ining mga korte sang jurisdiction sa pagpatuman sang barangay settlement kag arbitration award "regardless of the amount" (bisan pila ang kantidad). Sa sina nga kaso, ₱250,000 ang areglo.
• Suno man sa amo nga kaso, ginatan-aw sang korte ang sulod sang pleading, indi ang titulo sini. Ang pleading nga ginatawag "motion for execution" pero ang sulod pareho sang complaint ginkabig nga kaso, kag ang nag-file dapat nagbayad sang docket fees sang kaso.

Wala diri ang gastos sa korte kay wala namon nabasa para sa sini nga pahina ang bag-o nga schedule of legal fees.

Siling sang Supreme Court nga huo. Ginahatagan sang Civil Code sang kapilian ang partido nga wala nabayaran:

Sa madali nga hambal: kon indi magtuman ang isa ka partido sa compromise, puede ini ipatuman sang pihak nga partido, ukon kabigon ini nga rescinded kag ipilit ang iya orihinal nga claim.

Sa Chavez v. Court of Appeals (2005), siling sang Korte nga ang Section 417 nagagamit sang tinaga nga "may", gani ang pagpatuman sang areglo "directory or merely optional" (kapilian lang) kag "does not rule out the right of rescission under Art. 2041 of the Civil Code" (indi nagakuha sang kinamatarong sa rescission suno sa Art. 2041 sang Civil Code). Ang creditor sa sina nga kaso indi limitado sa ₱150,000 sa kasugtanan sa barangay, kay "a compromise settlement is not an admission of liability" (ang compromise indi pag-ako sang liability).

Sa Miguel v. Montanez (2012), wala gintuman sang nagautang ang kasugtanan sa barangay. Siling sang Korte nga ina nga indi pagtuman "may be construed as repudiation" (puede kabigon nga repudiation) sang amo nga partido, kag puede ang creditor "consider it rescinded and insist upon his original demand" (kabigon ini nga rescinded kag ipilit ang iya orihinal nga claim). Gintugutan nga magpadayon ang collection case sang creditor parte sa orihinal nga utang.

Lain ini sa repudiation sa Section 418, nga isa ka pormal nga tikang sang partido nga nagasiling nga may fraud, violence ukon intimidation sa sulod sang 10 ka adlaw. Tan-awa ang Puede ka bala mag-atras sa barangay settlement?

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Elena kag si Jun nag-areglo sang March 1: magabayad si Jun sang ₱10,000 antes sang March 15. Wala siya nagbayad. Sa sulod sang anom ka bulan, puede mag-file si Elena sang motion for execution sa punong barangay, nga magahiwat sang hearing kag una anay ginapilit si Jun nga magtuman (Section 417, kag ang mga patakaran suno sa ginsitar sa Vidal v. Escueta).

Si Rosa kag si Lito nag-areglo sang January 10: maghalin si Lito sa ginaabangan nga kuwarto antes sang September 30. Suno sa Vidal v. Escueta, ang anom ka bulan para sa execution sa barangay ginaisip halin sa September 30, sang nangin due ang obligasyon, indi halin sa January 10.

Ang nagautang kay Mario nag-untat sa pagbayad sang hulugan sa barangay. Sa baylo nga ipatuman ang areglo, nag-file si Mario sang collection case parte sa orihinal nga utang, pareho sang ginhimo sang creditor sa Miguel v. Montanez (Article 2041).

Indi para sa motion for execution sa barangay, diin ang mga partido nagapakita sa personal. Magpakigsugilanon sa abogado kon natapos na ang anom ka bulan kag kinahanglan na ang kaso sa korte, kon nagapili ka kon ipatuman ang areglo ukon magbalik sa orihinal nga claim, ukon kon may kaso nga ginpasaka batok sa imo. Para sa mga deadline sa pagsukot sang utang, tan-awa ang Pila ka tuig para masukot ang utang. Ang barangay conciliation timeline nagalista sang mga tion suno sa layi sang tagsa ka tikang.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas.