Pulido v. People (2021): Void na Unang Kasal Bilang Depensa sa Bigamy

Noong September 1983, ikinasal si Luisito Pulido, na 16 noon, sa unang asawa niya, na 22 noon, sa civil ceremony sa municipal hall ng Rosario, Cavite. Nagkaanak sila noong 1984. Noong July 1995, habang nagsasama pa sila ng unang asawa niya, nagpakasal si Luisito sa pangalawang asawa. Ayon sa marriage certificate nila, isang reverend ang nagkasal sa kanila, at nakasaad na single si Luisito.

Noong 2007, hindi na umuwi si Luisito at inamin niya ang relasyon. Nalaman ng unang asawa ang pangalawang kasal at nag-file siya ng bigamy complaint laban kay Luisito at sa pangalawang asawa. Bago iyon, humiling na ang pangalawang asawa sa isang korte sa Imus, Cavite na i-annul ang kasal nila ni Luisito. Idineklara ng korteng iyon na void ang kasal nila dahil bigamous ito.

Sabi ni Luisito, hindi siya puwedeng maging guilty, dahil void ang dalawa niyang kasal. Ayon sa kanya, walang valid na marriage license ang una at walang tunay na seremonya ng kasal ang pangalawa. Hindi ito tinanggap ng trial court sa Las Piñas, hinatulan si Luisito at in-acquit ang pangalawang asawa. In-affirm ng Court of Appeals ang conviction at binago lang ang parusa. Sabi nito, sa ilalim ng Article 40, dapat ay kumuha muna si Luisito ng court declaration na void ang unang kasal niya bago magpakasal ulit.

Habang nakabinbin ang appeal niya sa Supreme Court, idineklara ng korte sa Imus na void mula sa simula ang unang kasal ni Luisito dahil walang valid na marriage license. Naging final ang judgment na iyon noong 2016.

Puwede bang ipagtanggol ng kinasuhan ng bigamy ang sarili niya sa pamamagitan ng pagpapatunay na void ang unang kasal niya, kahit walang korteng nagdeklara nitong void bago ang pangalawang kasal? At depensa ba ang declaration of nullity na nakuha pagkatapos ng pangalawang kasal?

Pinagbigyan ng Supreme Court ang petition ni Luisito, binaliktad ang Court of Appeals, at in-acquit siya.

Bagong posisyon ang kinuha ng Court. Sabi nito, "a void ab initio marriage is a valid defense in the prosecution for bigamy even without a judicial declaration of absolute nullity." (Valid na depensa sa kaso ng bigamy ang kasal na void ab initio, o void mula sa simula, kahit walang judicial declaration of absolute nullity.) Iniwan nito ang mga dati nitong ruling, gaya ng Mercado v. Tan (2000), na nagsabing may bigamy ang nagpakasal ulit nang hindi muna kumukuha ng court declaration kahit void ang unang kasal.

Ito ang mga dahilan at limitasyong ibinigay ng Court:

• Ano ang pinaparusahan ng bigamy. Pinaparusahan ng Article 349 ng Revised Penal Code ang pagpapakasal ulit habang may valid na naunang kasal pa. Ang void na kasal ay itinuturing na parang hindi kailanman nangyari, kaya hindi nito mapupunan ang element na iyon.
• Tungkol sa pagpapakasal ulit ang Article 40. Hindi binago ng Article 40 ang Article 349. Para makapag-asawa ulit, final judgment lang ang tanggap na batayan para ituring na void ang naunang kasal. Para sa ibang layunin, kasama ang criminal case, puwedeng magpasya ang korte kung void ang kasal batay sa ebidensya.
• Binabasa ang penal laws pabor sa akusado. Kapag puwedeng basahin sa dalawang paraan ang isang criminal law, pinipili ng mga korte ang pagbasang mas maluwag sa akusado.
• Kahit kailan. Depensa ang declaration of nullity ng una o pangalawang kasal kahit kailan ito nakuha, at applicable ang rule sa mga kasal sa ilalim ng Civil Code at ng Family Code.
• Iba ang voidable na kasal. Kung voidable lang ang unang kasal, hindi depensa ang annulment decree, dahil "the voidable first marriage is considered valid and subsisting when the second marriage was contracted." (Itinuturing na valid at may bisa ang voidable na unang kasal noong naganap ang pangalawang kasal.) Ganito rin kung voidable lang ang pangalawang kasal.
• Pinaparusahan pa rin ang sadyang pagpapakasal nang labag sa batas. Ang mga nagpapakasal kahit alam nilang hindi natupad ang mga legal requirement, o kahit may legal impediment (hadlang sa batas), ay puwedeng parusahan sa ilalim ng Article 350 ng Revised Penal Code.

Sa mga facts, nag-certify ang civil registrar na walang petsa ng pag-issue at walang license number ang unang kasal sa record book nito, at hindi rin makita ang mismong license. Nagdulot ito ng reasonable doubt kung may valid na unang kasal. Kinumpirma ito ng final judgment na nagdeklarang void ang kasal na iyon. Pero hindi nakatulong kay Luisito ang pangalawang kasal niya: idineklara itong void dahil lang bigamous ito, hindi dahil kulang ang isang essential requirement, kaya hindi ito puwedeng gamiting depensa.

Sa criminal case ng bigamy, puwedeng patunayan ng akusado na void mula sa simula ang una o pangalawang kasal nang walang naunang court declaration of nullity, at valid na depensa ang declaration of nullity na nakuha kahit kailan. Hindi ito applicable sa mga voidable na kasal o sa pangalawang kasal na void lang dahil bigamous ito, at hinihingi pa rin ng Article 40 ang final judgment para makapag-asawa ulit.

Bago ang Pulido, puwedeng mahatulan ng bigamy ang nagpakasal ulit nang walang court declaration kahit void ang unang kasal. Mula 2021, puwede nang iharap ng akusado ang void na unang kasal sa mismong kaso ng bigamy.

Hindi pahintulot ang Pulido na magpakasal ulit nang hindi dumadaan sa korte. Applicable pa rin ang Article 40: ang taong void ang unang kasal ay kailangan pa rin ng final judgment ng korte na nagdedeklara nitong void bago magpakasal ulit. Tingnan ang puwede ba akong magpakasal ulit pagkatapos ng annulment at ang overview ng bigamy sa Pilipinas.

Gawa-gawang halimbawa: Ikinasal si Dante kay Grace noong 2001, pero walang marriage license na na-issue sa kanila, at wala sa mga sitwasyon kung saan pinapayagan ng batas ang kasal nang walang license ang applicable. Nang hindi dumadaan sa korte, pinakasalan niya si Rina noong 2015, at nag-file si Grace ng bigamy complaint. Sa ilalim ng Pulido, puwedeng subukan ni Dante na patunayan sa kaso ng bigamy na void ang unang kasal niya dahil walang license (tingnan ang valid ba ang kasal na walang marriage license). Kung voidable lang ang unang kasal niya, hindi uubra ang depensang iyon. At para valid na mapakasalan si Rina, kailangan pa rin niya ng final judgment ng korte na nagdedeklarang void ang kasal nila ni Grace.

May concurring opinions ang tatlong Justice sa decision. Basahin ang buong teksto sa Supreme Court E-Library (link sa sources sa ibaba). Ang sinumang nahaharap sa bigamy complaint ay dapat kumuha ng legal advice: tingnan ang saan makakakuha ng legal na tulong.