Dua ti Gimmatang iti Isu met laeng a Daga: Siasino ti Makinkukua?
Napardas a sungbat
Iti sidong ti Article 1544 ti Civil Code, no ilako ti maysa a nangilako ti isu met laeng a daga iti dua a gumatang, ti gimmatang nga umuna a nangirehistro iti panaglako iti Registry of Property iti good faith ti agbalin a makinkukua. No awan ti nangirehistro, agballigi ti gimmatang nga umuna a nagtagikua iti good faith; no awan met, ti addaan iti kadaanan a titulo, basta iti good faith latta. Ti gimmatang a nagrehistro uray ammona ti nasaksakbay a panaglako ket awan ti magun-odna iti dayta a panagrehistro.
Ania ti kuna ti Article 1544?
Adda maysa nga alagaden ti Article 1544 para kadagiti maiyakar a banag ken dua para iti daga ken dadduma pay a saan a maiyakar:
If the same thing should have been sold to different vendees, the ownership shall be transferred to the person who may have first taken possession thereof in good faith, if it should be movable property.
Should it be immovable property, the ownership shall belong to the person acquiring it who in good faith first recorded it in the Registry of Property.
Should there be no inscription, the ownership shall pertain to the person who in good faith was first in the possession; and, in the absence thereof, to the person who presents the oldest title, provided there is good faith.
Iti nalaka a pannao: para iti maiyakar a banag, ti umuna a nagtagikua iti good faith; para iti daga, ti umuna a nangirehistro iti good faith; no awan ti nairehistro, ti umuna a nagtagikua iti good faith; ken no awan met, ti addaan iti kadaanan a titulo, basta adda good faith.
Para iti daga, kastoy ti urnos: (1) umuna a nagrehistro iti good faith, (2) no awan ti nagrehistro, umuna a nagtagikua iti good faith, (3) no awan met, ti kadaanan a titulo, agraman good faith.
Apay a napateg unay ti good faith?
Gapu ta saan nga umanay ti panagrehistro nga umuna. Iti Rosaroso v. Soria (2013), kinuna ti Supreme Court a ti kasapulan ti linteg ket "is two-fold: acquisition in good faith and registration in good faith", wenno dua: panaggun-od iti good faith ken panagrehistro iti good faith. Innayonna a "if a vendee in a double sale registers the sale after he has acquired knowledge of a previous sale, the registration constitutes a registration in bad faith and does not confer upon him any right." Kayatna a sawen, no nagrehistro ti gimmatang kalpasan a naammuanna ti nasaksakbay a panaglako, bad faith ti panagrehistro ken awan ti kalintegan nga itedna.
Kayatna met a sawen ti good faith ti panangkita iti daga. Iti Rosaroso, nakita ti maikadua a gimmatang dagiti balay kadagiti lote ngem saanna a dinamag kadagiti agnanaed sadiay no ania ti kalinteganda. Kinuna ti Korte a saanna nga inaramid ti kinaannad a kiddawen ti linteg kadagiti gumatang iti daga nga adda iti possession dagiti tattao a saan a ti nangilako. Dagiti umuna a gimmatang ti nagballigi.
Kaano a maus-usar ti alagaden ti double sale?
Iti Heirs of Gonzales v. Spouses Basas (2022), inlista ti Korte ti tallo a kondision: dagiti panaglako ket maipapan iti eksakto nga isu met laeng a banag ken nainkalintegan a panaglako, agsusupadi ti interes dagiti gimmatang, ken dagiti dua a gimmatang ket gimmatang iti isu met laeng a nangilako. Ti alagaden ket "applies when the same thing is sold to multiple buyers by one seller but not to sales of the same thing by multiple sellers", kayatna a sawen, maus-usar no maysa laeng ti nangilako iti adu a gumatang, saan a no adu ti nangilako.
Iti dayta a kaso, inlakon dagiti nangilako ti daga sakbay nga inlakoda manen, isu a saandan a makinkukua idi maikadua a panaglako. Kinuna ti Korte a saan a nainkalintegan ti maikadua a panaglako. Innayonna nga uray iti sidong ti Article 1544, ti umuna a gimmatang ti agballigi, gapu ta saan a nanggun-od ken nangirehistro iti good faith ti maikadua a gimmatang.
Mabalin met a paboran ti alagaden ti maikadua a gimmatang. Iti Requina v. Erasmo (2022), nasarakan ti Korte a dagiti maikadua a gimmatang ti umuna a nangirehistro ken iti good faith, bayat a ti umuna a gimmatang ket saan pulos a nagtagikua iti sanikua. Dagiti maikadua a gimmatang ti nagballigi.
Mabalin kadi a maidarum iti krimen ti nangilako?
Agpannuray kadagiti napasamak. Dusaen ti Article 316 ti Revised Penal Code ti nadumaduma a kita ti swindling (estafa). Karaman kadagitoy ti tao a, "pretending to be the owner of any real property, shall convey, sell, encumber or mortgage the same", wenno agpammarang a makinkukua iti real property ket ilakona wenno i-mortgage-na dayta, ken ti tao a, "knowing that real property is encumbered, shall dispose of the same", wenno ammona nga addaan iti encumbrance ti real property ngem ilakona latta. Ti criminal a kaso ket naisina iti civil a saludsod no siasino ti makinkukua iti daga.
Kasano daytoy iti pudno a biag?
Daytoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar ti alagaden. Saan a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.
Ni Lito ket inlakona ti maysa a lote ken ni Mara, a nagbayad ngem saanna nga inrehistro ti panaglako. Kalpasan ti maysa a tawen, inlako ni Lito ti isu met laeng a lote ken ni Ben. Ammo ni Ben ti panaglako ken ni Mara, ngem inrehistrona nga umuna ti deed-na. Iti sidong ti Article 1544 kas panangbasa ti Rosaroso, bad faith ti panagrehistro ni Ben ken awan ti kalintegan nga itedna kenkuana. No gimmatang ni Mara iti good faith, isu ti makinkukua.
No saan nga ammo ni Ben ti umuna a panaglako, kinitana ti daga ket awan ti nasarakanna nga agnanaed, ken isu ti umuna a nangirehistro, mabalin a bumaliktad ti pagbanagan.
Kitaem met ti panid ti topiko maipapan iti riri ti daga ken sanikua.
Kaano a kasapulam ti abogado?
Makisaritaka iti abogado no maammuam a ti daga a ginatangmo ket nailako met iti sabali, sakbay a gumatangka iti daga nga ag-agnanaedan dagiti tattao a saan a ti nangilako, wenno no kayatmo ti agidatag iti kaso tapno maala manen wenno madalusan ti titulom. No siasino ti makinkukua iti daga, agpannuray kadagiti petsa, dokumento ken pammaneknek ti good faith.
No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas. Kitaem met ti Masapul kadi a ma-notarize ti deed of sale? ken ti panid ti Article 476 maipapan iti quieting of title.
Ania a probision ti pagbasaran daytoy a sungbat?
Kadawyan a saludsod
Siasino ti makinkukua iti daga nga inlako ti isu met laeng a nangilako iti dua a gumatang?
Iti sidong ti Article 1544 ti Civil Code, ti gimmatang a nangirehistro nga umuna iti panaglako iti Registry of Property iti good faith. No awan ti nangirehistro, ti gimmatang nga umuna a nagtagikua (possession) iti good faith. No awan met, ti gimmatang a mangipakita iti kadaanan a titulo, basta adda good faith.
Kanayon kadi nga agballigi ti umuna a nagrehistro?
Saan. Iti Rosaroso v. Soria (2013), kinuna ti Supreme Court a kiddawen ti linteg ti panaggun-od iti good faith ken panagrehistro iti good faith. Ti gimmatang a nagrehistro kalpasan a naammuanna ti nasaksakbay a panaglako ket nagrehistro iti bad faith, ken awan ti kalintegan nga ited dayta a panagrehistro.
Ania ti maibilang a bad faith para iti maikadua a gumatang ti daga?
Ti pannakaammo iti umuna a panaglako. Iti Rosaroso, binabalaw met ti Korte ti gimmatang a nakakita kadagiti sabali a tattao nga agnanaed kadagiti lote ngem saanna a dinamag no ania ti kalinteganda sakbay a gimmatang.
Maus-usar kadi ti Article 1544 no dua a nagduma a tao ti nangilako iti isu met laeng a daga?
Saan. Iti Heirs of Gonzales v. Spouses Basas (2022), kinuna ti Korte a maus-usar ti alagaden no ti isu met laeng a banag ket nailako iti adu a gumatang ti maysa a nangilako, saan a kadagiti panaglako ti isu met laeng a banag dagiti nagduma a nangilako.
Kasano no saanen a makinkukua ti nangilako iti daga idi maikadua a panaglako?
Iti Heirs of Gonzales v. Spouses Basas (2022), inlakon dagiti nangilako ti daga, isu a saandan a makinkukua idi inlakoda manen. Kinuna ti Korte a saan a nainkalintegan ti maikadua a panaglako, ken ti umuna a gimmatang ti nangtagikua latta iti daga.
Krimen kadi ti panangilako iti isu met laeng a daga iti mamindua?
Mabalin. Dusaen ti Article 316 ti Revised Penal Code, karaman dagiti dadduma, ti tao nga agpammarang a makinkukua iti real property ket ilakona dayta, ken ti tao a mangilako iti real property uray ammona nga addaan iti encumbrance. No adda krimen a naaramid, agpannuray kadagiti napasamak.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?