Paano Makakuha sang Certificate to File Action sa Barangay

Siling sang Section 412(a) sang Local Government Code, wala sang reklamo ukon kaso parte sa butang nga sakop sang Lupon ang puede ipasaka dayon sa korte ukon sa iban nga opisina sang gobyerno, luwas kon:

• may "a confrontation between the parties before the lupon chairman or the pangkat" (pagkitaay sang mga partido sa atubangan sang Lupon chairman ukon sang pangkat), kag
• wala sang conciliation ukon areglo nga natigayon, "as certified by the lupon secretary or pangkat secretary as attested to by the lupon or pangkat chairman" (nga ginpamatud-an sang secretary kag gin-attest sang chairman), ukon ginbawi ang areglo.

Ina nga pamatuod amo ang ginatawag nga certificate to file action. Ginapakita sini sa korte nga natapos na ang tikang sa barangay. Ang mga inaway nga wala sa sakop sang Lupon wala nagakinahanglan sini; tan-awa ang Ano nga mga kaso ang indi na kinahanglan mag-agi sa barangay?.

Ginabutang sang Code ini nga mga tikang kag tion:

1. Reklamo. Magreklamo ka, sa ihambal ukon nasulat, sa Lupon chairman (ang Punong Barangay) sang husto nga barangay, kag bayaran ang husto nga filing fee (Section 410(a)).
2. Summons. Ipatawag sang chairman ang respondent "within the next working day" (sa masunod nga working day) (Section 410(b)).
3. Mediation. Tilawan sang Punong Barangay nga i-mediate ang inaway. Kon mapaslaw ini "within fifteen (15) days from the first meeting of the parties before him" (sa sulod sang 15 ka adlaw halin sa una nga pagkitaay sang mga partido sa iya atubangan), magatalana siya sang adlaw para buuon ang pangkat (Section 410(b)).
4. Pangkat. Ang pangkat may tatlo ka miyembro nga ginpili sang mga partido halin sa listahan sang Lupon, ukon paagi sa bunutan sang chairman kon indi sila magkasugot (Section 404(a)). Magatipon ini "not later than three (3) days from its constitution" (indi maulihi sa 3 ka adlaw halin nga ginbuo ini) (Section 410(d)).
5. Conciliation. Tilawan sang pangkat nga areglohon ang inaway sa sulod sang 15 ka adlaw halin sa adlaw nga nagtipon ini, nga puede lugwayan sing isa lang ka beses tubtob 15 pa ka adlaw, "except in clearly meritorious cases" (luwas sa mga kaso nga klaro nga may merito) (Section 410(e)).
6. Certificate. Kon wala sang areglo nga natigayon, ang secretary ang magapamatuod kag ang chairman ang magaattest (Section 412(a)).

Dapat ka mag-atender sa personal. Siling sang Section 415, ang mga partido magpakita "without the assistance of counsel or representative" (wala sang abogado ukon representante), luwas ang mga menor de edad kag mga incompetent, nga puede buligan sang ila paryente nga indi abogado.

Ang pahina parte sa barangay hearing process kag ang barangay conciliation timeline nagapaathag sang tagsa ka tikang sing mas detalyado.

Mas luwas kon kompleto ang proseso. Gintan-aw na sang mga korte ang mga certificate nga ginhatag sing temprano:

• Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002). Ginsitar sang Supreme Court ang Administrative Circular No. 14-93: kon mapaslaw ang mediation sa atubangan sang Punong Barangay, dapat buuon sang Punong Barangay ang pangkat kag indi pa siya puede maghatag sang certification to file action sa amo nga tikang. Sa amo nga kaso, ginhatag ang certificate nga wala sang pangkat kag kulang sa kinse ka adlaw pagkatapos sang una nga gintalana nga hearing sa atubangan sang barangay chairman. Siling sang Korte nga ini "improperly and prematurely issued" (sala kag temprano nga ginhatag), kag wala nasayop ang huwes sa pagpabalik sang kaso sa barangay.
• Lumbuan v. Ronquillo (2006). Nagkitaay ang mga partido sa atubangan sang Barangay Chairman, kag ginhatag ang certificate nga wala sang pangkat. Siling sang Korte, "the confrontation before the Lupon Chairman or the pangkat is sufficient compliance" (ang pagkitaay sa atubangan sang Lupon Chairman ukon sang pangkat igo na nga pagtuman) kag ginkabig ini nga substantial compliance.

Gani puede batunon ukon indi batunon sang korte ang temprano nga certificate depende sa mga kahimtangan. Wala sang sigurado nga resulta.

Huo, kon ginbawi ang areglo sa husto nga tion. Ginatugutan sang Section 418 ang bisan sin-o nga partido, sa sulod sang 10 ka adlaw halin sa petsa sang areglo, nga bawion ini paagi sa sworn statement nga ihatag sa Lupon chairman, "where the consent is vitiated by fraud, violence, or intimidation" (kon ang pag-uyon nakuha paagi sa pagdaya, kusog ukon pagpahadlok). Dugang pa sang layi: "Such repudiation shall be sufficient basis for the issuance of the certification for filing a complaint" (ini nga pagbawi igo na nga basehan para ihatag ang certification sa pag-file sang reklamo).

Kon wala sang nagbawi, ang areglo may "the force and effect of a final judgment of a court" (pareho ka bug-at sang final nga desisyon sang korte) pagkatapos sang 10 ka adlaw (Section 416).

Para sa arbitration, ang kasugtanan sa pag-arbitrate puede bawion sa sulod sang 5 ka adlaw halin sa petsa sini (Section 413(a)).

Huo, pero may limitasyon. Siling sang Section 410(c), ang prescriptive period para sa mga sala kag cause of action ginapundo kon ipasaka ang reklamo sa Punong Barangay. Nagapadayon ini liwat kon makabaton ang nagareklamo sang certificate of repudiation ukon sang certification to file action. Pero ang pagpundo "shall not exceed sixty (60) days from the filing of the complaint with the punong barangay" (indi puede maglapaw sa 60 ka adlaw halin sa pagpasaka sang reklamo sa Punong Barangay).

Wala ginhatag sang Local Government Code ang form number sang certificate, ang bayad sini, ang kalawigon sang validity, ukon ang matabo kon indi magpakita ang respondent. Ini nga mga detalye yara sa mga patakaran nga wala nabasa para sa sini nga pahina. Pamangkota ang inyo barangay hall.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Ang reklamo ni Pedro parte sa wala nabayaran nga abang nag-agi sa mediation sang Punong Barangay kag dayon sa pangkat, pero wala sila nagkasugot. Ang pangkat secretary naghatag sang certification, nga gin-attest sang pangkat chairman. Ginlakip ini ni Pedro sa iya reklamo sa korte (Section 412(a)).

Si Rosa nagpirma sang areglo tungod ginhadlok siya sang iya kaingod. Sa sulod sang 10 ka adlaw, nagpasaka siya sang sworn statement sang pagbawi sa Lupon chairman. Amo ina ang basehan para sa certification to file action (Section 418).

Si Arnel nagpasaka sang reklamo sa Punong Barangay parte sa wala nabayaran nga utang nga ₱12,000. Ginapundo sang proseso sa barangay ang iya deadline sa pagkaso, pero indi labaw sa 60 ka adlaw halin sa pagpasaka (Section 410(c)).

Indi puede magpakita ang mga abogado para sa imo sa barangay hearing. Magpakigsugilanon sa abogado antes magpasaka kon indi ka sigurado kon kinahanglan bala sang imo inaway ang tikang sa barangay ukon kon malapit na ang imo deadline sa pagkaso, kag pagkatapos mo makuha ang certificate kon nagaplano ka nga magkaso sa korte ukon kon ginkaso ka.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas.