Liable Ba ang Tag-iya sa Sakyanan sa Aksidente sa Driver?

Ang sugdanan mao ang tawo nga sad-an. Ang Article 2176 sa Civil Code nag-ingon:

Sa yanong pagkasulti: ang nakadaot sa uban tungod sa iyang sayop o pagpabaya kinahanglan mobayad sa kadaot.

Kung walay kontrata tali sa mga partido, gitawag kini nga quasi-delict. Ang driver nga hinungdan sa aksidente ang unang liable. Ang pangutana mao kung kanus-a laing tawo, kasagaran ang tag-iya o ang employer sa driver, kinahanglan usab mobayad.

Oo, sa pipila ka kaso. Ang Article 2184 nag-ingon:

Ang "solidarily liable" nagpasabot nga ang biktima makakolekta sa tibuok kantidad gikan sa tag-iya, gikan sa driver, o gikan sa duha (ang Article 1216 sa Civil Code motugot sa creditor nga mosukot sa bisan kinsa sa mga solidary debtor o sa tanan). Ang importante nga pangutana mao kung ang tag-iya, nga naglingkod sa sakyanan, nakapugong unta sa kapeligrohan, pananglitan pinaagi sa pagsulti sa nagpaspas nga driver nga mohinay.

Ang mao gihapong article nagdugang og presumption batok sa driver nga daotan og record: giisip nga negligent ang driver kung siya "found guilty of reckless driving or violating traffic regulations at least twice within the next preceding two months", buot ipasabot, napamatud-an nga sad-an sa reckless driving o paglapas sa traffic rules labing menos kaduha sulod sa miaging duha ka bulan.

Ang Article 2184 nag-ingon nga, niana nga kaso, "the provisions of article 2180 are applicable". Ang Article 2180 naghimo nga liable ang usa ka tawo sa binuhatan sa mga tawo nga iyang responsibilidad. Para sa mga driver, kini ang importante nga linya:

Sakop niini ang driver nga gi-hire sa pamilya ug ang driver sa kompanya. Aduna say depensa ang employer, sa katapusang paragraph sa mao gihapong article:

Sa yanong pagkasulti: dili na liable ang employer kung mapamatud-an niya nga gibuhat niya ang tanang angay nga pag-amping aron walay madaot.

Unsaon kung gipahulam lang sa tag-iya ang sakyanan sa iyang amigo nga dili niya empleyado? Ang Articles 2180 ug 2184 wala direktang motubag niana nga kaso, ug wala mi makit-i og source nga motubag. Pangutan-a ang abogado.

Oo. Ang Article 2185 naghimo og presumption nga makatabang sa biktima:

Kung paspas ang driver, wala motahod sa stop sign o nag-drive batok sa dagan sa traffic, siya ang kinahanglan mopamatuod nga dili siya negligent.

Ang Republic Act No. 10586, ang Anti-Drunk and Drugged Driving Act of 2013, adunay mas higpit nga rule. Ang Section 13 nag-ingon nga ang tag-iya o operator sa sakyanan "shall be directly and principally held liable together with the offender for the fine and the award against the offender for civil damages". Makalingkawas lang ang tag-iya kung kaya niini nga "convincingly prove" (pamatud-an og klaro) nga gigamit niini ang "extraordinary diligence" sa pagpili ug pagbantay sa iyang mga driver sa kinatibuk-an ug sa maong driver ilabina.

Ang section "shall principally apply" sa mga tag-iya ug operator sa public utility vehicles ug commercial vehicles, sama sa delivery van, cargo ug container truck, school ug company bus, hotel transport, sakyanan o van nga pang-renta ug taxi. Ang extraordinary diligence mas taas nga sukdanan kaysa sa "good father of a family" nga diligence sa Article 2180. Tan-awa ang Silot sa drunk driving sa Pilipinas.

Ang tawo nga criminally liable sa felony civilly liable usab (Article 100 sa Revised Penal Code). Ang Article 103 nagdugang nga ang mga employer nga "engaged in any kind of industry" subsidiarily liable sa felony nga gibuhat sa ilang empleyado "in the discharge of their duties", buot ipasabot, samtang nagtrabaho. Ubos sa article sa wala pa niini, kana nga liability mo-apply "in default of the persons criminally liable". Sa yanong pagkasulti, mobayad ra ang employer kung ang nakonbikto nga empleyado dili makabayad.

Dili mabayran kaduha ang biktima sa mao gihapong binuhatan. Ang Article 2177 sa Civil Code nag-ingon nga ang civil claim tungod sa negligence lahi sa criminal case, "But the plaintiff cannot recover damages twice for the same act or omission of the defendant."

• Daghang tawo ang sad-an. Kung duha o labaw pa ka tawo ang liable sa quasi-delict, solidary ang ilang liability (Article 2194).
• Mabawi sa employer gikan sa driver. Ang mobayad sa kadaot nga hinimo sa iyang mga empleyado "may recover from the latter what he has paid" (Article 2181).
• Deadline. Ang aksyon base sa quasi-delict kinahanglan i-file sulod sa upat ka tuig (Article 1146).
• Insurance. Ang mga biktima nga nasamdan o namatay mahimo usab mo-claim sa no-fault CTPL indemnity, nga dili na kinahanglan pamatud-an kung kinsay sad-an. Tan-awa ang Unsaon pag-claim sa CTPL insurance.

Hinimo-himo lang kini nga mga pananglitan aron ipakita kung giunsa paglihok sa rules. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Arturo naglingkod sa likod samtang ang iyang driver nga si Nonoy nagpaspas sa basa nga dalan. Wala siyay gisulti, ug nabangga sa sakyanan ang usa ka motor. Tungod kay nakasakay si Arturo ug nasultihan unta niya si Nonoy nga mohinay, mahimo siyang solidarily liable uban kang Nonoy ubos sa Article 2184.

Ang driver sa delivery company nga si Bong milapas sa red light samtang nag-deliver ug nakasamad og pedestrian. Giisip nga negligent si Bong kay naglapas siya og traffic rule (Article 2185). Liable ang kompanya ubos sa Article 2180 gawas kung mapamatud-an niini nga gisunod niya ang tanang diligence of a good father of a family aron malikayan ang kadaot. Kung mobayad kini, mabawi niini ang kantidad gikan kang Bong (Article 2181).

Ang taxi driver nga si Edgar nag-drive nga hubog ug nabangga ang usa ka naka-park nga sakyanan. Ubos sa Section 13 sa Republic Act No. 10586, ang taxi operator directly ug principally liable uban kang Edgar para sa multa ug sa civil damages, gawas kung mapamatud-an niini og tarong ang extraordinary diligence.

Pakigsulti sa abogado kung biktima ka nga nagdesisyon kung kinsa ang kasohan, o tag-iya o employer nga giatubang og claim. Ang abogado makasulti nimo kung ang tag-iya anaa ba sa posisyon nga mapugngan ang aksidente, kung adunay employment relationship, unsang pamatuod sa diligence ang gikinahanglan, ug kung asa mo-claim: sa criminal case o sa lahi nga civil case. Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga tabang sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) ug uban pang kapilian.