May Salabton Bala ang Tag-iya sang Kotse sa Aksidente sang Driver?

Ang ginasuguran amo ang tawo nga may sala. Siling sang Article 2176 sang Civil Code:

Kon wala sang kontrata sa tunga sang mga partido, ini ginatawag nga quasi-delict. Ang driver nga nagbangga amo ang una nga may salabton. Ang pamangkot amo kon san-o dapat magbayad man ang iban, kasagaran ang tag-iya ukon ang employer sang driver.

Huo, sa pila ka kaso. Siling sang Article 2184:

Ang "solidarily liable" buot silingon nga puede singilon sang biktima ang bug-os nga kantidad sa tag-iya, sa driver, ukon sa ila nga duha (ginatugutan sang Article 1216 sang Civil Code ang creditor nga magsingil sa bisan sin-o sa mga solidary debtor ukon sa ila tanan). Ang importante nga pamangkot amo kon ang tag-iya, nga nagapungko sa kotse, napunggan unta ang katalagman, halimbawa paagi sa pagsiling sa driver nga nagapaspas nga maghinay.

Ang amo man nga article may dugang nga presumption kontra sa driver nga malain ang rekord: ginakabig nga pabaya ang driver kon "found guilty of reckless driving or violating traffic regulations at least twice within the next preceding two months", buot silingon, kon napamatud-an nga may sala sia sang reckless driving ukon paglapas sa traffic regulations indi magnubo sa makaduha sa sulod sang duha ka bulan antes sini.

Siling sang Article 2184 nga, sa amo nga kaso, "the provisions of article 2180 are applicable". Ginahimo sang Article 2180 nga may salabton ang mga tawo sa mga ara sa idalom sang ila responsibilidad. Para sa mga driver, ini ang importante nga linya:

Sakop sini ang driver nga ginsuholan sang pamilya kag ang driver sang kompanya. May depensa ang employer, sa ulihi nga paragraph sang amo man nga article:

Paano kon ginpahulam lang sang tag-iya ang kotse sa abyan nga indi niya empleyado? Wala direkta nga ginasabat sang Articles 2180 kag 2184 ina nga kaso, kag wala kami sang nakita nga source nga nagasabat sini. Pamangkota ang abogado.

Huo. Ang Article 2185 nagahimo sang presumption nga nagabulig sa biktima:

Kon nagapaspas ang driver, wala nagsapak sa stop sign ukon nagadrive kontra sa traffic, dapat niya pamatud-an nga indi sia pabaya.

Ang Republic Act No. 10586, ang Anti-Drunk and Drugged Driving Act of 2013, may mas istrikto nga rule. Siling sang Section 13 nga ang tag-iya ukon operator sang sarakyan "shall be directly and principally held liable together with the offender for the fine and the award against the offender for civil damages", buot silingon, direkta kag principal nga may salabton upod ang driver para sa multa kag sa civil damages. Makalikaw lang ang tag-iya kon "convincingly prove" niya nga gin-gamit niya ang "extraordinary diligence" sa pagpili kag pagbantay sang iya mga driver sa kabilugan kag labi na sa amo nga driver.

Ang section "shall principally apply" sa mga tag-iya kag operator sang public utility vehicles kag commercial vehicles, pareho sang delivery van, cargo kag container truck, school kag company bus, sarakyan sang hotel, kotse ukon van nga ginapaarkila kag taxi. Ang extraordinary diligence mas mataas nga standard sangsa "good father of a family" diligence sang Article 2180. Tan-awa ang Silot sa drunk driving sa Pilipinas.

Ang tawo nga may criminal liability sa isa ka felony may civil liability man (Article 100 sang Revised Penal Code). Dugang sang Article 103 nga ang mga employer nga "engaged in any kind of industry" subsidiarily liable sa mga felony nga ginhimo sang ila mga empleyado "in the discharge of their duties", buot silingon, samtang nagahimo sang ila obra. Suno sa article antes sini, ini nga liability nagaaplikar "in default of the persons criminally liable". Sa simple nga pagkasiling, ang employer nagabayad lang kon indi makabayad ang empleyado nga nakonbikto.

Indi puede mabayaran sing makaduha ang biktima para sa amo lang nga buhat. Siling sang Article 2177 sang Civil Code nga ang civil claim para sa negligence lain sa criminal case, "But the plaintiff cannot recover damages twice for the same act or omission of the defendant."

• Madamo ang may sala. Kon duha ukon sobra nga tawo ang may salabton sa quasi-delict, solidary ang ila liability (Article 2194).
• Mabawi sang employer sa driver. Ang nagbayad sang danyos nga ginhimo sang iya mga empleyado "may recover from the latter what he has paid" (Article 2181), buot silingon, puede niya bawion sa ila ang iya ginbayad.
• Deadline. Ang aksyon base sa quasi-delict dapat i-file sa sulod sang apat ka tuig (Article 1146).
• Insurance. Ang mga biktima nga napilasan ukon napatay puede man mag-claim sang no-fault CTPL indemnity, nga indi na kinahanglan pamatud-an ang sala. Tan-awa ang Paano mag-claim sang CTPL insurance.

Inbento lang ini nga mga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Arturo ara sa likod nga pulungkuan samtang ang iya driver nga si Nonoy nagapaspas sa basa nga dalan. Wala sia sang ginsiling, kag nabanggaan sang kotse ang isa ka motorsiklo. Tungod kay ara si Arturo sa kotse kag nasiling unta niya kay Nonoy nga maghinay, puede sia solidarily liable upod ni Nonoy suno sa Article 2184.

Ang driver sang isa ka delivery company, si Bong, naglapas sa red light samtang nagadeliver kag nakapilas sang naglakat. Ginakabig nga pabaya si Bong kay may ginalapas sia nga traffic rule (Article 2185). May salabton ang kompanya suno sa Article 2180 luwas kon mapamatud-an sini nga gin-obserbahan niya ang tanan nga diligence of a good father of a family para punggan ang danyos. Kon magbayad ini, puede niya bawion ang kantidad kay Bong (Article 2181).

Ang taxi driver nga si Edgar nagdrive nga hubog kag nakabangga sang naka-park nga kotse. Suno sa Section 13 sang Republic Act No. 10586, ang taxi operator direkta kag principal nga may salabton upod ni Edgar para sa multa kag sa civil damages, luwas kon mapamatud-an sini sing klaro ang extraordinary diligence.

Makighambal sa abogado kon biktima ka nga nagapili kon sin-o ang kasuhan, ukon tag-iya ukon employer nga ginasingil. Masiling sang abogado kon ang tag-iya ara sa posisyon nga mapunggan ang aksidente, kon may employment relationship, ano nga pamatuod sang diligence ang kinahanglan, kag kon mag-claim sa criminal case ukon sa lain nga civil case. Kon indi mo kaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga bulig legal sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) kag iban pa nga paagi.