Mananagot Ba ang May-ari ng Kotse sa Aksidente ng Driver?

Ang simula ay ang taong may kasalanan. Sinasabi ng Article 2176 ng Civil Code:

Sa madaling salita: ang nakapinsala sa iba dahil sa kasalanan o kapabayaan ay dapat magbayad para sa pinsala.

Kapag walang kontrata sa pagitan ng mga partido, tinatawag itong quasi-delict. Ang driver na nakaaksidente ang unang mananagot. Ang tanong ay kung kailan kailangang magbayad din ang iba, kadalasan ang may-ari o ang employer ng driver.

Oo, sa ilang kaso. Sinasabi ng Article 2184:

Ang ibig sabihin ng "solidarily liable" ay puwedeng singilin ng biktima ang buong halaga sa may-ari, sa driver, o sa kanilang dalawa (pinapayagan ng Article 1216 ng Civil Code ang creditor na singilin ang kahit isa sa mga solidary debtor o lahat sila). Ang mahalagang tanong ay kung kaya sanang pigilan ng may-ari, habang nakaupo sa kotse, ang panganib, halimbawa sa pagsabi sa driver na mabilis magpatakbo na bagalan.

May dagdag na palagay rin ang parehong article laban sa driver na may masamang record: ipinapalagay na pabaya ang driver kung siya ay "found guilty of reckless driving or violating traffic regulations at least twice within the next preceding two months" (napatunayang nagkasala ng reckless driving o paglabag sa traffic regulations nang hindi bababa sa dalawang beses sa nakaraang dalawang buwan).

Sabi ng Article 2184, sa ganitong kaso, "the provisions of article 2180 are applicable" (ang Article 2180 ang gagamitin). Pinapanagot ng Article 2180 ang mga tao para sa mga taong responsibilidad nila. Para sa mga driver, ito ang mahalagang linya:

Sakop nito ang driver na inupahan ng pamilya at pati ang driver ng kumpanya. May depensa ang employer, nasa huling talata ng parehong article:

Paano kung ipinahiram lang ng may-ari ang kotse sa kaibigang hindi niya empleyado? Hindi direktang sinasagot ng Articles 2180 at 2184 ang ganitong kaso, at wala kaming nakitang source na sumasagot dito. Magtanong sa abogado.

Oo. Gumagawa ang Article 2185 ng palagay na nakakatulong sa biktima:

Kung nag-o-overspeeding ang driver, hindi pinansin ang stop sign o kontra-flow ang takbo, siya ang kailangang magpatunay na hindi siya naging pabaya.

Mas mahigpit ang patakaran ng Republic Act No. 10586, ang Anti-Drunk and Drugged Driving Act of 2013. Sinasabi ng Section 13 na ang may-ari o operator ng sasakyan ay "shall be directly and principally held liable together with the offender for the fine and the award against the offender for civil damages" (direkta at pangunahing mananagot kasama ng offender sa multa at sa civil damages na ipinataw sa offender). Makakaligtas lang ang may-ari kung kaya nitong "convincingly prove" (patunayan nang kapani-paniwala) na gumamit ito ng "extraordinary diligence" sa pagpili at pagbabantay sa mga driver nito sa pangkalahatan at sa driver na iyon mismo.

Ang section ay "shall principally apply" (pangunahing para) sa mga may-ari at operator ng public utility vehicles at commercial vehicles, gaya ng delivery van, cargo at container truck, school at company bus, hotel transport, paupahang kotse o van at taxi. Mas mataas na standard ang extraordinary diligence kaysa sa "good father of a family" na ingat ng Article 2180. Tingnan ang Drunk driving penalty sa Pilipinas.

Ang taong criminally liable sa isang felony ay civilly liable din (Article 100 ng Revised Penal Code). Dagdag ng Article 103, ang mga employer na "engaged in any kind of industry" (may anumang uri ng negosyo o industriya) ay subsidiarily liable sa mga felony na ginawa ng mga empleyado nila "in the discharge of their duties" (habang ginagawa ang kanilang trabaho). Ayon sa article bago nito, ang pananagutang iyon ay "in default of the persons criminally liable" (kapag hindi kaya ng mga criminally liable). Sa simpleng salita, magbabayad lang ang employer kung hindi kaya ng na-convict na empleyado.

Hindi puwedeng mabayaran nang dalawang beses ang biktima para sa iisang kilos. Sinasabi ng Article 2177 ng Civil Code na hiwalay ang civil claim for negligence sa criminal case, "But the plaintiff cannot recover damages twice for the same act or omission of the defendant." (Pero hindi puwedeng makakuha ng damages nang dalawang beses ang nagdemanda para sa iisang kilos o pagkukulang ng idinemanda.)

• Higit sa isa ang may kasalanan. Kapag dalawa o higit pang tao ang mananagot sa isang quasi-delict, solidary ang pananagutan nila (Article 2194).
• Puwedeng bawiin ng employer sa driver. Ang nagbayad para sa pinsalang gawa ng mga empleyado niya ay "may recover from the latter what he has paid" (puwedeng bawiin sa kanila ang ibinayad niya) (Article 2181).
• Deadline. Dapat isampa ang kaso batay sa quasi-delict sa loob ng apat na taon (Article 1146).
• Insurance. Ang mga biktimang nasaktan o namatay ay puwede ring mag-claim ng no-fault CTPL indemnity, nang hindi kailangang patunayan kung sino ang may kasalanan. Tingnan ang Paano mag-claim ng CTPL insurance.

Gawa-gawa lang ang mga halimbawang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Nasa back seat si Arturo habang mabilis magpatakbo ang driver niyang si Nonoy sa basang kalsada. Wala siyang sinabi, at nabangga ng kotse ang isang motorsiklo. Dahil nakasakay si Arturo at puwede sana niyang sabihan si Nonoy na bagalan, puwede siyang maging solidarily liable kasama ni Nonoy sa ilalim ng Article 2184.

Nag-red light si Bong, driver ng isang delivery company, habang nagde-deliver, at nakasagasa siya ng pedestrian. Ipinapalagay na pabaya si Bong dahil lumalabag siya sa traffic rule (Article 2185). Mananagot ang kumpanya sa ilalim ng Article 2180, maliban kung mapatunayan nitong ginawa nito ang lahat ng ingat ng isang good father of a family para maiwasan ang pinsala. Kung magbayad ang kumpanya, puwede nitong bawiin ang halaga kay Bong (Article 2181).

Nagmaneho nang lasing si Edgar, isang taxi driver, at bumangga sa nakaparadang kotse. Ayon sa Section 13 ng Republic Act No. 10586, direkta at pangunahing mananagot ang taxi operator kasama ni Edgar sa multa at sa civil damages, maliban kung mapatunayan nito nang kapani-paniwala ang extraordinary diligence.

Kumausap ng abogado kung biktima ka na nagpapasya kung sino ang idedemanda, o kung may-ari o employer ka na may claim laban sa iyo. Masasabi ng abogado kung kaya sanang pigilan ng may-ari ang aksidente, kung may employment relationship, anong patunay ng diligence ang kailangan, at kung sa criminal case o sa hiwalay na civil case dapat mag-claim. Kung hindi mo kayang magbayad ng abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) at iba pang opsyon.