Saba nga Silingan: Asa Moreklamo ug Unsay Giingon sa Balaod

Ang matag property adunay obligasyon nga dili samokon ang mga silingan. Ang Article 682 nag-ingon:

Sa yanong pagkasulti: ang tag-iya o nagpuyo sa bisan unsang building o yuta dili angay makahimo og nuisance pinaagi sa kasaba, pag-uyog, baho, aso, init, abog, tubig, silaw ug uban pa.

Ang Article 694 naghubit sa nuisance isip bisan unsang buhat, negosyo, kahimtang sa property o uban pang butang nga, lakip sa uban, "Annoys or offends the senses" (makasamok o makapasakit sa mga sentido). Public ang nuisance kung makaapekto kini sa komunidad, sa kasilinganan o sa daghang tawo, ug private kung dili (Article 695). Kung nuisance man gani ang kasaba, ang kasaba nga makasamok lang sa sunod nga balay, ug dili sa komunidad o daghang tawo, usa ka private nuisance.

Ang Article 26 nagdugang og mas lapad nga obligasyon:

Sa yanong pagkasulti: kinahanglan tahuron sa matag tawo ang dignidad, pagkatawo, privacy ug kalinaw sa hunahuna sa iyang mga silingan ug sa ubang tawo.

Dayon gilista sa artikulo ang mga buhat sama sa pagsusi sa privacy sa balay sa uban, ug nag-ingon nga kini "and similar acts" (ug susamang mga buhat) mahimong basehan sa "a cause of action for damages, prevention and other relief" (kaso para sa damages, pagpugong ug uban pang tabang). Ang Article 2219(10) motugot og moral damages para sa mga buhat ubos sa Article 26. Kung ang kasaba sa silingan maihap ba nga susama nga buhat, ang korte ang modesisyon base sa mga kamatuoran.

Dili tanang kusog nga tingog. Sa AC Enterprises v. Frabelle Properties (2006), ang developer sa usa ka condominium sa Makati mikiha tungod sa kasaba sa mga aircon blower sa duol nga building. Giingon sa Supreme Court: "Noise is not a nuisance per se." Mahimo ra kining nuisance kung makadaot kini sa panglawas o kahayahay sa ordinaryong mga tawo sa lugar sa dili makatarunganon nga sukod. Gidugang sa Korte nga ang nagdesisyon nga butang "is not its intensity or volume" (dili ang kakusog o volume niini), kondili kung ang kasaba ba nakahatag og tinuod nga pisikal nga kalisod ug kasamok sa tawo nga ordinaryo ang pagbati.

Mibalik ang samang away sa Frabelle Properties v. AC Enterprises (2020). Human sa trial, nakita sa Supreme Court nga ang kasaba sa blower dili actionable nuisance (dili nuisance nga mahimong kasohan). Gitan-aw niini ang lugar: ang duha ka building anaa sa busy nga business ug commercial area. Ang usa ka tenant kinahanglan magsira sa pultahan sa iyang balcony ug magpaandar sa iyang aircon, ug giingon sa Korte nga kana "not an unreasonable burden to an ordinary person though it might be peculiarly bothersome to one." (dili kini sobra nga palas-anon para sa ordinaryong tawo, bisan pa kung makasamok kaayo kini sa usa ka tawo). Giingon usab niini: "There can be no fixed standard as to what kind of noise constitutes a nuisance." (walay pirmi nga sukdanan kung unsang klase sa kasaba ang nuisance).

Busa timbangon sa korte ang mga kamatuoran: ang oras ug kung unsa ka kanunay kini mahitabo, ang klase sa kasilinganan, ug ang epekto sa ordinaryong mga tawo, dili sa tawo nga sensitibo kaayo.

Matawag sa barangay ang duha ka kilid aron magkasabot. Pero ang local government dili basta maka-declare nga nuisance ang kasaba ug mopahunong niini. Sa AC Enterprises (2006), giingon sa Supreme Court nga ang mga local government "have no power to declare a particular thing as a nuisance unless such as thing is a nuisance per se" (walay gahom sa pag-declare nga nuisance ang usa ka butang gawas kung nuisance per se kini), ni mo-abate niini gawas sa korte; kana nga mga pangutana "must be resolved by the courts." (kinahanglan sulbaron sa korte). Gihisgotan usab sa Korte nga ang city council mahimong mopasa og mga ordinance aron pugngan o pahunongon ang kasaba. Wala mi nagbasa sa bisan unsang ordinance nga ingon niana, lakip ang bisan unsang oras sa videoke, busa pangutan-a ang inyong barangay o city hall.

Pagsugod sa barangay. Ubos sa Local Government Code:

• ang Lupon motigom sa mga partido nga "actually residing in the same city or municipality" (tinuod nga nagpuyo sa samang city o municipality) aron ma-settle ang kadaghanan sa away (Section 408), uban ang mga eksepsiyon, sama kung ang usa ka partido mao ang gobyerno;
• kung pareho mo nga nagpuyo sa samang barangay, ang reklamo moadto sa Lupon sa maong barangay (Section 409(a));
• kung lain-laing barangay sa samang city o municipality ang inyong gipuy-an, moadto kini sa barangay diin nagpuyo ang respondent, sumala sa pili sa complainant taliwala sa mga respondent (Section 409(b));
• dili ka makaadto direkta sa korte gawas kung adunay confrontation atubangan sa Lupon chairman o sa Pangkat ug walay settlement nga naabot, nga gi-certify sa Lupon o Pangkat secretary (Section 412(a)).

Ang Section 412(b) motugot sa mga partido nga moadto dayon sa korte sa pipila ka kaso, lakip ang mga aksyon nga giubanan og provisional remedies sama sa preliminary injunction. Ang mga lakang gipasabot sa Kinahanglan ba ko moadto una sa barangay? ug sa Barangay hearing process. Kung walay settlement nga maabot, mo-issue ang barangay og certificate to file action.

Ang mga remedyo batok sa private nuisance mao ang civil action o abatement (pagpahunong) nga walay kaso sa korte (Article 705). Sa civil action, mahimong mohangyo sa korte nga pahunongon ang kasaba ug mohatag og damages. Ang abatement dili mopugong sa damages para sa nangagi (Article 697), ug ang paglabay sa panahon dili makahimo nga legal ang nuisance (Article 698).

Sulod ra sa estrikto nga limit. Ang Article 706 motugot sa tawo nga nadaot sa private nuisance nga tangtangon kini, "without committing a breach of the peace or doing unnecessary injury" (nga dili makaguba sa kalinaw o makahimo og dili kinahanglan nga kadaot), pero pinaagi ra sa pagsunod sa mga kondisyon sa Article 704:

Sa yanong pagkasulti: kinahanglan mohangyo una ka sa tag-iya o nagpuyo nga pahunongon ang nuisance; kinahanglan gisalikway kana nga hangyo; kinahanglan aprobahan sa district health officer ang abatement ug buhaton uban ang tabang sa local police; ug ang kantidad sa madaot dili molapas sa tulo ka libo ka pesos.

Kana nga limit sa pesos mao ang orihinal nga numero sa 1949 sa Code. Ug ang Article 707 nagpasidaan nga ang mo-abate og nuisance gawas sa korte mobayad og damages kung makahimo siya og dili kinahanglan nga kadaot, o kung sa ulahi moingon ang korte nga dili diay kini tinuod nga nuisance. Delikado ang pag-ilog o pagbuak sa speaker.

Ang ubang kasamok mahimong krimen usab ubos sa Revised Penal Code. Tan-awa ang Alarms and scandals. Ang criminal complaint lahi nga dalan gikan sa civil case para sa nuisance.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Ang mga silingan ni Tess nag-videoke hangtod alas 2 sa kaadlawon (2 a.m.) halos matag gabii. Gihangyo niya sila nga mohunong, pero wala gihapon. Kay nagpuyo sila sa samang barangay, nag-file siya og reklamo sa Lupon chairman, nga mao ang Punong Barangay (LGC Sections 399, 409(a) ug 412). Kung walay settlement nga maabot, makakiha siya og civil action para sa private nuisance uban ang damages (Art. 705); pangutan-on sa korte kung ang ordinaryong tawo ba makakita nga dili makatarunganon ang kasaba.

Si Jun nasuko sa samang videoke ug gi-unplug niya ug gibuak ang speaker. Wala siya mohimo og demand, walay pag-aprobar sa health officer ug walay tabang sa police (Arts. 704 ug 706). Kung makita sa korte nga dili nuisance ang kasaba, o nga nakahimo siya og dili kinahanglan nga kadaot, siya ang mobayad og damages (Art. 707).

Usa ka condominium sa busy nga business district mireklamo bahin sa mga aircon blower sa usa ka building. Sama sa mga kaso sa Frabelle, dili mapahunong sa city ang mga blower pinaagi lang sa pagtawag sa kasaba nga nuisance. Ang korte ang modesisyon, nga motan-aw sa kinaiya sa lugar.

Sa barangay, ang Section 415 sa Local Government Code nag-ingon nga kinahanglan personal nga motungha ang mga partido, nga walay abogado. Pakigsulti sa abogado kung mo-issue ang barangay og certificate to file action ug gusto nimo mokiha para sa nuisance, injunction o damages, kung gikiha ka sa imong silingan, o kung naghunahuna ka nga tangtangon ang bisan unsa sa imong kaugalingon.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas para sa Public Attorney's Office (PAO) ug uban pang kapilian.