Barangay Arbitration: Kanus-a ang Lupon ang Modesisyon sa Inyong Away

Sa mediation o conciliation, ang mga partido mismo ang magkasabot sa mga kondisyon, ug kana nga kasabotan mao ang amicable settlement (tan-awa ang Barangay hearing process). Sa arbitration, lain nga tawo ang pasagdan nila nga modesisyon. Ang Section 413(a) nag-ingon nga ang mga partido "may, at any stage of the proceedings, agree in writing that they shall abide by the arbitration award of the lupon chairman or the pangkat" (mahimong mouyon pinaagi sa sinulat, bisan unsang yugto, nga sundon ang arbitration award sa Lupon chairman o sa pangkat).

Ang Lupon chairman mao ang Punong Barangay. Ang pangkat mao ang conciliation panel nga adunay tulo ka miyembro nga gipili para sa maong away.

Dili. Sa Pang-et v. Manacnes-Dao-as (2007), giingon sa Supreme Court nga:

• ang compulsory ra ubos sa barangay justice system mao "that there be a confrontation between the parties before the Lupon Chairman or the Pangkat" (nga adunay pag-atubang sa mga partido atubangan sa Lupon Chairman o sa pangkat), ug certification nga walay settlement nga naabot, sa dili pa ma-file ang kaso sa korte;
• "in order that a party may be bound by an arbitration award, said party must have agreed in writing that they shall abide by the arbitration award of the Lupon or the Pangkat" (aron ma-bind ang partido sa arbitration award, kinahanglan miuyon siya pinaagi sa sinulat nga sundon kini);
• "Like in any other contract, parties who have not signed an agreement to arbitrate will not be bound by said agreement" (sama sa bisan unsang kontrata, ang mga partido nga wala mopirma sa kasabotan sa pag-arbitrate dili ma-bind niini).

Sa maong kaso, ang mga abogado miuyon sa korte nga ibalik ang kaso sa barangay. Giingon sa Korte nga kana nga kasabotan para ra sa conciliation. Ang mga partido "may only be compelled to appear before the Lupon ng Tagapamayapa for the necessary confrontation" (mapugos ra nga motungha atubangan sa Lupon ng Tagapamayapa para sa kinahanglanon nga pag-atubang), dili nga mopirma og kasabotan sa pag-arbitrate. Tungod kay ang mga partido mismo midumili sa pagpirma, ang award nga gi-issue gihapon wala mo-bind kanila, ug gimandoan sa Korte ang trial court nga ipadayon ang orihinal nga kaso.

Oo, pero sulod ra sa lima ka adlaw. Ang Section 413(a) nag-ingon nga ang kasabotan "may be repudiated within five (5) days from the date thereof for the same grounds and in accordance with the procedure hereinafter prescribed" (mahimong i-repudiate sulod sa 5 ka adlaw gikan sa petsa niini, sa samang mga rason ug sumala sa proseso nga gitakda sa ubos). Kana nga mga rason ug proseso anaa sa Section 418: sworn statement nga i-file sa Lupon chairman, sa rason nga ang pag-uyon nadaot tungod sa fraud, violence o intimidation. Tan-awa ang Mabawi pa ba ang barangay settlement?

Ang Section 413 nagtakda sa panahon ug porma:

• himoon ang award "after the lapse of the period for repudiation and within ten (10) days thereafter" (human molabay ang panahon sa repudiation ug sulod sa 10 ka adlaw human niana);
• kinahanglan kini "in writing in a language or dialect known to the parties" (sinulat sa pinulongan o dialect nga nasabtan sa mga partido); kung dili pareho ang pinulongan o dialect sa mga partido, isulat kini sa pinulongan o dialect nga nasabtan nila.

Ubos sa Section 415, personal nga motungha ang mga partido, walay abogado o representante. Sulod sa lima ka adlaw gikan sa petsa sa award, ipadala sa Lupon secretary ang award ngadto sa angay nga city o municipal court ug hatagan og kopya ang mga partido ug ang Lupon chairman (Section 419).

Dili pinaagi sa repudiation. Ang repudiation para sa mga settlement ug para sa kasabotan sa pag-arbitrate. Ang award mismo kuwestiyonon sa korte. Ang Section 416 nag-ingon nga ang arbitration award adunay "the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof, unless... a petition to nullify the award has been filed before the proper city or municipal court" (sama ka gahom sa final nga hukom sa korte human sa 10 ka adlaw gikan sa petsa niini, gawas kung adunay petisyon nga i-nullify ang award nga gi-file sa hustong city o municipal court).

Ang Local Government Code walay gilista nga mga rason para sa petition to nullify, ug walay hukom sa Supreme Court nga nabasa para niining panid nga naglatid niini.

Sama sa settlement. Ang Section 417 nag-ingon: "The amicable settlement or arbitration award may be enforced by execution by the lupon within six (6) months from the date of the settlement. After the lapse of such time, the settlement may be enforced by action in the appropriate city or municipal court." Sa madaling sulti: mapatuman sa Lupon ang settlement o award pinaagi sa execution sulod sa unom ka bulan; human niana, pinaagi sa aksyon sa angay nga city o municipal court. Ang mga lagda sa barangay nga gikutlo sa Supreme Court sa Vidal v. Escueta (2003) nag-ihap sa unom ka bulan para sa award gikan sa petsa nga nadawat ang award, o gikan sa petsa nga ang obligasyon niini mahimong due. Ang mga lakang gipasabot sa Wala mosunod ang pikas sa barangay settlement.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Nena ug si Paolo dili magkasabot kung kinsa ang mobayad sa naguba nga koral. Ang duha mipirma og sinulat nga kasabotan nga ang pangkat na ang modesisyon. Walay mi-repudiate niini sulod sa lima ka adlaw, busa ang pangkat mo-issue og sinulat nga award sulod sa sunod nga napulo ka adlaw (Section 413(a)). Kung walay mo-file og petition to nullify sulod sa napulo ka adlaw gikan sa award, kini adunay epekto sa final judgment (Section 416).

Ang abogado ni Rico miuyon sa korte nga ibalik ang iyang kaso sa barangay, pero si Rico midumili sa pagpirma og kasabotan sa pag-arbitrate. Sumala sa Pang-et v. Manacnes-Dao-as, ang award nga gihimo nga walay iyang gipirmahan nga kasabotan dili mo-bind kaniya, ug magpadayon ang kaso sa korte.

Dili sa barangay, diin dili makatungha ang abogado para sa mga partido. Pakigsulti sa abogado sa dili pa ka mopirma og kasabotan sa pag-arbitrate kung dako o komplikado ang away, ug dayon human sa award kung nagtuo ka nga angay kini kuwestiyonon, kay ang award mahimong final human sa napulo ka adlaw gikan sa petsa niini gawas kung adunay petition to nullify nga gi-file sa korte. Kung kinahanglan ba gyud moagi sa barangay ang imong away, tan-awa ang Kinahanglan ba ko moadto una sa barangay?

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.