Nausab Imong Hunahuna Human sa Barangay Settlement: Mabawi pa Ba?

Ang barangay justice system, ang Katarungang Pambarangay, anaa sa Sections 399 hangtod 422 sa Local Government Code of 1991 (Republic Act No. 7160). Ang Section 418 nag-ingon nga bisan kinsang partido "may, within ten (10) days from the date of the settlement, repudiate the same by filing with the lupon chairman a statement to that effect sworn to before him, where the consent is vitiated by fraud, violence, or intimidation." (mahimong mo-repudiate sulod sa 10 ka adlaw gikan sa petsa sa settlement pinaagi sa pag-file sa Lupon chairman og pahayag nga gipanumpaan atubangan niya, kung ang pag-uyon nadaot tungod sa fraud, violence o intimidation).

Busa upat ang requirements:

• Panahon: sulod sa 10 ka adlaw gikan sa petsa sa settlement. Wala giingon sa balaod kung calendar days ba o working days.
• Porma: sinulat nga pahayag nga mosalikway sa settlement, gipanumpaan atubangan sa Lupon chairman. Ubos sa Section 420, ang Punong Barangay mahimong mopapanumpa (administer oaths).
• Asa: i-file sa Lupon chairman (ang Punong Barangay).
• Rason: ang pag-uyon nadaot tungod sa fraud, violence o intimidation. Walay laing rason nga gihatag ang balaod.

Ang pagmahay, mas maayo nga tanyag, o ang pagbati nga dili patas ang deal dili igo.

Sa Harold v. Aliba (2007), usa ka partido midumili sa pagdawat sa kataposang bayad nga ₱5,000 ubos sa barangay settlement kay gibati niya nga kulang ang kantidad para sa iyang yuta. Giingon sa Supreme Court nga ang maong pagdumili "cannot constitute an effective repudiation" (dili maisip nga epektibo nga repudiation), kay ang iyang rason "is not one of the grounds for repudiation clearly specified under Section 418" (dili usa sa mga rason sa repudiation nga klaro nga gilista sa Section 418). Nagpabilin ang settlement. Gipaluyohan usab sa Korte ang settlement bisan walay pormal nga dokumento nga ginganlan og "Amicable Settlement": ang minutes ug resibo, nga sinulat sa pinulongan nga nasabtan sa mga partido, gipirmahan nila ug gi-attest sa Lupon chairman, nakatuman sa requirements sa Section 411.

Mahimong binding ang settlement sama sa hukom sa korte. Ang Section 416 nag-ingon nga ang amicable settlement "shall have the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof, unless repudiation of the settlement has been made" (adunay gahom sa final nga hukom sa korte human sa 10 ka adlaw gikan sa petsa niini, gawas kung gi-repudiate ang settlement).

Gigunitan sa Supreme Court ang mga partido niini nga lagda:

• Sa Vidal v. Escueta (2003), ang mga partido nga mipirma sa settlement wala mo-repudiate niini sulod sa napulo ka adlaw ug nakabenepisyo pa gikan niini. Giingon sa Korte nga sila "estopped from assailing the amicable settlement on the ground of deceit and fraud" (dili na maka-kuwestiyon sa amicable settlement tungod sa limbong ug fraud).
• Sa Sebastian v. Ng (2015), usa ka partido wala gayud mo-repudiate sa settlement ug sa ulahi nag-ingon nga adunay mga iregularidad ug bisan forgery. Giingon sa Korte nga kini nga mga depensa "are deemed waived" (giisip nga gibiyaan) kay wala kini gipatungha pinaagi sa proseso sa Local Government Code, ug andam na ang settlement para sa execution.

Ang Section 418 nag-ingon nga ang repudiation "shall be sufficient basis for the issuance of the certification for filing a complaint" (igo nga basehan sa pag-issue sa certification aron maka-file og reklamo). Uban niana nga certificate to file action, makaadto na ang away sa korte: ang Section 412(a) motugot og kaso sa korte human sa confrontation sa barangay kung "the settlement has been repudiated by the parties thereto" (gi-repudiate sa mga partido ang settlement).

Ang pag-file sa reklamo sa barangay mopahunong sa deadline sa pagkiha. Ang Section 410(c) nag-ingon nga mopadayon ang panahon inig dawat sa partido sa "the certificate of repudiation" o sa certification to file action. Ang interruption dili molapas og 60 ka adlaw gikan sa pag-file sa reklamo. Ang kompleto nga mga lakang anaa sa Barangay hearing process.

Dili. Ang repudiation ubos sa Section 418 usa ka pormal nga lakang sa partido nga nag-ingon nga ang iyang pag-uyon nakuha pinaagi sa fraud, violence o intimidation. Kung ang usa ka partido dili lang mosunod sa settlement, ang pikas partido adunay kaugalingong mga remedyo, sama sa pagpatuman pinaagi sa barangay o sa korte. Tan-awa ang Wala mosunod ang pikas sa barangay settlement.

Kini mga hinimo-himo nga pananglitan aron ipakita kung unsaon paglihok sa mga lagda. Dili kini tambag para sa bisan unsang tinuod nga kaso.

Si Ana mipirma og settlement uban sa iyang silingan nga si Ben, nga miuyon nga mobayad kaniya og ₱8,000 para sa naguba nga koral. Duha ka adlaw human, naghunahuna siya nga unta mas dako ang iyang gipangayo. Dili kana fraud, violence o intimidation, busa dili kini rason sa repudiation ubos sa Section 418 (itandi sa Harold v. Aliba).

Si Carmen mipirma og settlement human gihulga sa pikas partido ang iyang pamilya. Sa ika-7 nga adlaw, nag-file siya og sworn statement sa Lupon chairman aron i-repudiate kini. Ang intimidation usa ka rason, ang pahayag gi-file sulod sa 10 ka adlaw, ug ang repudiation basehan sa certification aron maka-file og reklamo sa korte.

Si Dario wala gayud mo-repudiate sa iyang settlement. Pila ka bulan human, nag-ingon siya nga gi-forge ang iyang pirma. Sumala sa Sebastian v. Ng, ang korte mahimong moisip nga waived kana nga depensa kay wala kini gipatungha pinaagi sa proseso sa Local Government Code.

Dili para sa repudiation mismo. Ang Section 415 nag-ingon nga personal nga motungha ang mga partido sa proseso sa barangay, walay abogado o representante, ug ang sworn statement i-file sa Lupon chairman. Pakigsulti sa abogado sa dili pa mahuman ang 10 ka adlaw kung dili ka sigurado kung ang nahitabo maisip ba nga fraud, violence o intimidation, o human sa repudiation kung nagplano ka nga mo-file o motubag og kaso sa korte.

Kung dili nimo kaya ang abogado, tan-awa ang Libre nga legal help sa Pilipinas.