Paano Kumuha ng Certificate to File Action sa Barangay?

Ayon sa Section 412(a) ng Local Government Code, walang reklamo o kaso tungkol sa bagay na sakop ng Lupon ang puwedeng isampa nang diretso sa korte o sa ibang opisina ng gobyerno, maliban kung:

• nagkaroon ng "a confrontation between the parties before the lupon chairman or the pangkat" (pagharap ng mga partido sa Lupon chairman o sa pangkat), at
• walang naabot na conciliation o settlement, "as certified by the lupon secretary or pangkat secretary as attested to by the lupon or pangkat chairman" (ayon sa certification ng secretary na pinatunayan ng chairman), o na-repudiate ang settlement.

Ang certification na iyon ang tinatawag na certificate to file action. Ipinapakita nito sa korte na tapos na ang hakbang sa barangay. Hindi ito kailangan sa mga away na hindi sakop ng Lupon; tingnan ang Anong mga kaso ang hindi dumadaan sa barangay?.

Itinatakda ng Code ang mga hakbang at panahong ito:

1. Reklamo. Magrereklamo ka, pasalita o nakasulat, sa Lupon chairman (ang Punong Barangay) ng tamang barangay, pagkabayad ng tamang filing fee (Section 410(a)).
2. Summons. Ipapatawag ng chairman ang respondent "within the next working day" (sa susunod na working day) (Section 410(b)).
3. Mediation. Susubukan ng Punong Barangay na mamagitan. Kung pumalya ito "within fifteen (15) days from the first meeting of the parties before him" (sa loob ng 15 araw mula sa unang pagharap ng mga partido sa kanya), magtatakda siya ng petsa para buuin ang pangkat (Section 410(b)).
4. Pangkat. May tatlong miyembro ang pangkat na pinili ng mga partido mula sa listahan ng Lupon, o binunot ng chairman kung hindi sila magkasundo (Section 404(a)). Nagtitipon ito "not later than three (3) days from its constitution" (hindi lalampas sa 3 araw mula nang mabuo) (Section 410(d)).
5. Conciliation. Susubukan ng pangkat na ayusin ang away sa loob ng 15 araw mula nang magtipon ito, na puwedeng i-extend nang isang beses ng hanggang 15 araw, "except in clearly meritorious cases" (maliban sa mga kasong talagang may sapat na dahilan) (Section 410(e)).
6. Certificate. Kung walang naabot na settlement, sesertipikahan ito ng secretary at papatunayan ng chairman (Section 412(a)).

Dapat personal kang dumalo. Ayon sa Section 415, humaharap ang mga partido "without the assistance of counsel or representative" (walang abogado o kinatawan), maliban sa menor de edad at incompetent, na puwedeng tulungan ng mga kamag-anak na hindi abogado.

Mas detalyadong ipinapaliwanag ang bawat hakbang sa page na barangay hearing process at sa barangay conciliation timeline.

Mas ligtas ang buong proseso. May mga kaso na sinuri ng korte ang certificate na masyadong maagang inilabas:

• Bonifacio Law Office v. Bellosillo (2002). Sinipi ng Supreme Court ang Administrative Circular No. 14-93: kung pumalya ang mediation sa Punong Barangay, dapat buuin ng Punong Barangay ang pangkat at hindi pa siya puwedeng maglabas ng certification to file action sa yugtong iyon. Sa kasong iyon, inilabas ang certificate nang walang pangkat at wala pang labinlimang araw mula sa unang naka-schedule na hearing sa barangay chairman. Sinabi ng Court na ito ay "improperly and prematurely issued" (mali at masyadong maagang inilabas), at hindi nagkamali ang judge nang ibalik niya ang kaso sa barangay.
• Lumbuan v. Ronquillo (2006). Nagharap ang mga partido sa Barangay Chairman, at inilabas ang certificate nang walang pangkat. Sinabi ng Court na "the confrontation before the Lupon Chairman or the pangkat is sufficient compliance" (sapat na ang pagharap sa Lupon Chairman o sa pangkat) at itinuring itong substantial compliance.

Kaya puwedeng tanggapin o tanggihan ng korte ang maagang certificate depende sa mga pangyayari. Walang garantiya sa alinman.

Oo, kung na-repudiate ang settlement sa tamang oras. Pinapayagan ng Section 418 ang sinumang partido, sa loob ng 10 araw mula sa petsa ng settlement, na i-repudiate ito sa pamamagitan ng pag-file ng sworn statement sa Lupon chairman, "where the consent is vitiated by fraud, violence, or intimidation" (kapag pumayag siya dahil sa panloloko, karahasan o pananakot). Dagdag ng batas: "Such repudiation shall be sufficient basis for the issuance of the certification for filing a complaint". Sa madaling salita, sapat na basehan ang repudiation para mailabas ang certification para makapagsampa ng reklamo.

Kung walang mag-repudiate, magkakaroon ang settlement ng "the force and effect of a final judgment of a court" (bisa ng final na desisyon ng korte) pagkalipas ng 10 araw (Section 416).

Para sa arbitration, puwedeng i-repudiate ang kasunduang mag-arbitrate sa loob ng 5 araw mula sa petsa nito (Section 413(a)).

Oo, pero limitado ang panahon. Ayon sa Section 410(c), nahihinto ang prescriptive periods para sa mga offence at cause of action kapag naisampa ang reklamo sa Punong Barangay. Tatakbo ulit ang mga ito kapag natanggap ng nagrereklamo ang certificate of repudiation o ang certification to file action. Pero ang paghinto ay "shall not exceed sixty (60) days from the filing of the complaint with the punong barangay" (hindi lalampas sa 60 araw mula sa pagsasampa ng reklamo sa Punong Barangay).

Hindi nagbibigay ang Local Government Code ng form number para sa certificate, bayad para dito, tagal ng validity, o kung ano ang mangyayari kapag hindi humarap ang respondent. Nasa mga patakarang hindi nabasa para sa page na ito ang mga detalyeng iyon. Magtanong sa barangay hall ninyo.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Dumaan sa mediation sa Punong Barangay at pagkatapos sa pangkat ang reklamo ni Pedro tungkol sa hindi nabayarang upa, pero walang napagkasunduan. Inilabas ng pangkat secretary ang certification, na pinatunayan ng pangkat chairman. Inilakip ito ni Pedro sa reklamo niya sa korte (Section 412(a)).

Pumirma si Rosa sa settlement dahil tinakot siya ng kapitbahay niya. Sa loob ng 10 araw, nag-file siya ng sworn repudiation sa Lupon chairman. Basehan iyon para sa certification to file action (Section 418).

Nagsampa si Arnel ng reklamo sa Punong Barangay para sa hindi nabayarang utang na ₱12,000. Napapahinto ng proseso sa barangay ang deadline niya para magdemanda, pero hindi lalampas sa 60 araw mula sa pagsasampa (Section 410(c)).

Hindi puwedeng humarap ang abogado para sa iyo sa barangay hearings. Kumonsulta sa abogado bago magsampa kung hindi ka sigurado kung kailangang dumaan sa barangay ang away mo o kung malapit na ang deadline mo para magdemanda, at pagkatapos mong makuha ang certificate kung balak mong magsampa ng kaso sa korte o kung idinemanda ka.

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.