Puwede Bang Gumamit ng Puwersa para Protektahan ang Property Mo?
Mabilis na sagot
Oo, pero para lang pigilan ang pagpasok na nangyayari na o malapit nang mangyari, at sa makatwirang puwersa lang. Ang Article 429 ng Civil Code, na tinatawag na doctrine of self-help, ay nagpapahintulot sa may-ari o lawful possessor (legal na may hawak) na itaboy o pigilan ang aktuwal o nagbabantang ilegal na pagpasok sa property. Kapag may ibang tao nang nakakuha ng possession, hindi na siya puwedeng paalisin ng may-ari sa puwersa: kailangang dumaan sa korte.
Ano ang sinasabi ng Article 429?
Ganito ang Article 429:
The owner or lawful possessor of a thing has the right to exclude any person from the enjoyment and disposal thereof. For this purpose, he may use such force as may be reasonably necessary to repel or prevent an actual or threatened unlawful physical invasion or usurpation of his property.
Tatlong limitasyon ang nasa mismong teksto: dapat may-ari o lawful possessor ang tao, dapat aktuwal o nagbabanta at ilegal ang pagpasok, at dapat "reasonably necessary" (makatwirang kailangan) ang puwersa.
Paano kung may possession na ang ibang tao?
Kung ganoon, hindi na puwede ang self-help. Sa German Management & Services v. Court of Appeals (1989), ni-bulldoze ng isang kumpanya at sinira ang mga pananim ng mga taong nakatira sa lupa, at sinabi ng mababang mga korte na tama ito sa ilalim ng Article 429. Hindi ito tinanggap ng Supreme Court: "the doctrines of self-help can only be exercised at the time of actual or threatened dispossession which is absent in the case at bar. When possession has already been lost, the owner must resort to judicial process for the recovery of property." Ibig sabihin, magagamit lang ang self-help sa mismong oras ng pag-agaw; kapag nawala na ang possession, korte na ang dapat lapitan.
Idinagdag ng Korte na "the party in peaceable quiet possession shall not be turned out by a strong hand, violence or terror", at ang taong makapagpapatunay ng prior possession ay "can recover such possession even against the owner himself" (mababawi ang possession kahit laban pa sa may-ari mismo).
Ganito rin ang patakaran sa Article 536:
In no case may possession be acquired through force or intimidation as long as there is a possessor who objects thereto. He who believes that he has an action or a right to deprive another of the holding of a thing, must invoke the aid of the competent court, if the holder should refuse to deliver the thing.
Puwede bang bakuran o i-lock out ng may-ari ang nakatira?
Sa Villafuerte v. Court of Appeals (2005), binakuran ng mga may-ari ang mga lote nila pagkatapos mag-expire ang upa, kaya napahinto ang gasolinahan ng dating mga umuupa. Sumang-ayon ang Korte sa mababang mga korte na mali ito. Nang ang mga may-ari ay "personally took it upon themselves to evict petitioners from their properties, which act was in clear contravention of the law, they became liable 'for all the necessary and natural consequences of [their] illegal act.'" Sa madaling salita, dahil sila mismo ang nagpaalis nang labag sa batas, mananagot sila sa lahat ng epekto nito. Pinagbayad ng damages ang mga may-ari.
Ang tamang daan ay kaso sa korte. Tingnan ang Forcible entry vs unlawful detainer at Paano magpaalis ng tenant.
Paano naman ang criminal liability?
Hiwalay ang patakaran ng Civil Code sa criminal law. Walang criminal liability, ayon sa Article 11 ng Revised Penal Code, ang "Anyone who acts in defense of his person or rights" (sinumang nagtatanggol sa sarili niya o sa karapatan niya), pero kapag kumpleto lang ang requisites nito, at ang una ay unlawful aggression (ilegal na pag-atake). Kung pasok sa requisites ang puwersang ginamit para protektahan ang property ay nakadepende sa mga pangyayari. Tingnan ang Self-defense sa Pilipinas.
Kung kinuha ng ibang tao ang lupa sa dahas o pananakot, tingnan din ang Inagaw ang lupa mo sa puwersa: krimen ba ito?
Paano ito nangyayari sa totoong buhay?
Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.
Nakita ni Ariel ang dalawang lalaking nagsisimulang magtayo ng bakod sa lote niya. Hinarangan niya sila at itinabi ang mga poste nang walang nasasaktan. Ganitong sitwasyon ang saklaw ng Article 429: pagpasok na nangyayari, at puwersang para lang pigilan ito.
Pagkalipas ng isang buwan, nalaman ni Ariel na nagtayo si Berto ng kubo sa ibang bahagi ng lote at doon na nakatira. Giniba ni Ariel ang kubo habang wala si Berto. Ayon sa German Management at Villafuerte, hindi na ito self-help, dahil may possession na si Berto. Kailangan sanang dumaan si Ariel sa korte, at puwede siyang managot sa damages.
Tingnan din ang topic page tungkol sa away sa lupa at property.
Kailan mo kailangan ng abogado?
Kumonsulta sa abogado kung may nakatira sa property mo, kung pinaalis ka sa puwersa sa property na hawak mo, o bago gumawa ng anumang hakbang para paalisin ang mga nakatira. Ang tamang kaso at ang deadline para isampa ito ay nakadepende sa kung paano at kailan pumasok ang nakatira.
Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas. Tingnan din ang Builder in good faith.
Anong mga probisyon ang batayan ng sagot na ito?
Mga madalas itanong
Puwede ba akong gumamit ng puwersa para protektahan ang property ko sa Pilipinas?
Pinapayagan ng Article 429 ng Civil Code ang may-ari o lawful possessor na gumamit ng puwersang makatwirang kailangan para itaboy o pigilan ang aktuwal o nagbabantang ilegal na pisikal na pagpasok o pag-agaw sa property. Tinatawag itong doctrine of self-help.
Puwede ba akong gumamit ng puwersa para bawiin ang property na okupado na ng iba?
Hindi. Sa German Management & Services v. Court of Appeals (1989), sinabi ng Supreme Court na magagamit lang ang self-help sa mismong oras ng aktuwal o nagbabantang pag-agaw. Kapag nawala na ang possession, kailangang dumaan sa korte ang may-ari.
Puwede ko bang bakuran o i-padlock ang property para mapaalis ang nakatira?
Sa Villafuerte v. Court of Appeals (2005), binakuran ng mga may-ari ang lupa nila para pahintuin ang negosyo ng dating mga umuupa. Sinabi ng Korte na malinaw na labag sa batas ang personal na pagpapaalis sa kanila, at mananagot ang mga may-ari sa mga epekto nito. Sinasabi ng Article 536 na ang taong may claim sa bagay na hawak ng iba ay dapat lumapit sa korte kung ayaw itong ibigay ng may hawak.
Puwede bang idemanda ang may-ari ng taong pinaalis niya sa puwersa?
Oo. Sinasabi ng German Management na ang taong mapayapang may possession ay hindi puwedeng paalisin sa puwersa, dahas o pananakot, at ang taong makapagpapatunay ng prior possession ay puwedeng mabawi ito kahit laban pa sa may-ari mismo.
Paano naman ang criminal liability sa pagtatanggol ng property?
Saklaw ng Article 11 ng Revised Penal Code ang pagtatanggol sa sariling katawan o karapatan, pero kapag kumpleto lang ang requisites nito, simula sa unlawful aggression. Kung sakop ito ay nakadepende sa mga pangyayari.
Anong kaso sa korte ang para mabawi ang possession?
Ang karaniwang kaso para mabawi ang possession ng lupa ay ang mga ejectment case, forcible entry at unlawful detainer. Ipinapaliwanag ng page tungkol sa forcible entry vs unlawful detainer ang pagkakaiba at ang mga deadline.
Pangkalahatang impormasyon lang ito, hindi legal na payo. Para sa kaso mo, magtanong sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) o sa ahensya.
Nakatulong ba ang page na ito?