Nagbago ang Isip Mo sa Barangay Settlement: Puwede Pa Bang Umatras?

Ang barangay justice system, ang Katarungang Pambarangay, ay nasa Sections 399 hanggang 422 ng Local Government Code of 1991 (Republic Act No. 7160). Ayon sa Section 418, ang sinumang partido ay "may, within ten (10) days from the date of the settlement, repudiate the same by filing with the lupon chairman a statement to that effect sworn to before him, where the consent is vitiated by fraud, violence, or intimidation."

Kaya apat ang kailangan:

• Oras: sa loob ng 10 araw mula sa petsa ng settlement. Hindi sinasabi ng batas kung calendar days o working days ito.
• Anyo: nakasulat na pahayag na tinatanggihan ang settlement, na sinumpaan sa harap ng lupon chairman. Ayon sa Section 420, puwedeng magpanumpa ang punong barangay.
• Saan: ihahain sa lupon chairman (ang punong barangay).
• Dahilan: nasira ang pagpayag dahil sa panloloko, dahas o pananakot. Wala nang ibang dahilan sa batas.

Hindi sapat ang pagsisisi, mas magandang alok, o ang pakiramdam na hindi patas ang kasunduan.

Sa Harold v. Aliba (2007), tumanggi ang isang partido na tanggapin ang huling ₱5,000 na bayad sa ilalim ng barangay settlement dahil pakiramdam niya ay kulang ang halaga para sa lote niya. Sinabi ng Supreme Court na ang pagtangging iyon ay "cannot constitute an effective repudiation" (hindi epektibong repudiation), dahil ang dahilan niya ay "is not one of the grounds for repudiation clearly specified under Section 418". Nanatili ang settlement. Kinatigan din ng Court ang settlement kahit walang pormal na dokumentong may pamagat na "Amicable Settlement": ang minutes at isang resibo, na nakasulat sa wikang alam ng mga partido, pinirmahan nila at pinatunayan ng lupon chairman, ay sapat na para sa Section 411.

Magiging kasing-bisa na ng desisyon ng korte ang settlement. Ayon sa Section 416, ang amicable settlement ay "shall have the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof, unless repudiation of the settlement has been made".

Pinanindigan ng Supreme Court ang patakarang ito:

• Sa Vidal v. Escueta (2003), hindi nag-repudiate sa loob ng sampung araw ang mga pumirma sa settlement at nakinabang pa sila rito. Sinabi ng Court na sila ay "estopped from assailing the amicable settlement on the ground of deceit and fraud" (hindi na puwedeng kuwestiyunin ito dahil sa panlilinlang at panloloko).
• Sa Sebastian v. Ng (2015), hindi kailanman nag-repudiate ang isang partido at kalaunan ay nagsabing may iregularidad at kahit forgery (pamemeke ng pirma). Sinabi ng Court na ang mga depensang ito ay "are deemed waived" dahil hindi itinaas sa proseso ng Local Government Code, at handa nang ipatupad ang settlement.

Ayon sa Section 418, ang repudiation ay "shall be sufficient basis for the issuance of the certification for filing a complaint" (sapat na batayan para sa certification para makapagsampa ng reklamo). Sa certificate to file action na iyon, puwede nang dalhin sa korte ang gusot: pinapayagan ng Section 412(a) ang kaso sa korte pagkatapos ng pagharap sa barangay kapag "the settlement has been repudiated by the parties thereto".

Napapahinto ng paghahain ng reklamo sa barangay ang deadline para magdemanda. Ayon sa Section 410(c), tumatakbo ulit ang panahon kapag natanggap ng partido ang "the certificate of repudiation" o ang certification to file action. Hindi puwedeng lumampas ang paghinto sa 60 araw mula sa paghahain ng reklamo. Nasa Proseso ng barangay hearing ang buong mga hakbang.

Hindi. Ang repudiation sa ilalim ng Section 418 ay pormal na hakbang ng partidong nagsasabing nakuha ang pagpayag niya sa pamamagitan ng panloloko, dahas o pananakot. Kapag basta hindi sumunod sa settlement ang isang partido, may sariling remedyo ang kabila, gaya ng pagpapatupad sa barangay o sa korte. Tingnan ang Hindi sinunod ng kabila ang barangay settlement.

Mga gawa-gawang halimbawa lang ito para ipakita kung paano gumagana ang mga patakaran. Hindi ito payo para sa anumang totoong kaso.

Pumirma si Ana sa settlement kasama ang kapitbahay niyang si Ben, na pumayag magbayad sa kanya ng ₱8,000 para sa nasirang bakod. Pagkalipas ng dalawang araw, naisip niyang dapat mas malaki ang hiningi niya. Hindi iyon panloloko, dahas o pananakot, kaya hindi iyon dahilan para sa repudiation sa ilalim ng Section 418 (ihambing sa Harold v. Aliba).

Pumirma si Carmen sa settlement matapos takutin ng kabilang partido ang pamilya niya. Sa ika-7 araw, naghain siya ng sworn statement sa lupon chairman para i-repudiate ito. Dahilan ang pananakot, naihain ang pahayag sa loob ng 10 araw, at batayan ang repudiation para sa certification to file a complaint sa korte.

Hindi kailanman nag-repudiate si Dario sa settlement niya. Makalipas ang ilang buwan, sinabi niyang pineke ang pirma niya. Ayon sa Sebastian v. Ng, puwedeng ituring ng korte na waived ang depensang iyon dahil hindi ito itinaas sa proseso ng Local Government Code.

Hindi para sa repudiation mismo. Ayon sa Section 415, personal na humaharap ang mga partido sa barangay, walang abogado o kinatawan, at ihahain ang sworn statement sa lupon chairman. Kumonsulta sa abogado bago matapos ang 10 araw kung hindi ka sigurado kung panloloko, dahas o pananakot ang nangyari, o pagkatapos ng repudiation kung balak mong magsampa o sumagot sa kaso sa korte.

Kung wala kang pambayad sa abogado, tingnan ang Libreng legal na tulong sa Pilipinas.