Ano ang Disinheritance o Pag-aalis ng Mana?

Sa madaling salita: puwedeng maalisan ng legitime ang compulsory heir dahil sa disinheritance, pero sa mga dahilang tahasang nakasaad sa batas lang, at sa pamamagitan lang ng will na nagsasabi ng legal na dahilan.

Kaya dalawa ang kondisyon: may will, at may legal na dahilang nakasulat dito. Sa Ching v. Rodriguez (2011), hiniling ng mga kamag-anak sa korte na "i-disinherit" ang isang heir, pero kahit kailan ay walang binanggit na will o dokumentong nagtatakda kung kanino mapupunta ang estate. Inilapat ng Supreme Court ang Article 916 at nabigo ang kaso.

May tatlong listahan ang Code, isa para sa bawat uri ng compulsory heir:

• Mga anak at descendants, legitimate man o illegitimate: Article 919. Kasama sa mga dahilan ang pagka-guilty sa attempt sa buhay ng testator, ng asawa niya, ng descendants o ascendants niya; walang basehang pag-aakusa ng krimeng may parusang anim na taon o higit pa; pagtangging sustentuhan ang magulang nang walang makatwirang dahilan; pagmamaltrato sa salita o gawa; at pamumuhay nang kahiya-hiya o walang dangal. Basahin ang Article 919.
• Mga magulang at ascendants: Article 920. Kasama sa mga dahilan ang pag-abandona sa mga anak, pagkawala ng parental authority dahil sa mga dahilang nasa Code, at pagtangging sustentuhan ang mga anak nang walang makatwirang dahilan.
• Ang asawa: Article 921. Kasama sa mga dahilan ang pagbibigay ng dahilan para sa legal separation at walang makatwirang pagtangging sustentuhan ang mga anak o ang kabilang asawa.

Hindi puwedeng gamitin sa disinheritance ang dahilang wala sa mga listahang ito.

Sa madaling salita: kung walang nakasaad na dahilan, kung hindi napatunayan ang dahilang itinanggi, o kung wala sa Code ang dahilan, napapawalang-bisa ang institution of heirs hanggang sa nakakasama ito sa na-disinherit; valid pa rin ang devises, legacies at ibang disposition hanggang hindi nila nababawasan ang legitime.

Kaya nananatili sa heir ang legitime, at nananatili ang natitirang bahagi ng will hangga't hindi nito nababawasan iyon. Ayon sa Article 917, nasa ibang heirs ang burden na patunayan ang dahilan kung itinatanggi ito ng na-disinherit na heir.

Oo. Ayon sa Article 922, kapag nagkabati ang nagkasala at ang nasaktan pagkatapos ng nangyari, nawawalan ang nasaktan ng karapatang mag-disinherit, at nawawalan ng epekto ang anumang disinheritance na nagawa na.

Ayon sa Article 923, ang mga anak at descendants ng na-disinherit na heir ang papalit sa kanya at mananatili sa kanila ang mga karapatan ng compulsory heirs sa legitime, pero hindi makukuha ng na-disinherit na magulang ang usufruct o administration ng ari-ariang iyon.

Sa Seangio v. Reyes (2006), sumulat at pumirma sa sariling kamay ang isang ama ng maikling dokumentong nagdi-disinherit sa panganay niyang anak, at sinabing "lapastangan" ang anak at ginamit nito ang pangalan ng ama para mangutang. Sinabi ng Court na ang mga pangyayari, kung titingnan nang buo, ay "can be considered a form of maltreatment" o puwedeng ituring na pagmamaltrato sa ilalim ng Article 919, at pasok ang dokumento sa mga pormalidad ng holographic will. Inutusan nito ang trial court na dinggin ang probate ng will, at sinabing: "Unless the will is probated, the disinheritance cannot be given effect." Ibig sabihin, hangga't hindi na-probate ang will, walang epekto ang disinheritance.

Ang preterition ay tahimik na pag-iwan sa compulsory heir sa direct line; ang disinheritance ay tahasang gawain na may nakasaad na dahilan. Sa Nuguid v. Nuguid (1966), ipinaliwanag ng Court na ang preterition ay nagpapawalang-bisa sa buong institution of heirs (maliban kung may devises o legacies), samantalang ang disinheritance na walang bisa ay nagpapawalang-bisa lang dito hanggang sa nakakasama ito sa na-disinherit.

Gawa-gawang halimbawa: Sumulat si Nena ng will na nagsasabing, "Dinidisinherit ko ang anak kong si Rico dahil ilang taon na niya akong hindi binibisita." Hindi kasama sa mga dahilan sa Article 919 ang hindi pagbisita, kaya walang bisa ang disinheritance ayon sa Article 918: mananatili kay Rico ang legitime niya, at mananatili ang natitirang bahagi ng will hangga't hindi nito nababawasan iyon. Kung ang nakasaad naman sa will ay tumanggi si Rico, nang walang makatwirang dahilan, na sustentuhan siya, at itinanggi ito ni Rico, ang ibang heirs ang kailangang magpatunay nito. Ang korte ang nagpapasya kung napatunayan ang dahilan. Basahin ang Puwede bang i-disinherit ng magulang ang anak?.

Tingnan din ang paghahambing na preterition vs disinheritance.