Chi Ming Tsoi v. Court of Appeals (1997): Panagkedked iti Panagdenna

Nagkasar da Chi Ming Tsoi ken Gina Lao-Tsoi idi 1988. Manipud iti kasar agingga a nagsinada iti simmaruno a tawen, naturogda iti maysa a katre iti dandani sangapulo a bulan ngem saanda a pulos a nagdenna. Pabasolen ti tunggal asawa ti kaduana. Impakita ti medical report nga awan ti pisikal a disability ti lalaki a manglapped iti panagdenna.

Kiniddaw ti babai iti Regional Trial Court ti Quezon City nga ideklara a void ti kasar. Indeklara ti korte a void gapu iti psychological incapacity, ket tinaginayon ti Court of Appeals. Nag-apela ti lalaki iti Supreme Court, ta kinunana a saanna a kayat a maibabawi ti kasar.

Kinuna ti lalaki nga awan ti sabali a pammaneknek nga awan ti panagdenna, a mabalin a nagtulagan dagiti agassawa, ken saan a naipakita a ti panagkedked nga agdenna ket naggapu iti psychological disorder. Umiso kadi ti pannakaideklara a void ti kasar babaen ti Article 36?

Saan nga inaprobaran ti Supreme Court ti petition ket tinaginayonna ti Court of Appeals iti amin a banag.

Awan ti collusion. Kinuna ti Korte: "The case has reached this Court because petitioner does not want their marriage to be annulled. This only shows that there is no collusion between the parties." Kayatna a sawen, dimteng ti kaso iti Korte gapu ta saan a kayat ti petitioner a maibabawi ti kasarda, ket daytoy ket mangipakita nga awan ti panagtutulag dagiti partido. Naibatay ti desision iti testimonia a naited iti korte ken nasubok iti cross-examination, saan nga iti stipulation of facts.

Saan a napateg no asino ti nagkedked. Saan a nasarakan dagiti nababbaba a korte no asino nga asawa ti nagkedked. Kinuna ti Korte a "since the action to declare the marriage void may be filed by either party, i.e., even the psychologically incapacitated, the question of who refuses to have sex with the other becomes immaterial." Kayatna a sawen, gapu ta mabalin nga agidarum ti uray asino nga asawa, uray ti addaan iti psychological incapacity, awan ti kaipapanan no asino ti nagkedked.

Ti panagkedked kas incapacity. Kinuna ti Korte a maysa kadagiti kangrunaan nga obligasion iti kasar babaen ti Family Code ket ti panagaddaan iti annak babaen ti panagdenna, ken ti kanayon a saan a panangtungpal iti daytoy nga obligasion "will finally destroy the integrity or wholeness of the marriage" (dadaelenna iti kamaudiananna ti kinasibubukel ti kasar). Inkeddengna a "the senseless and protracted refusal of one of the parties to fulfill the above marital obligation is equivalent to psychological incapacity." Inawatna ti panangmatmat a ti atiddog a panagkedked ti asawa nga agdenna "is considered a sign of psychological incapacity" (maibilang a pagilasinan ti psychological incapacity).

Ania ti saan a mabalin nga ibilin ti korte? Kinuna ti Korte a babaen ti Article 68 ti Family Code, obligado ti lakay ken baket nga agnaed a sangsangkamaysa ken agsinnublat iti ayat, panagraem ken kinamatalek. Ngem ti sanction iti daytoy, kinunana, ket ti "spontaneous, mutual affection between husband and wife and not any legal mandate or court order", kayatna a sawen, ti kusa ken agsinnublat nga ayat ti agassawa, saan a bilin ti linteg wenno order ti korte.

Ti awan rasonna ken atiddog a panagkedked ti maysa nga asawa nga agdenna iti kaduana, no nasalun-at ti bagina, ket kapada ti psychological incapacity babaen ti Article 36 ti Family Code; gapu ta mabalin nga agidarum ti uray asino nga asawa, saan a napateg no asino ti nagkedked.

Masansan a maadaw ti Chi Ming Tsoi maipapan iti Article 36. Ipakitana a ti psychological incapacity ket mabalin a maipakita babaen ti kababalin bayat ti kasar, ditoy ti atiddog a panagkedked nga agdenna nga awan ti pisikal a gapuna, ken saan laeng a babaen ti medical diagnosis.

Naikeddeng daytoy sumagmamano a lawas sakbay ti Republic v. Molina, a nangikeddeng kadagiti istrikto a guideline a sinurot dagiti korte iti nasurok a 20 a tawen. Idi 2021, naisao manen ti Tan-Andal v. Andal ti test para iti psychological incapacity. Aniaman a baro a kaso ket maikeddeng babaen ti agdama a test: kitaen ti psychological incapacity kalpasan ti Tan-Andal.

Pagarigan nga inaramid laeng: Maysa a tawenen a nagkasar da Rina ken Paolo ket saanda pay a pulos a nagdenna. Awan ti medikal a problema ni Paolo ken awan ti rason nga itedna. Ti petition ni Rina babaen ti Article 36 ket mangadaw iti Chi Ming Tsoi, ngem timbangen latta ti korte ti amin nga ebidensia babaen ti agdama a test.

Basaen ti sibubukel a desision iti Supreme Court E-Library (adda ti link kadagiti source iti baba). Para iti kaso maipapan iti kinavalido ti kasar, kitaen ti sadino ti pakasarakan iti tulong legal.