Republic v. Court of Appeals and Molina (1997): Molina Guidelines

Nagkasar ni Roridel ken ti asawana idiay Manila idi 1985 ket naaddaanda iti maysa a lalaki nga anak. Kinuna ni Roridel a kalpasan ti agarup maysa a tawen, nangipakita ti asawana kadagiti pagilasinan ti "immaturity and irresponsibility" (kinaubing ken kinaawan ti responsabilidad): kaykayatna ti mangusar iti oras ken kuarta iti gagayyemna, agpannuray kadagiti dadakkelna ken saan a napudno kenkuana maipapan iti kuarta. Pinabasol met ti lalaki ti bukod nga ugali ni Roridel. Nasurok a tallo a tawen a nagsinada a nagnaed.

Dinawat ni Roridel iti korte nga ideklara nga awan bisa (void) ti kasarda babaen ti Article 36. Iti ebidensiana, adda ti bukodna a testimonia, dua a gagayyem, maysa a social worker ken maysa a psychiatrist. Indeklara ti trial court nga void ti kasar ket immanamong ti Court of Appeals. Nag-apela iti Supreme Court ti Solicitor General, para iti Republic.

Ipakita kadi dagiti pasamak ti psychological incapacity babaen ti Article 36, wenno kasar laeng ti dua a tao a saan nga agkinnaawatan?

Inaprobaran ti Supreme Court ti petition ti Republic, inikkatna dagiti desision dagiti nababbaba a korte ket indeklarana a valid ken adda pay laeng bisa ti kasar.

Kinuna ti Korte nga ipakita ti ebidensia ti "more of a 'difficulty,' if not outright 'refusal' or 'neglect'" (ad-adda a rigat, no saan a nalawag a panagkedked wenno panangbaybay-a) iti panangaramid iti sumagmamano nga obligasion iti kasar. Dagiti irreconcilable differences (saan a maurnos a panagdudumaan) ken conflicting personalities (agsasalungasing nga ugali) ket saan a psychological incapacity. Masapul a maipakita a saan a kabaelan ti asawa, saan laeng a saanna a kayat, nga aramiden dagiti obligasion ti kasar. Ti testimonia ti psychiatrist ket nangipakita iti incompatibility (saan nga agkinnaawatan), saan nga incurable a psychiatric disorder.

Kalpasanna, nangted ti Korte iti walo a guidelines. Iti ababa:

1. Ti asawa a nagidarum ti addaan iti burden of proof (pabaklay a mangpaneknek), ket no adda alla-alla, maikeddeng dayta a pabor iti kasar.
2. Ti root cause ket masapul a medikal wenno klinikal a mailasin, maibaga iti petition, umdas a mapaneknekan dagiti eksperto ken nalawag a mailawlawag iti desision.
3. Masapul nga adda ti incapacity iti oras ti kasar.
4. Masapul a medikal wenno klinikal a permanente wenno incurable (saan a maagasan).
5. Masapul a nadagsen unay tapno saan a kabaelan ti asawa dagiti kangrunaan nga obligasion ti kasar; saan nga umdas dagiti bassit a kakaisuna nga ugali, panagbaliw ti rikna ken no dadduma a panagpungtot.
6. Dagiti kangrunaan nga obligasion ket dagiti adda iti Articles 68 agingga iti 71 (asawa a lalaki ken babai) ken Articles 220, 221 ken 225 (dadakkel ken annak) ti Family Code.
7. Dagiti desision ti National Appellate Matrimonial Tribunal ti Catholic Church, uray saan a masapul a surotin, ket masapul a raemen unay.
8. Masapul a makipaset ti prosecutor ken ti Solicitor General, ket masapul a mangted ti Solicitor General iti certification.

Ti psychological incapacity babaen ti Article 36 ket incapacity (saan a kabaelan), saan laeng a rigat, panagkedked wenno panangbaybay-a; saan a maibilang dagiti irreconcilable differences ken conflicting personalities, ket ti tao a nagidarum ti masapul a mangpaneknek iti daytoy, ket no adda alla-alla, maikeddeng dayta a pabor iti kasar.

Binukel dagiti Molina guidelines dagiti kaso ti Article 36 iti nasurok a 20 a tawen. Iti pudno a biag, gapu iti guideline 2, adu a petition ti nagkasapulan iti psychologist wenno psychiatrist a mangdiagnose iti asawa nga addaan iti disorder.

Idi 2021, binaybay-an ti Tan-Andal v. Andal ti guideline 2 ket kinunana a ti "incurable" ket maawatan iti legal a kaipapanan, saan nga iti medikal. Kinuna met ti Tan-Andal a ti guideline 8, ti certification ti Solicitor General, ket naikkaten babaen ti A.M. No. 02-11-10-SC. Adda pay laeng dagiti dadduma a kapanunotan manipud iti Molina: masapul nga adda ti incapacity iti oras ti kasar, masapul a nadagsen, ken ti rigat wenno panagkedked ket saan nga incapacity.