Inlako ti Co-Owner iti Ganggannaet: Kalinteganmo a Gatangen Manen
Napardas a sungbat
Wen, kadawyan a mabalinmo a gatangen manen. No ilako ti maysa a co-owner ti share-na iti ganggannaet, ipalubos ti Article 1620 ti Civil Code kadagiti dadduma a co-owner nga i-redeem dayta, kayatna a sawen, sukatanda ti gimmatang babaen ti panangbayad iti isu met laeng a presio. Ababa ti deadline: tallopulo nga aldaw manipud iti written notice ti panaglako manipud iti nangilako (Article 1623). Kas alagaden, ti panangngeg iti panaglako manipud iti sabsabali ket saan a mangirugi iti tallopulo nga aldaw, ngem mabalin nga ilaksid ti korte ti redemption kadagiti co-owner nga ammoda ti panaglako ket nabayag unay ti inurayda.
Ania ti legal redemption?
Ilawlawag dayta ti Article 1619:
Legal redemption is the right to be subrogated, upon the same terms and conditions stipulated in the contract, in the place of one who acquires a thing by purchase or dation in payment, or by any other transaction whereby ownership is transmitted by onerous title.
Ti "subrogated" ket kayatna a sawen a ti co-owner nga agredeem ti sumukat iti gimmatang. Maisubli iti gimmatang ti binayadanna, ket ti share ket mapan iti co-owner.
Mailawlawag met ti termino iti legal redemption.
Kaano a mabalin nga agredeem ti co-owner?
Ited ti Article 1620 daytoy a kalintegan kadagiti co-owner:
A co-owner of a thing may exercise the right of redemption in case the shares of all the other co-owners or of any of them, are sold to a third person. If the price of the alienation is grossly excessive, the redemptioner shall pay only a reasonable one.
Tallo a punto ti sumaruno:
- Adda ti kalintegan no ti share ket nailako iti maikatlo a tao, tao a saan a paset ti co-ownership. Mabalin nga ilako ti tunggal co-owner ti bukodna a share uray awan ti pammalubos dagiti dadduma (Article 493). Kitaem ti Mabalin kadi nga ilako ti co-owner ti share-na?
- No nangato unay ti presio, ti laeng nainkalintegan a presio ti bayadan ti co-owner nga agredeem.
- No dua wenno ad-adu a co-owner ti kayat nga agredeem, agbibingayda maibatay iti kadakkel ti share-da iti property.
Umuna ti kalintegan dagiti co-owner: iti sidong ti Article 1623, daytoy ket "excludes that of adjoining owners", kayatna a sawen, umuna ngem dagiti kaarruba a makinkukua, nga addaan iti bukodda a kalintegan iti redemption iti Articles 1621 ken 1622.
Kasano kabayag ti panawenmo?
Ikeddeng ti Article 1623 ti panawen ken ti porma ti pakaammo:
The right of legal pre-emption or redemption shall not be exercised except within thirty days from the notice in writing by the prospective vendor, or by the vendor, as the case may be. The deed of sale shall not be recorded in the Registry of Property, unless accompanied by an affidavit of the vendor that he has given written notice thereof to all possible redemptioners.
Iti nalaka a pannao: tallopulo nga aldaw manipud iti naisurat a pakaammo ti nangilako, ken saan a mairehistro ti deed of sale no awan ti affidavit ti nangilako a nangited iti written notice kadagiti amin a mabalin nga agredeem.
Para kadagiti tagitawid a nagtawid iti property a saan pay a nabingay, adda kapadana nga alagaden para iti co-heir a mangilako kadagiti hereditary rights-na iti ganggannaet: mabalin a sukatan dagiti dadduma a co-heir ti gimmatang babaen ti panangisubli iti presio "within the period of one month from the time they were notified in writing of the sale by the vendor" (Article 1088), kayatna a sawen, iti uneg ti maysa a bulan manipud iti naisurat a pakaammo ti nangilako.
Adda kadi pategna no ammom met laengen ti panaglako?
Ti written notice ti nangilako ti pangrugian. Iti Rama v. Spouses Nogra (2021), kinuna ti Supreme Court nga isuna "has been consistent in ruling that the required written notice by the seller is mandatory and indispensable for the 30-day redemption period to commence." Kayatna a sawen, kanayon nga inkeddengna a nasken ti written notice ti nangilako tapno mangrugi ti 30 nga aldaw. Inadaw ti Korte ti immuna a desision a "mere knowledge of the sale, acquired in some other manner by the redemptioner, does not satisfy the statute", kayatna a sawen, saan nga umanay ti panangammo laeng iti panaglako babaen ti sabali a wagas.
Adda laksid. Kinuna ti Rama a ti written notice ket "may only be dispensed with upon a showing that the co-owners already had sufficient knowledge of the sale and they were guilty of laches in the exercise of their redemption right." Kayatna a sawen, mabalin laeng a saan a kasapulan no maipakita nga umdasen ti ammo dagiti co-owner maipapan iti panaglako ken nakabasolda iti laches. Ti laches ket ti panangur-uray iti saan a nainkalintegan a kabayag sakbay nga usaren ti kalintegan. No awan ti dua, nasken latta ti written notice. Iti Rama, insubli ti Korte ti desision ti trial court a pabor iti co-owner a nangkiddaw iti redemption.
Inulit ti dadduma a desision dagiti dadaan a desision a ti co-owner nga addaan iti pudno a pannakaammo iti panaglako ket saanen a kasapulan ti written notice, kas pagarigan ti Baltazar v. Miguel (2021), a nadakamatna laeng daytoy iti panaglabas bayat nga inkeddengna ti kaso iti sabali a punto. Isu a saan a kanayon a ti panangammo iti panaglako ti mangirugi iti tallopulo nga aldaw. No mangrugi kadi dayta iti maysa a kaso, agpannuray kadagiti pasamak ken iti korte.
Para kadagiti co-heir, inkeddeng met ti Cua v. Vargas (2006) a masapul ti written notice tapno mangrugi ti maysa a bulan a panawen ti Article 1088, uray no naammuan dagiti co-heir ti panaglako babaen ti sabsabali a wagas.
Saan nga ibaga daytoy a panid no ti text wenno chat message ket maibilang a notice in writing: saan a sungbatan dagiti desision a nabasami dayta.
Kasano daytoy iti pudno a biag?
Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.
Ni Rey ken dagiti dua a kabsatna a babbai ket co-owner iti maysa a lote. Inlako ni Rey ti maysa a katlo a sharena ken ni Mila, a saan a co-owner. Masapul a pakaammuan ni Rey dagiti kabsatna babaen ti surat. Kalpasanna, adda tallopulo nga aldaw dagiti kabsatna manipud iti dayta a written notice tapno sukatanda ni Mila babaen ti panangbayad kenkuana iti isu met laeng a presio (Articles 1620 ken 1623).
Saan pulos a nangipatulod ni Rey iti written notice. Maibatay iti Rama, saan pay a nangrugi ti tallopulo nga aldaw, ket mabalin pay laeng nga agredeem dagiti kabsatna.
Isu met laeng dagiti pasamak, ngem adu a tawenen nga ammo dagiti kabsatna ti panaglako, nakitada a nangbangon ni Mila iti lote, ket awan ti inaramidda. Mabalin a makita ti korte ti laches ket ilaksidna ti redemption, iti sidong ti laksid iti Rama.
Kaano a kasapulam ti abogado?
Makisaritaka iti abogado dagus a maammuam nga inlako ti maysa a co-owner wenno co-heir ti share-na iti ganggannaet, gapu ta mabalin nga agbalin a kas kaababa ti tallopulo nga aldaw wenno maysa a bulan manipud iti written notice ti panawen. Makita ti abogado ti pakaammo, ti presio ken dagiti addang a rumbeng nga aramiden.
No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal a tulong iti Pilipinas. Dagiti riri dagiti kabagian maipapan iti daga ket mabalin a masapul nga umuna a mapan iti barangay conciliation: kitaem ti Masapul kadi nga umuna a mapanak iti barangay?
Kadawyan a saludsod
Ania ti legal redemption?
Dayta ti kalintegan a sumukat iti gimmatang, iti isu met laeng a kondision ti panaglako, no ti maysa a banag ket nagun-od babaen ti panaggatang wenno sabali pay a panangiyallatiw a buyogen ti bayad (Article 1619 ti Civil Code). Kadagiti co-owner, daytoy ti mangipalubos kadakuada a gatangen manen ti share a nailako iti ganggannaet.
Kasano kabayag ti panawen ti co-owner tapno agredeem?
Tallopulo nga aldaw manipud iti naisurat a pakaammo ti nangilako (Article 1623). Para kadagiti co-heir ti estate a saan pay a nabingay, mangted ti Article 1088 iti maysa a bulan manipud iti written notice ti nangilako.
Mangrugi kadi ti panawen no mangngegko ti panaglako manipud iti sabsabali?
Kas alagaden, saan. Iti Rama v. Spouses Nogra (2021), kinuna ti Supreme Court a ti written notice ti nangilako ket nasken ken saan a mabalin nga awan tapno mangrugi ti 30 nga aldaw. Mabalin laeng a saan a kasapulan dayta no umdasen ti ammo dagiti co-owner maipapan iti panaglako ken nakabasolda iti laches.
Mano ti masapul a bayadak tapno agredeemak?
Ti isu met laeng a presio ken kondision ti panaglako iti ganggannaet (Article 1619). Ngem no nangato unay ti presio ti panaglako, kuna ti Article 1620 a ti laeng nainkalintegan a presio ti bayadan ti co-owner nga agredeem.
Kasano no dua a co-owner ti kayat nga agredeem?
Kuna ti Article 1620 a mabalinda laeng dayta maibatay iti kadakkel ti share-da iti property a sangsangkamaysa a kukuada.
Mabalin kadi nga irehistro ti gimmatang ti panaglako nga awan ti pakaammo kadagiti co-owner?
Kuna ti Article 1623 a saan a mairehistro ti deed of sale iti Registry of Property malaksid no adda kaduana nga affidavit ti nangilako a nangited isuna iti written notice kadagiti amin a mabalin nga agredeem.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?