Ano ang Quasi-Delict? Kahulugan sa Layi sang Pilipinas
Dasig nga sabat
Ang quasi-delict amo ang halit sa iban nga tawo nga natabo bangod sang sala ukon pagpabaya (fault or negligence), kon wala sila sang kontrata. Ang tawo nga may sala dapat magbayad sang danyos. Ginapaathag ini sa Article 2176 sang Civil Code.
Ano ang ginasiling sang Article 2176?
Whoever by act or omission causes damage to another, there being fault or negligence, is obliged to pay for the damage done. Such fault or negligence, if there is no pre-existing contractual relation between the parties, is called a quasi-delict and is governed by the provisions of this Chapter.
Gani may apat ka bahin: buhat ukon kapaslawan sa paghimo, sala ukon pagpabaya, danyos, kag ang angot sang buhat kag sang danyos. Ginagamit sang ulihi nga sentence ang ngalan nga quasi-delict kon wala pa sang kontrata ang mga partido. Kon may kontrata sila, ang partido nga nagpabaya sa pagtuman sang kontrata responsable man sa idalom sang mga rule sa obligations, pareho sang Article 1170.
Krimen bala ang quasi-delict?
Indi. Civil wrong ini: ang remedyo amo ang pagbayad sang danyos, indi pagkabilanggo. Ang pareho nga diskuido nga buhat mahimo man nga krimen, pareho sang reckless imprudence sa idalom sang Article 365 sang Revised Penal Code. Siling sang Article 2177, ang civil liability sa quasi-delict bulag kag lain sa civil liability sa idalom sang Penal Code, pero indi makabawi sang danyos sing duha ka beses ang nahalitan para sa pareho nga buhat. Basaha ang Silot sa reckless imprudence.
Sin-o pa ang mahimo nga responsable?
Ginahimo sang Article 2180 nga responsable ang pila ka tawo sa mga buhat sang iban, pareho sang mga ginikanan kag guardian sang mga menor de edad nga nagapuyo upod sa ila. Responsable ang mga employer sa danyos nga nahimo sang mga empleyado kag sang mga bulig sa balay samtang nagatuman sang ila gintugyan nga obra, bisan wala sang negosyo ang employer. Hilway ini nga mga tawo kon mapamatud-an nila nga gintuman nila ang tanan nga diligence of a good father of a family para malikawan ang danyos.
Para sa mga aksidente sa dalan, may duha pa ka rule nga importante. Ang Article 2184 nagahimo sa tag-iya nga ara sa sulod sang salakyan nga solidarily liable (responsable nga dungan) upod sa driver kon nalikawan kuntani sang tag-iya ang aksidente paagi sa due diligence. Ginabilang sang Article 2185 nga nagpabaya ang driver kon nagalapas sia sang traffic regulation sang tion sang aksidente. Basaha ang Responsable bala ang tag-iya sang salakyan sa aksidente sang driver?.
Ano nga danyos ang mabawi?
Actual damages para sa mga kapierdihan nga napamatud-an, pareho sang bayad sa pagpaayo (Article 2199). Ginatugot ang moral damages sa mga quasi-delict nga nagresulta sa physical injuries (Article 2219). Mahimo madugangan sang exemplary damages kon ang ginkasuhan (defendant) nagpabaya sing grabe (gross negligence) (Article 2231). Dapat ipasaka ang kaso sa sulod sang apat ka tuig (Article 1146).
Halimbawa
Ginhimo-himo lang nga halimbawa: Ang driver sang delivery van, nga nagadali-dali kag nagate-text, nagbangga sa likod sang nakaparada nga salakyan ni Mark. Wala sang kontrata si Mark kag ang driver. Mahimo kasuhan ni Mark ang driver para sa gasto sa pagpaayo suno sa Article 2176, kag ang employer sang driver suno sa Article 2180, luwas kon mapamatud-an sang employer nga gintuman niya ang tanan nga diligence of a good father of a family para malikawan ang danyos. Pagkatapos sang bisan ano nga bangga, basaha ang Ano ang himuon pagkatapos sang aksidente sa dalan.
Ano nga mga probisyon ang nagagamit sini nga termino?
Masami nga pamangkot
Ano ang quasi-delict sa simple nga pagkasiling?
Amo ini ang halit nga nahimo mo sa iban nga tawo bangod sang pagkadiskuido (fault ukon negligence) kon wala kamo sang kontrata. Suno sa Article 2176 sang Civil Code, dapat mo bayaran ang danyos.
Ano ang dapat pamatud-an sang tawo nga nahalitan?
Suno sa teksto sang Article 2176: may buhat ukon kapaslawan sa paghimo (act or omission), may sala ukon pagpabaya, may danyos sa nahalitan, kag ang buhat ukon kapaslawan amo ang kabangdanan sang danyos. Ginagamit sang artikulo ang ngalan nga quasi-delict kon wala sang nauna nga kontrata ang mga partido.
Mahimo bala nga responsable ang employer sa pagpabaya sang empleyado?
Huo. Siling sang Article 2180, responsable ang mga employer sa danyos nga nahimo sang mga empleyado samtang nagatuman sang ila gintugyan nga obra. Hilway ang employer kon mapamatud-an niya nga gintuman niya ang tanan nga diligence of a good father of a family (pag-amlig pareho sang maayo nga amay sang pamilya) para malikawan ang danyos.
Pila kalawig ang tion ko para magkaso sang quasi-delict?
Apat ka tuig. Ginlista sang Article 1146 sang Civil Code ang mga kaso base sa quasi-delict sa mga dapat ipasaka sa sulod sang apat ka tuig.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?