Article 21 sang Civil Code: Buhat nga kontra sa morals, good customs ukon public policy
Status: May bisa pa
Ano ang ginasiling sang Article 21?
Ang opisyal nga teksto sang kasuguan yara sa English.
Any person who willfully causes loss or injury to another in a manner that is contrary to morals, good customs or public policy shall compensate the latter for the damage.
Ano ang buot silingon sini sa simple nga tinaga?
Nagasiling ang Article 21 sang Civil Code nga ang tawo nga tinuyo nga nakahalit ukon nakapasakit sa iban, sa paagi nga kontra sa morals, good customs ukon public policy, dapat magbayad sa halit. Sakop sini ang mga buhat nga nagapasakit bisan wala sing espesipiko nga law nga ginlapas. Ang tawo nga nasakitan mahimo mangayo sang damages, upod ang moral damages.
Ginapuno sang Article 21 ang isa ka kulang sa law. Ang Article 20 nagapabayad sa halit nga resulta sang buhat nga kontra sa law. Pero may mga buhat nga sala gid kag makahalit bisan wala sing law nga nagatumod sa ila. Ang Article 21 ang nagasakop sa sini nga mga buhat, basta tinuyo ini.
Paano ini nagaobra sa matuod nga kabuhi?
Si Liza kag ang sayop nga akusasyon sang shoplifting
Nagapamakal si Liza sa isa ka tindahan. Gin-akusar sia sang guard nga nagpangawat sang baligya (shoplifting) sa atubangan sang iban nga parokyano, pero indi ini matuod, kag nahuy-an gid sia. Mahimo mangayo si Liza sang moral damages para sa "social humiliation" paagi sa Articles 21, 2217 kag 2219(10). Indi niya kinahanglan pamatud-an nga may nadula sia nga kuwarta (Article 2216). Ang korte ang magdesisyon kon tinuyo ang akusasyon kag ginhimo sa paagi nga kontra sa morals ukon good customs, kag kon pila ang ihatag, kon may ara man.
Si Paolo kag ang pagpahuy-a sa publiko
May utang si Paolo sa iya anay abyan nga si Dennis. Imbes nga magpadala sang demand, nag-print si Dennis sang paskil nga nagatawag kay Paolo nga kawatan kag ginbutang ini sa gate sang ginaobrahan ni Paolo. Kinamatarung ang pagsukot sang utang, pero ang amo sini nga paagi mahimo kontra sa good customs. Mahimo mangayo si Paolo sa korte sang damages paagi sa Article 21; kon ihatag ini sang korte, depende sa ebidensya. Kon defamatory ang paskil, mahimo man mag-aplikar ang mga rule sa libel.
Ini nga mga halimbawa ginhimo lang para ipakita kon paano nagaobra ang rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ano ang buot silingon sini sa praktis?
- Ang tawo nga nagareklamo dapat magpamatuod nga tinuyo ang buhat kag ini ang nagresulta sang halit ukon kasakit. Ang korte ang magatimbang sang mga kamatuoran.
- Ang Article 21 isa ka civil nga remedyo. Ang kaso parte sa bayad sa halit, indi sa prisohan.
- Kon may matuod nga parokyano nga nadakpan nga nagkuha sang baligya, lain nga sitwasyon ina. Tan-awa ang nadakpan nga nag-shoplift antes makagwa sa tindahan.
- Ang mga insulto kag sayop nga akusasyon mahimo man nga krimen. Tan-awa ang oral defamation kag cyber libel sa Facebook.
- Ang Article 2219, item (7), nagalista man sing lain sang "Libel, slander or any other form of defamation" sa mga kaso nga may moral damages.
- Para sa libre ukon barato nga bulig legal, tan-awa ang diin makakita sang bulig legal.
Ano ang ginasiling sang Article 21?
Any person who willfully causes loss or injury to another in a manner that is contrary to morals, good customs or public policy shall compensate the latter for the damage.
Sa simple nga pulong, kinahanglan sang Article 21 ang:
- Tinuyo nga buhat. Gintuyo sang tawo ang iya ginhimo. Indi bastante ang pagpabaya lang.
- Halit ukon kasakit sa iban. May tawo nga nahalitan, sa kuwarta ukon sa iban nga paagi.
- Paagi nga kontra sa morals, good customs ukon public policy. Ang paagi sang paghimo sang buhat kontra sa ginabaton nga moral nga sukdanan, sa maayo nga kinabatasan sang komunidad, ukon sa interes sang publiko.
Wala ginpaathag sang article kon ano ang "morals" kag "good customs". Ang korte ang magdesisyon, base sa mga kamatuoran, kon ang isa ka buhat naglapaw na sa linya.
Makapangayo bala sang moral damages paagi sa Article 21?
Huo, mahimo ini ihatag. Ginalista sang Article 2219 ang mga kaso nga mahimo makakuha sang moral damages, kag ang item (10) nagaupod sang:
(10) Acts and actions referred to in articles 21, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 34, and 35.
Ang moral damages nagabayad sa halit nga indi parte sa kuwarta. Ginalista sang Article 2217 kon ano ang sakop sini:
Moral damages include physical suffering, mental anguish, fright, serious anxiety, besmirched reputation, wounded feelings, moral shock, social humiliation, and similar injury.
Indi kinahanglan pamatud-an nga may nadula nga kuwarta para sa moral damages, kag ang korte ang magbutang sang kantidad suno sa sitwasyon (Article 2216). Wala sing pirme nga kantidad sa piso sa Civil Code.
Ano ang kinatuhay sang Article 21 sa Articles 19 kag 20?
- Ang Article 19 ang nagabutang sang kabilugan nga sukdanan: maghimo nga may hustisya, ihatag sa kada isa ang para sa iya, kag magmatarong kag may maayo nga tinutuyo (good faith).
- Ang Article 20 nagapabayad sa tawo sang halit nga resulta sang buhat nga kontra sa law, tinuyo man ukon tungod sa pagpabaya.
- Ang Article 21 nagapabayad sa tawo sang tinuyo nga halit nga ginhimo sa paagi nga kontra sa morals, good customs ukon public policy, bisan wala sing ginlapas nga law.
Ano nga mga desisyon sang Supreme Court ang may kaangtanan?
- Baksh v. Court of Appeals (G.R. No. 97336)Baksh v. Court of Appeals: ang promise to marry nga wala gintuman indi sala sa kaugalingon, pero may damages suno sa Article 21 kon paglimbong ini.
- Wassmer v. Velez (G.R. No. L-20089)Wassmer v. Velez: ngaa nagbayad sang damages suno sa Article 21 ang nobyo nga nagbiya duha ka adlaw antes sang kasal nga pormal na nga gintakda.
Masami nga pamangkot
Ano ang Article 21 sang Civil Code?
Nagasiling ini nga ang tawo nga tinuyo nga nakahalit ukon nakapasakit sa iban, sa paagi nga kontra sa morals, good customs ukon public policy, dapat magbayad sa halit. Sakop sini ang mga sala nga mahimo wala sing espesipiko nga law nga nagadumili.
Makapangayo bala ako sang moral damages paagi sa Article 21?
Huo, mahimo ini ihatag. Ang Article 2219(10) nagalista sang mga buhat nga ginatumod sang Article 21 sa mga kaso nga may moral damages. Ang korte ang magdesisyon kon pila, kag indi kinahanglan pamatud-an nga may nadula nga kuwarta para sa moral damages (Article 2216).
Sakop bala sang Article 21 ang mga pabaya nga buhat?
Indi. Kinahanglan sang Article 21 nga 'willfully', ukon tinuyo, ang paghalit. Ang mga pabaya nga buhat ara sa iban nga article, pareho sang Article 20 (buhat nga kontra sa law) ukon Article 2176 (fault ukon negligence).
Ano ang kinatuhay sang Article 21 kag Article 20?
Kinahanglan sang Article 20 ang buhat nga kontra sa law, tinuyo man ukon tungod sa pagpabaya. Sa Article 21, indi kinahanglan nga may ginlapas nga law, pero dapat tinuyo ang buhat kag ginhimo sa paagi nga kontra sa morals, good customs ukon public policy.
May pirme bala nga kantidad ang moral damages sa Article 21?
Wala. Wala sing kantidad sa piso nga nakasulat sa Civil Code. Suno sa Article 2216, ang korte ang magtimbang sang moral damages, suno sa sitwasyon sang kada kaso.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?