Article 19 sang Civil Code: Abuse of rights (pag-abuso sa kinamatarong)
Status: May bisa pa
Ano ang ginasiling sang Article 19?
Ang opisyal nga teksto sang kasuguan yara sa English.
Every person must, in the exercise of his rights and in the performance of his duties, act with justice, give everyone his due, and observe honesty and good faith.
Ano ang buot silingon sini sa simple nga tinaga?
Siling sang Article 19 sang Civil Code nga ang kada tawo dapat maghimo sang husto, ihatag sa kada isa ang iya, kag magbuhat sing tampad kag sa good faith (maayo nga tinutuyo). Ginagamit ini kon ginagamit mo ang imo kaugalingon nga kinamatarong kag kon ginahimo mo ang imo katungdanan. Sa malip-ot, ang pagkaangkon sang kinamatarong indi lisensya nga gamiton ini sing indi patas ukon sa bad faith. Ginatawag ini sang madamo nga "abuse of rights".
Ang Article 19 amo ang una sa mga rule sang Civil Code parte sa "human relations". Malip-ot ini, pero nagatalana ini sang sukdanan para sa tanan: mga kaingod, landlord, nagapahulam, employer, bumalakal kag manugbaligya. Wala ini nagalista sang ginadumili nga mga buhat. Ginalaragway sini kon paano dapat magbuhat ang mga tawo.
Paano ini nagaobra sa matuod nga kabuhi?
Si Nilo kag ang ginsablagan nga agianan
Tag-iya si Nilo sang lote sa tupad sang balay sang iya kaingod nga si Rey. May bug-os nga kinamatarong si Nilo nga koralan ang iya kaugalingon nga lote. Pero pagkatapos sang ila away, ginhimo niya ang koral sa paagi nga ang tuyo lang amo nga budlayan si Rey sa pag-park, nga wala sang pulos para kay Nilo mismo. Ginapamangkot sang Article 19 kon ginamit bala ni Nilo ang iya kinamatarong sing husto kag sa good faith. Ang korte ang magadesisyon sini suno sa ebidensya.
Si Grace kag ang tampad nga landlord
Ginapaabangan ni Grace ang isa ka kuwarto. Tatlo na ka bulan nga wala nagabayad ang iya tenant. Nagpadala si Grace sang nakasulat nga demand kag dayon ginsunod niya ang legal nga mga tikang para bawion ang kuwarto. Ginagamit niya ang iya kinamatarong sa good faith. Wala ginapunggan sang Article 19 ang tawo nga gamiton ang kinamatarong sa husto nga paagi.
Mga ginhimo-himo lang nga halimbawa ini para ipakita kon paano nagaobra ang rule. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.
Ano ang buot silingon sini sa praktis?
- Kasagaran ginagamit ang Article 19 upod ang Article 20 ukon Article 21, nga nagasiling kon sin-o ang dapat magbayad sang halit.
- Ang tawo nga nagapangayo sang damages dapat magpamatuod sang bad faith ukon indi patas nga pamatasan kag sang halit nga ginhimo sini. Ang korte ang magadesisyon suno sa ebidensya.
- Madamo nga kahimtangan ang may kaugalingon man nga pinasahi nga rules. Para sa tenant nga indi maghalin, tan-awa ang paano magpahalin sang tenant. Para sa abusado nga paniningil sang lending apps, tan-awa ang harassment sang online lending app.
- Para sa libre ukon barato nga bulig legal, tan-awa ang diin makakita sang bulig legal.
Ano ang siling sang Article 19?
Every person must, in the exercise of his rights and in the performance of his duties, act with justice, give everyone his due, and observe honesty and good faith.
Sa simple nga pulong, tatlo ka katungdanan ang ginatalana sang article:
- Maghimo sang husto. Tratara sing patas ang iban nga tawo.
- Ihatag sa kada isa ang iya. Ihatag sa iban ang dapat nila mabaton.
- Magbuhat sing tampad kag sa good faith. Indi magdaya, kag indi maggamit sang kinamatarong para lang makahalit sa iban.
Ginagamit ini nga mga katungdanan sa duha ka kahimtangan: kon ginagamit sang tawo ang kinamatarong (halimbawa, ang kinamatarong sang landlord nga maningil sang abang) kag kon ginahimo sang tawo ang katungdanan (halimbawa, ang katungdanan sang manugbaligya nga i-entrego ang iya ginbaligya).
Mahimo ka bala mapabayad bangod sang paggamit sang imo kaugalingon nga kinamatarong?
Huo, kon ginagamit mo ini sa paagi nga nagalapas sa sukdanan sang Article 19. Amo ina ang ideya sa likod sang ngalan nga "abuse of rights". May katuyuan ang kada kinamatarong. Ang paggamit sini sing indi tampad, ukon para lang makasakit sa iban nga tawo, batok sa article.
Wala ini nagakahulugan nga ang tanan nga paggamit sang kinamatarong nga nakapaakig sa isa ka tawo ilegal. Mahimo gihapon maningil sang abang ang landlord, kag mahimo gihapon mangayo sang bayad ang creditor. Ang pamangkot amo kon paano ginagamit ang kinamatarong: sing patas kag sa good faith, ukon indi.
Ano ang matabo kon may maglapas sa Article 19?
Wala nagasiling ang Article 19 kon ano ang remedyo. Ang mga article nga nagasunod sini ang nagasiling:
- Siling sang Article 20 nga ang tawo nga, batok sa law, tinuyo ukon bangod sang pagpabaya nakahalit sa iban, dapat magbayad sini.
- Siling sang Article 21 nga ang tawo nga tinuyo nga nakahalit ukon nakasakit sa iban sa paagi nga batok sa morals, good customs ukon public policy dapat magbayad sang halit.
Ang moral damages, nga nagabayad para sa pareho sang kasakit sang buot kag kahuya sa katilingban, mahimo mabawi suno sa Article 2219 sa mga kaso nga ginalista sini "and analogous cases". Ginangalanan sang iya item (10) ang Article 21 kag Article 26, kag iban pa. Wala sa sina nga lista ang Article 19. Ang korte ang magadesisyon kon dapat bala ihatag ang moral damages sa isa ka kaso.
Masami nga pamangkot
Ano ang abuse of rights principle sa Pilipinas?
Amo ini ang rule sa Article 19 sang Civil Code. Ang kada tawo, sa paggamit sang iya kinamatarong kag sa paghimo sang iya katungdanan, dapat maghimo sang husto (justice), ihatag sa kada isa ang iya, kag magbuhat sing tampad kag sa good faith. Ang pagkaangkon sang kinamatarong indi rason para gamiton ini sa bad faith.
Mahimo bala ako magkaso suno sa Article 19 lang?
Ang Article 19 nagatalana sang sukdanan sang pamatasan pero wala ini nagasiling kon ano ang remedyo. Ang masunod nga mga article ang nagasiling: ang Article 20 nagapabayad sa tawo nga nakahalit batok sa law, kag ang Article 21 nagasakop sa tinuyo nga halit batok sa morals, good customs ukon public policy. Kon diin nga article ang nagasibu sa isa ka kahimtangan, pamangkot ini para sa abogado.
Ginagamit bala ang Article 19 sa landlord, nagapahulam kag employer?
Huo. Ang siling sang article 'every person', kag nagasakop ini sa paggamit sang kinamatarong kag sa paghimo sang katungdanan. Ang landlord, nagapahulam ukon employer nga may kinamatarong dapat gihapon maggamit sini sing tampad kag sa good faith.
Krimen bala ang Article 19?
Indi. Ara ang Article 19 sa Civil Code. Parte ini sa civil liability, nga kasagaran buot silingon pagbayad sang damages, indi priso. May pila ka buhat nga mahimo man krimen suno sa iban nga law, pero lain ina nga pamangkot.
Kinaandan nga kasayuran lang ini, indi legal nga laygay. Para sa imo kaso, pamangkot sa abogado, sa Public Attorney's Office (PAO) ukon sa ahensya.
Nakabulig bala ini nga page?