Article 21 ti Civil Code: Aramid a maibusor iti morals, good customs, public policy
Status: Adda pay bilegna
Ania ti kuna ti Article 21?
Ti opisial a testo ti linteg ket iti English.
Any person who willfully causes loss or injury to another in a manner that is contrary to morals, good customs or public policy shall compensate the latter for the damage.
Ania ti kayatna a sawen iti nalaka a sasao?
Kuna ti Article 21 ti Civil Code a ti tao nga inggagara a mangted iti pukaw wenno dadael iti sabali, iti wagas a maibusor iti morals, good customs wenno public policy, ket masapul nga agbayad iti dadael. Sakupenna dagiti makasair nga aramid uray awan ti espesipiko a linteg a nalabsing. Mabalin nga agkiddaw iti damages ti nadangran, agraman ti moral damages.
Punnuen ti Article 21 ti maysa nga abut iti linteg. Ti Article 20 ket mangpabayad iti dadael a gapu iti aramid a maibusor iti linteg. Ngem adda dagiti aramid a dakes unay ken makadangran uray awan ti linteg a mangnagan kadakuada. Sakupen ti Article 21 dagita nga aramid, basta inggagara ti panangaramid kadagitoy.
Kasano nga agandar daytoy iti pudno a biag?
Ni Liza ken ti ulbod a pammabasol iti shoplifting
Aggatgatang ni Liza iti maysa a tienda. Ulbod a pabasolen ti guardia isuna iti shoplifting (panagtakaw iti tienda) iti sango dagiti dadduma a kustomer, ket naibabain isuna. Mabalin nga agkiddaw ni Liza iti moral damages para iti "social humiliation" (pannakaibabain iti sango ti tattao) babaen dagiti Article 21, 2217 ken 2219(10). Saanna a masapul a paneknekan ti pukaw a kuarta (Article 2216). Ti korte ti mangikeddeng no inggagara ti pammabasol ken naaramid iti wagas a maibusor iti morals wenno good customs, ken no mano ti maited, no adda man.
Ni Paolo ken ti pannakaibabain iti publiko
Adda utang ni Paolo iti dati a gayyemna a ni Dennis. Imbes nga agipatulod iti demand (pormal a panangsingir), nangi-print ni Dennis iti abiso a mangawag ken Paolo a mannanakaw, ket indikitna iti ruangan ti pagtrabahuan ni Paolo. Karbengan ti panangsingir iti utang, ngem ti kastoy a wagas ket mabalin a maibusor iti good customs. Mabalin nga agkiddaw ni Paolo iti korte iti damages babaen ti Article 21; no itden ti korte dagitoy wenno saan ket agpannuray iti ebidensia. No defamatory (makadadael iti dayaw) ti abiso, mabalin met nga agaplikar dagiti pagalagadan maipapan iti libel.
Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar ti pagalagadan. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.
Ania ti kayatna a sawen iti praktika?
- Ti agkidkiddaw ket masapul a mangpaneknek nga inggagara ti aramid ken nangted daytoy iti pukaw wenno dadael. Timbangen ti korte dagiti pasamak.
- Ti Article 21 ket sibil a remedio. Ti kaso ket maipapan iti bayad, saan a pannakaibalud.
- No ti pudno a gumatgatang ket natiliw a nangala kadagiti tagilako, sabali dayta a kasasaad. Kitaen ti natiliw nga agshoplift sakbay a rummuar iti tienda.
- Dagiti insulto ken ulbod a pammabasol ket mabalin met a krimen. Kitaen ti oral defamation ken cyber libel iti Facebook.
- Ti Article 2219, item (7), ket naisina a mangilista iti "Libel, slander or any other form of defamation" kadagiti kaso a para iti moral damages.
- Para iti libre wenno nalaka a tulong legal, kitaen ti sadino ti pakasarakan ti tulong legal.
Ania ti kuna ti Article 21?
Any person who willfully causes loss or injury to another in a manner that is contrary to morals, good customs or public policy shall compensate the latter for the damage.
Iti nalaka a pannao, kasapulan ti Article 21:
- Inggagara nga aramid. Inggagara ti tao ti inaramidna. Saan nga umanay ti kinaliway laeng.
- Pukaw wenno dadael iti sabali. Adda nadangran, iti kuarta wenno iti sabali a wagas.
- Wagas a maibusor iti morals, good customs wenno public policy. Ti wagas ti panangaramid ket maibusor kadagiti naawat a pagalagadan ti moral, kadagiti nasayaat a kaugalian ti komunidad, wenno iti pagimbagan ti publiko.
Saan nga inlawlawag ti artikulo no ania ti "morals" ken "good customs". Ti korte ti mangikeddeng, segun kadagiti pasamak, no limmabes ti maysa nga aramid iti linia.
Mabalin kadi ti agkiddaw iti moral damages babaen ti Article 21?
Wen, mabalin a maited dagitoy. Ilista ti Article 2219 dagiti kaso a mabalin ti agala iti moral damages, ken mairaman iti item (10):
(10) Acts and actions referred to in articles 21, 26, 27, 28, 29, 30, 32, 34, and 35.
Ti moral damages ket bayad iti dadael a saan a maipapan iti kuarta. Ilista ti Article 2217 no ania ti sakupenna:
Moral damages include physical suffering, mental anguish, fright, serious anxiety, besmirched reputation, wounded feelings, moral shock, social humiliation, and similar injury.
Saan a kasapulan ti pammaneknek ti pukaw a kuarta para iti moral damages, ken ti korte ti mangikeddeng iti gatad segun kadagiti kasasaad (Article 2216). Awan ti naikeddeng a gatad iti piso iti Civil Code.
Ania ti nagdumaan ti Article 21 kadagiti Article 19 ken 20?
- Ti Article 19 ket mangisaad iti kadawyan a pagalagadan: agtignay a nalinteg, ited iti tunggal maysa ti maikanatad kenkuana, ken salimetmetan ti kinapudno ken good faith.
- Ti Article 20 ket mangpabayad iti dadael a gapu iti aramid a maibusor iti linteg, inggagara man wenno gapu iti kinaliway.
- Ti Article 21 ket mangpabayad iti inggagara a dadael a naaramid iti wagas a maibusor iti morals, good customs wenno public policy, uray awan ti nalabsing a linteg.
Ania a desision ti Supreme Court ti mainaig?
- Baksh v. Court of Appeals (G.R. No. 97336)Baksh v. Court of Appeals: saan a basol iti bukodna ti saan a natungpal a kari a pakasalan, ngem mabalin ti damages iti Article 21 no panangallilaw.
- Wassmer v. Velez (G.R. No. L-20089)Wassmer v. Velez: apay a nagbayad iti damages babaen ti Article 21 ti Civil Code ti nobio a pimmanaw dua nga aldaw sakbay ti naikeddeng a kasar.
Kadawyan a saludsod
Ania ti Article 21 ti Civil Code?
Kunana a ti tao nga inggagara a mangted iti pukaw wenno dadael iti sabali, iti wagas a maibusor iti morals, good customs wenno public policy, ket masapul nga agbayad iti dadael. Sakupenna dagiti dakes nga aramid nga awan ti espesipiko a linteg a mangiparit.
Mabalin kadi ti agkiddaw iti moral damages babaen ti Article 21?
Wen, mabalin a maited dagitoy. Ilista ti Article 2219(10) dagiti aramid a tuktukoyen ti Article 21 kadagiti kaso a mabalin ti agala iti moral damages. Ti korte ti mangikeddeng iti gatad, ken saan a kasapulan ti pammaneknek ti pukaw a kuarta para iti moral damages (Article 2216).
Sakupen kadi ti Article 21 dagiti aramid a gapu iti kinaliway?
Saan. Kasapulan ti Article 21 a 'willfully' wenno inggagara ti tao ti panangted iti pukaw wenno dadael. Dagiti aramid a gapu iti kinaliway ket adda iti sabsabali nga artikulo, kas iti Article 20 (aramid a maibusor iti linteg) wenno Article 2176 (fault wenno negligence).
Ania ti nagdumaan ti Article 21 ken Article 20?
Kasapulan ti Article 20 ti aramid a maibusor iti linteg, inggagara man wenno gapu iti kinaliway. Saan a kasapulan ti Article 21 ti nalabsing a linteg, ngem kasapulanna ti inggagara nga aramid a naaramid iti wagas a maibusor iti morals, good customs wenno public policy.
Adda kadi naikeddeng a gatad ti moral damages babaen ti Article 21?
Awan. Awan ti gatad iti piso nga inkeddeng ti Civil Code. Ibati ti Article 2216 iti diskresion ti korte ti panangikeddeng iti moral damages, segun kadagiti kasasaad ti tunggal kaso.
Pangkabaruan laeng nga impormasion daytoy, saan a legal a pammagbaga. Para iti kasoyo, agsaludsod iti abogado, iti Public Attorney's Office (PAO) wenno iti ahensia.
Nakatulong kadi daytoy a page?