Nagbaliw ti Panunotmo iti Barangay Settlement: Mabalin ti Umatras?

Ti barangay justice system, ti Katarungang Pambarangay, ket adda iti Sections 399 agingga iti 422 ti Local Government Code of 1991 (Republic Act No. 7160). Kuna ti Section 418 a mabalin ti aniaman a partido, "may, within ten (10) days from the date of the settlement, repudiate the same by filing with the lupon chairman a statement to that effect sworn to before him, where the consent is vitiated by fraud, violence, or intimidation" (iti uneg ti sangapulo nga aldaw manipud iti petsa ti settlement, nga i-repudiate dayta babaen ti panangipila iti Lupon chairman iti statement a nasapataan iti sanguananna, no ti panagtunos ket nadadael gapu iti fraud, violence wenno intimidation).

Isu nga uppat ti kasapulan:

• Panawen: iti uneg ti 10 nga aldaw manipud iti petsa ti settlement. Saan nga ibaga ti linteg no calendar days wenno working days dagitoy.
• Langa: naisurat a statement a mangi-repudiate iti settlement, a nasapataan iti sanguanan ti Lupon chairman. Iti sidong ti Section 420, mabalin a ti Punong Barangay ti mangpasapata.
• Sadino: maipila iti Lupon chairman (ti Punong Barangay).
• Rason: ti panagtunos ket nadadael gapu iti fraud, violence wenno intimidation. Awan ti sabali a rason nga ited ti linteg.

Saan nga umanay ti panagbabawi, ti nasaysayaat nga alok, wenno ti panagrikna a saan a nalinteg ti tulag.

Iti Harold v. Aliba (2007), nagkedked ti maysa a partido nga awaten ti naudi a bayad a ₱5,000 iti sidong ti barangay settlement gapu ta nariknana a saan nga umanay ti gatad para iti dagana. Kinuna ti Supreme Court a dayta a panagkedked "cannot constitute an effective repudiation" (saan a mabalin a maibilang nga epektibo a repudiation), gapu ta ti rasonna "is not one of the grounds for repudiation clearly specified under Section 418" (saan a maysa kadagiti rason ti repudiation a nalawag a nailista iti Section 418). Nagtalinaed ti settlement. Pinatalged met ti Korte ti settlement uray no awan ti pormal a dokumento a natitulowan iti "Amicable Settlement": ti minutes ken ti resibo, a naisurat iti pagsasao nga ammo dagiti partido, pinirmaan ida ken pinaneknekan ti Lupon chairman, ket nangtungpal kadagiti kasapulan ti Section 411.

Agbalin ti settlement a mangigalut a kas desision ti korte. Kuna ti Section 416 a ti amicable settlement (natalna a katulagan) "shall have the force and effect of a final judgment of a court upon the expiration of ten (10) days from the date thereof, unless repudiation of the settlement has been made" (addaan iti puersa ken epekto ti final a desision ti korte kalpasan ti sangapulo nga aldaw manipud iti petsana, malaksid no na-repudiate ti settlement).

Inaplikar ti Supreme Court daytoy nga alagaden kadagiti partido:

• Iti Vidal v. Escueta (2003), saan nga in-repudiate dagiti partido a nagpirma iti settlement dayta iti uneg ti sangapulo nga aldaw ken nagun-odanda iti pagimbaganda. Kinuna ti Korte a "estopped from assailing the amicable settlement on the ground of deceit and fraud" (saandan a mabalin a kontraen ti amicable settlement gapu iti panangallilaw ken fraud) dagitoy.
• Iti Sebastian v. Ng (2015), saan nga in-repudiate ti maysa a partido ti settlement ket iti kalpasanna inreklamona dagiti iregularidad ken uray ti forgery (pammadakes iti pirma). Kinuna ti Korte a dagitoy a depensa "are deemed waived" (maibilang a napukaw) gapu ta saan a naipakaammo babaen ti proseso ti Local Government Code, ken nakasaganan ti settlement a maipatungpal.

Kuna ti Section 418 a ti repudiation "shall be sufficient basis for the issuance of the certification for filing a complaint" (umanay a pakaibatayan ti panangted iti certification para iti panangipila iti reklamo). Babaen dayta a certificate to file action, mabalin a mapan iti korte ti riri: ipalubos ti Section 412(a) ti kaso iti korte kalpasan ti panagsasarak iti barangay no "the settlement has been repudiated by the parties thereto" (na-repudiate dagiti partido ti settlement).

Ti panangipila iti reklamo iti barangay ket pasardengenna ti taning ti panagdarum. Kuna ti Section 410(c) nga agtuloy manen ti panawen no awaten ti partido ti "the certificate of repudiation" wenno ti certification to file action. Saan a mabalin a lumabes ti pannakasardeng iti 60 nga aldaw manipud iti panangipila iti reklamo. Adda dagiti kompleto nga addang iti Barangay hearing process.

Saan. Ti repudiation iti sidong ti Section 418 ket pormal nga addang ti partido nga agkuna a ti panagtunosna ket naala babaen ti fraud, violence wenno intimidation. No saan laeng a tungpalen ti maysa a partido ti settlement, adda bukod a remedio ti sabali a partido, kas iti panangipatungpal babaen ti barangay wenno ti korte. Kitaem ti Saan a tinungpal ti sabali a partido ti barangay settlement.

Inaramid laeng dagitoy a pagarigan tapno maipakita no kasano ti panagandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Pirmaan ni Ana ti settlement iti kaarrubana a ni Ben, nga immanamong a bayadanna ti ₱8,000 para iti nadadael nga alad. Kalpasan ti dua nga aldaw, panunotenna a nasken koma a dinawatna ti ad-adu. Saan a fraud, violence wenno intimidation dayta, isu a saan a rason ti repudiation iti sidong ti Section 418 (idiligmo iti Harold v. Aliba).

Pirmaan ni Carmen ti settlement kalpasan a pinangtaan ti sabali a partido ti pamiliana. Iti maika-7 nga aldaw, mangipila isuna iti sworn statement iti Lupon chairman a mangi-repudiate iti dayta. Rason ti intimidation, naipila ti statement iti uneg ti 10 nga aldaw, ken ti repudiation ket pakaibatayan ti certification tapno makaipila iti reklamo iti korte.

Saan a pulos nga in-repudiate ni Dario ti settlementna. Kalpasan ti adu a bulan, kunana a napadakes ti pirmana. Segun iti Sebastian v. Ng, mabalin nga ibilang ti korte a napukawen dayta a depensa gapu ta saan a naipakaammo babaen ti proseso ti Local Government Code.

Saan a masapul para iti repudiation mismo. Kuna ti Section 415 a personal nga agparang dagiti partido iti proseso iti barangay, nga awan ti abogado wenno pannakabagi, ken maipila ti sworn statement iti Lupon chairman. Makisaritaka iti abogado sakbay a malpas ti 10 nga aldaw no saanmo a sigurado no ti napasamak ket maibilang a fraud, violence wenno intimidation, wenno kalpasan ti repudiation no planuem ti agipila wenno sumungbat iti kaso iti korte.

No saanmo a kabaelan ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a legal help iti Pilipinas.