Ano ang Pactum Commissorium?

Sa madaling salita: kapag dapat nang bayaran ang principal obligation, puwedeng ibenta ang mga naka-pledge o naka-mortgage para bayaran ang creditor; pero hindi puwedeng angkinin o ipagbili ng creditor ang mga ito nang sarili lang niya, at null and void ang anumang kasunduang salungat dito.

Kaya puwedeng ibenta ang ari-arian para bayaran ang utang, pero hindi ito basta puwedeng angkinin ng creditor.

Sa Spouses Ong v. Roban Lending (2008), sinabi ng Supreme Court na ang mga elemento ay: "(1) there should be a property mortgaged by way of security for the payment of the principal obligation, and (2) there should be a stipulation for automatic appropriation by the creditor of the thing mortgaged in case of non-payment of the principal obligation within the stipulated period." Ibig sabihin, (1) may ari-ariang naka-mortgage bilang security sa pagbabayad ng principal obligation, at (2) may kasunduang awtomatikong aangkinin ng creditor ang naka-mortgage kung hindi mabayaran ang obligasyon sa napagkasunduang panahon.

Idinagdag ng Court na hindi naililigtas ng pagpayag ang clause: ang pagiging "freely and voluntarily executed" ng mga kontrata ay "of no moment, pactum commissorium being void for being prohibited by law", ibig sabihin, walang epekto ang kusang pagpirma dahil void ang pactum commissorium dahil ipinagbabawal ito ng batas.

Hindi palagi. Sa Eupena v. Bobier (2020), ipinangalan ng isang nagpautang sa sarili niya ang titulo ng lupa ng nangutang at saka ito pinaupahan pabalik sa nangutang. Sinabi ng Court na ang upa ay "the result of a pactum commissorium", o bunga ng pactum commissorium, at invalid ito sa ilalim ng Article 2088.

Sa Singson v. Spouses Carpio (2023), itinuring na ipinagbabawal na gawain ang paglipat ng titulo sa mga nagpautang nang walang foreclosure. Sinabi ng Court: "The essence of pactum commissorium is that ownership of the security will pass to the creditor by the mere default of the debtor." Ibig sabihin, ang diwa ng pactum commissorium ay ang paglipat ng ownership ng security sa creditor dahil lang hindi nakabayad ang debtor.

May hangganan ang pagbabawal. Sa Ruby Shelter Builders v. Tan (2024), sinabi ng Court: "The prohibition does not extend to a mutual agreement between the debtor and the creditor that the property subject of the mortgage is sold to the latter to extinguish the obligation." Ibig sabihin, hindi sakop ng pagbabawal ang mutual na kasunduan na ibenta sa creditor ang naka-mortgage na ari-arian para matapos ang obligasyon. Doon, ang debtor company mismo ang nag-alok ng mga ari-arian nito bilang bayad, at pinanigan ang paglipat.

Ang kasunduang isinulat bilang sale with right to repurchase ay puwedeng loan pala na may security na ari-arian. Pinapalagay noon ng batas na equitable mortgage ito sa ilalim ng Article 1602. Sa Dala v. Auticio (2022), sinabi ng Court na "the policy of the law is to discourage pacto de retro sales and thereby prevent the circumvention of the prohibition against usury and pactum commissorium", o layunin ng batas na pigilan ang pacto de retro sales para hindi maiwasan ang pagbabawal sa usury at pactum commissorium. Basahin ang Sale with right to repurchase.

Ang Republic Act No. 11057, ang Personal Property Security Act (2018), ay para sa mga transaksyong may movable na collateral bilang security ng obligasyon. Inililista ng Section 66(b) nito ang Articles 2085 hanggang 2123 ng Civil Code sa mga probisyong "repealed, amended, or modified accordingly", o binago ayon dito, hanggang hindi sila tugma sa Act. Nagtatakda ang Section 54 ng sariling proseso para sa secured creditor na gustong kunin ang collateral pagkatapos ng default: isang proposal sa debtor at sa iba, na puwedeng tumutol nang nakasulat. Lupa ang sangkot sa mga kaso sa itaas at inilapat ang Article 2088 nang hindi tinatalakay ang batas na ito.

Gawa-gawang halimbawa: Nangutang si Carla at isinanla ang lote niya. Sabi ng kontrata, mapupunta sa nagpautang ang lote kung hindi siya makabayad sa loob ng isang taon. Hindi siya nakabayad, at inilipat ng nagpautang sa pangalan niya ang titulo nang walang foreclosure. Ayon sa Article 2088 at sa mga desisyon sa Ong at Singson, void ang clause at ang paglipat; puwedeng singilin ng nagpautang ang loan o mag-foreclose. Basahin ang Puwede bang angkinin ng nagpautang ang collateral mo?.