Baksh v. Court of Appeals (1993): Pangakong Kasal na Hindi Tinupad

Ang petitioner ay isang foreign exchange student na nag-aaral ng medisina sa Dagupan City. Sabi ng private respondent, isang babaeng nagtatrabaho sa restaurant, niligawan siya nito at pinangakuang pakakasalan, sinagot niya ito sa kondisyong magpapakasal sila, at dinalaw nito ang mga magulang niya para humingi ng basbas. Dahil sa pangako, nakisama siya sa lalaki at nagkaroon sila ng sexual relations. Nagsimulang maghanda ang pamilya niya para sa kasal "in accordance with Filipino customs and traditions" (ayon sa kaugalian at tradisyong Pilipino), nag-imbita ng mga kaibigan at kamag-anak at naghanap ng mga ninong at ninang. Pagkatapos, tumanggi ang lalaki na pakasalan siya.

Nagdemanda siya ng damages. Pumabor sa kanya ang trial court at nagbigay ng P20,000.00 na moral damages, P3,000.00 na attorney's fees at P2,000.00 na litigation expenses. Pinagtibay ito nang buo ng Court of Appeals. Umapela ang petitioner sa Supreme Court.

Ganito ito sinabi ng Court: "whether or not damages may be recovered for a breach of promise to marry on the basis of Article 21 of the Civil Code of the Philippines" (puwede bang humingi ng damages dahil sa breach of promise to marry batay sa Article 21 ng Civil Code).

Ibinasura ng Supreme Court ang petition at pinagtibay ang damages.

Ang general rule. Sabi ng Court: "The existing rule is that a breach of promise to marry per se is not an actionable wrong." Sa madaling salita, ang sirang pangakong kasal mismo ay hindi dahilan para magdemanda. Binanggit nito na sadyang tinanggal ng Congress sa draft ng Civil Code ang mga probisyong magbibigay sana ng karapatang magdemanda dahil dito.

Kailan pumapasok ang Article 21. Ayon sa Article 21, ang taong sadyang nakapinsala sa iba sa paraang labag sa morals, good customs o public policy ay dapat magbayad para sa pinsala. Sabi ng Court, kapag ang pangakong kasal ng lalaki ang proximate cause (pangunahing dahilan) kung bakit tinanggap ng babae ang pagmamahal niya at pumayag sa sexual relations, ang patunay na hindi niya talaga balak magpakasal at na "a subtle scheme or deceptive device" (isang tusong plano o panlilinlang) lang ang pangako ay puwedeng maging batayan ng damages sa ilalim ng Article 21. May damages "not because of such promise to marry but because of the fraud and deceit behind it and the willful injury to her honor and reputation which followed thereafter" (hindi dahil sa pangakong kasal kundi dahil sa fraud at panloloko sa likod nito at sa sadyang pinsala sa dangal at reputasyon niya na sumunod). Dapat ginawa ang pinsala sa paraang labag sa morals, good customs o public policy.

In-apply sa kaso. Nakita ng mababang korte na mapanlinlang ang pangakong kasal ng lalaki at iyon ang dahilan kung bakit nakisama sa kanya ang babae. Sang-ayon ang Court at sinabing wala siyang good faith mula pa sa simula.

Hindi pantay ang kasalanan. Sabi ng petitioner, pareho silang may kasalanan, kaya walang puwedeng humingi ng damages. Hindi pumayag ang Court. Sabi nito, kumilos ang babae dahil sa moral seduction, hindi dahil sa libog, at iniwan niya ang lalaki nang malaman niyang hindi siya nito pakakasalan. "She is not, therefore, in pari delicto with the petitioner" (kaya hindi pantay ang kasalanan niya at ng petitioner). Sa pinakamalala, siya ay "merely in delicto" (may kasalanan din, pero hindi kapantay ng sa lalaki).

Ang breach of promise to marry ay hindi mismong actionable wrong, pero kapag ang pangako ay panlilinlang para pumayag ang babae sa sexual relations at sadyang nakapinsala sa dangal niya sa paraang labag sa morals, good customs o public policy, puwedeng magbigay ng moral damages sa ilalim ng Article 21 ng Civil Code dahil sa fraud, hindi dahil sa pangako.

Ipinapaliwanag ng Baksh kung kailan puwedeng humantong sa damages ang engagement na hindi natuloy. Hindi sapat ang sirang pangako lang. Ang tinitingnan ng batas ay kung may fraud o ibang kilos na labag sa morals, good customs o public policy na talagang nakapinsala. Ang mga halaga sa Baksh ay para lang sa kasong iyon at hindi fixed rate.

Madalas itong binabasa kasama ng Wassmer v. Velez (1964), na nagsasabi ring hindi kaso ang basta breach of promise to marry, pero nagbigay ng damages dahil iniwan ng groom ang kasal na pormal nang itinakda at pinaghandaan sa harap ng publiko.

Gawa-gawang halimbawa: Sinabi ni Leo kay Jen na pakakasalan niya ito pagkatapos ng school year at nakipagkilala pa sa mga magulang nito, pero hindi pala niya iyon balak at iniwan niya si Jen nang tumira na ito kasama niya. Ayon sa Baksh, hindi sapat ang sirang pangako para magkaroon ng claim si Jen, pero kung mapapatunayang panloloko ang pangako at nakasira ito sa dangal niya, puwede itong maging batayan ng damages sa ilalim ng Article 21. Ang korte ang magpapasya batay sa ebidensya.

Basahin ang buong desisyon sa Supreme Court E-Library (link sa sources sa ibaba). Para sa claim ng damages, tingnan ang saan makakakuha ng legal na tulong.