Baksh v. Court of Appeals (1993): Saan a Natungpal a Kari a Pakasalan

Ti petitioner ket foreign exchange student nga agad-adal iti medisina idiay Dagupan City. Ti private respondent, maysa a babai nga agtrabtrabaho iti restaurant, kinunana a ni lalaki ket nangarem kenkuana ken nangikari a pakasalanna, nga inawatna ti lalaki no agkasarda, ken simmarungkar ti lalaki kadagiti dadakkelna tapno dawatenna ti pammalubosda. Gapu ta nagtalek iti kari, nakipagnaed ti babai kenkuana, ket nagdennada. Nangrugi ti pamiliana nga agsagana iti kasar "in accordance with Filipino customs and traditions" (maitunos kadagiti kaugalian ken tradision dagiti Filipino), nangawis kadagiti gagayyem ken kabagian ken nangurnos kadagiti ninong ken ninang. Kalpasanna, saan a kinayat ti lalaki ti makiasawa kenkuana.

Indarum ti babai ti lalaki para iti damages. Pinaboran ti trial court ti babai ket nangted iti ₱20,000.00 a moral damages, ₱3,000.00 nga attorney's fees ken ₱2,000.00 a litigation expenses. Tinaginayon amin ti Court of Appeals. Nag-apela ti petitioner iti Supreme Court.

Kastoy ti panangibaga ti Korte: "whether or not damages may be recovered for a breach of promise to marry on the basis of Article 21 of the Civil Code of the Philippines" (no mabalin wenno saan a maala ti damages gapu iti saan a natungpal a kari a pakasalan babaen ti Article 21).

Saan nga inaprobaran ti Supreme Court ti petition ket tinaginayonna ti damages.

Ti kadawyan a pagalagadan. Kinuna ti Korte: "The existing rule is that a breach of promise to marry per se is not an actionable wrong." Kayatna a sawen, ti saan a panangtungpal iti kari a pakasalan iti bukodna ket saan a basol a mabalin nga idarum. Kinunana nga inikkat a nainggagara ti Kongreso iti borador ti Civil Code dagiti probision a mangaramid koma iti dayta a basol.

Kaano nga agaplikar ti Article 21? Kalikaguman ti Article 21 a ti tao a nainggagara a mangdangran wenno mangpapukaw iti sabali iti wagas a maisupadi iti naimbag a kababalin, naimbag a kaugalian wenno public policy ket masapul a bayadanna ti dangran. Inkeddeng ti Korte a no ti kari ti lalaki a pakasalan ti proximate cause (kangrunaan a gapu) ti panangawat ti babai iti ayatna ken ti panagannamongna nga agdenna, ti pammaneknek a saan a pinanggep ti lalaki ti makiasawa ken ti kari ket "a subtle scheme or deceptive device" (nasikap a plano wenno pamuspusan a panangallilaw) ket mabalin a pakaibatayan ti damages babaen ti Article 21. Maited ti damages "not because of such promise to marry but because of the fraud and deceit behind it and the willful injury to her honor and reputation which followed thereafter", kayatna a sawen, saan a gapu iti kari no di ket gapu iti fraud ken panangallilaw iti likudanna ken iti nainggagara a dangran iti dayaw ken naganna. Masapul a naaramid ti dangran iti wagas a maisupadi iti naimbag a kababalin, naimbag a kaugalian wenno public policy.

Kasano a naiyaplikar iti kaso? Nasarakan dagiti nababbaba a korte a ti kari ti lalaki a pakasalan ket fraudulent ken panangallilaw, ken dayta ti gapuna a nakipagnaed ti babai kenkuana. Immanamong ti Korte ket nasarakanna nga awan ti good faith ti lalaki manipud pay idi rugrugi.

Saan nga agpada ti biddut. Kinuna ti petitioner nga agpada ti biddutda, isu nga awan koma ti mabalin a makaala iti damages. Saan nga immanamong ti Korte. Kinunana a nagtignay ti babai gapu iti moral seduction, saan a gapu iti derrep, ket pinanawanna ti lalaki apaman a naammuanna a saan a pakasalanna. "She is not, therefore, in pari delicto with the petitioner", kayatna a sawen, saan a kapada ti biddutna. Iti kangatoan, isuna ket "merely in delicto" laeng.

Ti breach of promise to marry ket saan nga actionable wrong iti bukodna, ngem no ti kari ket panangallilaw tapno umanamong ti babai nga agdenna ken nangdangran a nainggagara iti dayawna iti wagas a maisupadi iti naimbag a kababalin, naimbag a kaugalian wenno public policy, mabalin ti moral damages babaen ti Article 21 ti Civil Code gapu iti fraud, saan a gapu iti kari.

Ilawlawag ti Baksh no kaano a ti saan a naituloy a panagnobio ket mabalin a pakaalaan iti damages. Saan nga umanay ti saan a natungpal a kari laeng. Ti kitaen ti linteg ket no adda fraud wenno sabali pay nga aramid a maisupadi iti naimbag a kababalin, naimbag a kaugalian wenno public policy a nangpataud iti pudno a dangran. Dagiti gatad iti Baksh ket naited laeng iti dayta a kaso ken saan a naikeddeng a rate.

Masansan a maibasa daytoy a kaso a kadua ti Wassmer v. Velez (1964), a kunaenna met a ti saan a natungpal a kari a pakasalan laeng ket saan a mabalin nga idarum, ngem nangted iti damages idi pimmanaw ti nobio iti kasar a naikeddengen kalpasan dagiti publiko a panagsagana.

Pagarigan nga inaramid laeng: Ibaga ni Leo ken ni Jen a pakasalanna kalpasan ti school year ket makisarita kadagiti dadakkel ni Jen, ngem saanna a pudno a pinanggep ket pinanawanna apaman a nakipagnaed ni Jen kenkuana. Babaen ti Baksh, ti saan a natungpal a kari laeng ket saan a mangted ken ni Jen iti claim, ngem ti pammaneknek a ti kari ket panangallilaw a nangdangran iti dayawna ket mabalin a pakaibatayan ti damages babaen ti Article 21. Ti korte ti mangikeddeng segun iti ebidensia.

Basaen ti sibubukel a desision iti Supreme Court E-Library (adda ti link kadagiti source iti baba). Para iti claim para iti damages, kitaen ti sadino ti pakasarakan iti tulong legal.