Mahinay nga Serbisyo sa Gobyerno: Ease of Doing Business Law

Siling sang Section 3 nga ang Act nagaaplikar sa "all government offices and agencies including local government units (LGUs), government-owned or -controlled corporations" (tanan nga opisina kag ahensya sang gobyerno, lakip ang mga LGU kag mga GOCC).

Dapat may nakapaskil nga Citizen's Charter ang tagsa ka opisina para sa iya mga serbisyo (Section 6). Para sa tagsa ka serbisyo, dapat ginapakita sini ang:

• checklist sang requirements;
• proseso;
• tawo nga responsable sa tagsa ka tikang;
• pinakadugay nga tion para matapos ang proseso;
• mga dokumento nga dapat ipakita sang aplikante;
• mga bayad, kon may ara; kag
• proseso sa pag-file sang reklamo.

Indi puede maglapaw ang opisina sa iya charter. Ang empleyado nga nagabaton sang aplikasyon dapat dayon magsiling kon may kulang nga requirement, kag ang mga kulang "shall be limited to those enumerated in the Citizen's Charter" (limitado lang sa nakalista sa Citizen's Charter) (Section 9(a)(2)). Ang aplikante ginahatagan sang acknowledgement receipt nga may ngalan sang responsable nga opisyal kag ang petsa kag oras sang pagbaton.

Ginbutang sang Section 9(b)(1) ini nga mga limit, halin sa pagbaton sang kompleto nga aplikasyon ukon request:

Puede palawigon ang tion sing isa lang ka beses, sa pareho nga kadamuon sang adlaw. Antes matapos ang tion, dapat ipahibalo sang opisina sa aplikante sa sinulat ang rason sang extension kag ang final nga petsa sang pagpagwa. Ginapundo ang processing time kon may force majeure (kalamidad ukon butang nga indi mapunggan) ukon system failure.

Iban pa nga patakaran sa Section 9:

• Wala sang aplikasyon nga puede ibalik "without appropriate action" (nga wala sang husto nga aksyon). Kon ginbasura ini, dapat magpadala ang opisina sang pormal nga pahibalo nga may rason sa sulod sang processing time.
• Ang pagbasura dapat "fully explained in writing" (bug-os nga ginpaathag sa sinulat), upod ang ngalan sang tawo nga nagbasura kag ang mga rason.
• Indi maglapaw sa tatlo ka pirma ang kinahanglan sa mga dokumento.
• Ang mga tawo nga ara na sa sulod sang opisina antes matapos ang oras sang trabaho dapat serbisyuhan, bisan sa lunch break kag pagkatapos sang regular nga oras.
• Dapat may public assistance ukon complaints desk ang tagsa ka opisina.

Siling sang Section 10 nga kon ang opisina "fails to approve or disapprove an original application or request for issuance of license, clearance, permit, certification or authorization within the prescribed processing time, said application or request shall be deemed approved", buot silingon, kon wala ginaprobahan ukon ginbasura sang opisina ang orihinal nga aplikasyon sa sulod sang processing time, ginaisip ini nga aprobado. May duha ka kondisyon: napasa ang tanan nga kinahanglan nga dokumento kag nabayaran ang tanan nga kinahanglan nga bayad.

Ang acknowledgement receipt upod ang official receipt sang bayad "shall be enough proof or has the same force and effect" (bastante na nga pamatuod ukon may pareho nga bili kag epekto) sang license, clearance, permit, certification ukon authorization. Para sa renewal, automatic nga ginapalawig ang license.

Mga limit sa implementing rules:

• ang automatic extension ukon renewal indi nagaaplikar sa license ukon permit nga expired na sang ginfile ang aplikasyon (Rule VIII, Section 3);
• para sa mga opisina nga may quasi-judicial nga hilikuton, ang automatic approval nagaaplikar lang sa pagpagwa sang license, clearance, permit, certification ukon authorization (Rule VIII, Section 1(b));
• kon may reklamo, upod ang mga resibo, kag pagkatapos usisaon nga kompleto ang tanan nga dokumento kag bayad, ang ARTA nagapagwa sang declaration of completeness kag nagamando sa opisina nga ipagwa ang approval, extension ukon renewal (Rule VIII, Section 4).

Ang automatic approval nagakubierto lang sang mga dokumento nga ginlista sang Act. Indi dapat isipon nga nagaaplikar ini sa iban nga klase sang request.

Siling sang Section 21 nga may salabton ang bisan sin-o nga nagahimo, ukon nagapahimo, sang sini nga mga buhat:

• pagdumili sa pagbaton sang kompleto nga aplikasyon nga wala sang husto nga rason;
• pagpangayo sang requirements nga wala nakalista sa Citizen's Charter;
• pagpangayo sang bayad nga wala nakasulat sa Citizen's Charter;
• indi paghatag sang sinulat nga pahibalo sang pagbasura;
• indi paghatag sang serbisyo sa sulod sang processing time nga wala sang husto nga rason;
• indi pag-asikaso sa mga tawo nga ara sa sulod sang opisina antes matapos ang oras sang trabaho kag sa lunch break;
• indi paghatag ukon pagdumili sa paghatag sang official receipt; kag
• fixing, ukon pakigsabwatan sa mga fixer, para sa kuwarta ukon iban nga pakinabang.

Ang fixer amo ang bisan sin-o nga, bangod may access siya sa mga tawo nga nagatrabaho sa opisina sang gobyerno, "facilitates speedy completion of transactions for pecuniary gain or any other advantage or consideration" (nagapadali sang transaksyon para sa kuwarta ukon iban nga pakinabang) (Section 4(e)).

Ginbutang sang Section 22 ini nga mga silot:

Suno sa implementing rules, ang pareho nga buhat nga ginausab ginaisip nga ikaduha nga sala, samtang ang lain-lain nga buhat nga tig-isa ka beses lang ginhimo ginaisip tanan nga una nga sala (Rule XIII, Section 4).

Ini ang mga paagi nga ginlista sang Act kag sang iya rules. Wala sang ginhatag nga hotline number ang layi mismo.

• Ang opisina mismo. Dapat may public assistance ukon complaints desk ang tagsa ka opisina, nga may nagaasikaso bisan sa break time, kag dapat may hotline, SMS ukon iban nga paagi para magbaton sang reklamo (Section 9(h); IRR Rule VII, Section 9). Dapat nakasulat sa Citizen's Charter ang proseso sang reklamo.
• Anti-Red Tape Authority (ARTA). Suno sa Section 17, puede magsugod ang ARTA sang imbestigasyon sa iya kaugalingon ukon bangod sa reklamo, i-refer ini sa husto nga ahensya, kag buligan ang mga nagareklamo sa pag-file sang kaso sa Civil Service Commission, sa Ombudsman kag sa mga korte. Suno sa rules, ang reklamo puede initial complaint, ukon formal complaint nga sinulat, sinumpaan kag may ebidensya. Ang anonymous nga reklamo puede asikasuhon kon detalyado ini sing bastante (IRR Rule XIV).
• Civil Service Commission kag Ombudsman. Suno sa Section 24, ang administrative jurisdiction sa mga paglapas yara sa CSC ukon sa Office of the Ombudsman. Siling sang rules nga ang CSC nagabaton, nagapamati kag nagadesisyon sang mga reklamo kontra sa mga empleyado sang gobyerno nga nakasala (IRR Rule XI, Section 2).

Huo. Sa Independent Electricity Market Operator of the Philippines, Inc. v. Energy Regulatory Commission (2022), ginmanduan sang Korte ang isa ka komisyon sang gobyerno nga mag-aksyon sa aplikasyon kag ginsiling nga ang email nga wala bug-os nagpaathag sang mga rason indi maisip nga pagbasura "as required under Section 9(c) of R.A. No. 11032" (suno sa ginapakinahanglan sang Section 9(c) sang R.A. No. 11032). Sa Quezon for Environment v. Medialdea (2024), ginpabilin sang Korte ang patakaran sang automatic approval para sa mga energy project kag gintudlo ang Act bilang "statutory anchor" (basehan sa layi) sini.

Ini mga hinimo-himo lang nga halimbawa para ipakita kon paano nagaobra ang mga patakaran. Indi ini laygay para sa bisan ano nga matuod nga kaso.

Si Grace nag-aplay sang certificate sa isa ka opisina sang siudad nga kompleto ang mga dokumento kag nagbayad sang bayad. Ginlista ini sang Citizen's Charter bilang simple nga transaksyon, gani dapat mag-aksyon ang opisina sa sulod sang 3 ka working days, nga puede palawigon sing isa ka beses nga may sinulat nga pahibalo (Section 9(b)(1)). Kon wala nag-aksyon ang opisina sa iya orihinal nga aplikasyon sa tion, ginaisip ini nga aprobado, kag ang iya acknowledgement receipt kag official receipt may pareho nga bili kag epekto sang certificate (Section 10).

Si Ramon ginsilingan sa isa ka opisina sang banwa nga magdala sang dokumento nga wala sa Citizen's Charter. Ang pagpangayo sang requirement nga wala nakalista sa charter isa ka paglapas suno sa Section 21(b). Puede niya ini ireklamo sa complaints desk sang opisina ukon sa ARTA.

Ginatugutan sang implementing rules ang ARTA nga mag-aksyon sa mga reklamo nga nabaton sa bisan ano nga porma, lakip ang electronic nga paagi. Magpakigsugilanon sa abogado kon ang ginbasura ukon nadugayan nga permit nagapadula sang kuwarta sang imo negosyo, kon gusto mo mag-file sang pormal nga administrative ukon kriminal nga reklamo kontra sa isa ka opisyal, ukon kon kinahanglan mo ang mando sang korte para mag-aksyon ang opisina. Para sa mga tikang sa pagkuha sang business permit kag barangay clearance, tan-awa ang Barangay clearance para sa business permit kag ang amon mga giya sa gobyerno.

Kon indi mo makaya ang bayad sa abogado, tan-awa ang Libre nga legal nga bulig sa Pilipinas.