Legal Kadi Dagiti Police Checkpoint? Ania ti Mabalin ken Saan

Wen. Naggapu ti alagaden kadagiti desision ti Supreme Court, saan nga iti maymaysa a linteg. Ti umuna a kaso ket ti Valmonte v. De Villa (1989 ken 1990), a dakamaten dagiti simmaruno a desision. Agpannuray daytoy a panid kadagidiay simmaruno a desision, a nabasa iti Supreme Court E-Library.

Iti People v. Manago (2016), kinuna ti Court a dagiti checkpoint "are not illegal per se for as long as its necessity is justified by the exigencies of public order and conducted in a way least intrusive to motorists". Iti Veridiano v. People (2017), inulitna: "Checkpoints per se are not invalid." Dagiti nasapsapa a desision kas iti People v. Vinecario (2004) ket madakamat para iti isu met laeng a standard a "least intrusive" (kabassitan ti panangdisturbo).

Iti Manago, inlista ti Court no ania ti mabalin a karaman iti routine inspection tapno saan a malabsing ti kalintegan maibusor iti di umiso a panagsukisok:

• iwaksi ti opisial ti kurtina ti lugan nga awan ti nakalugan a naiparada iti publiko a fair grounds;
• kitaen laeng ti opisial ti uneg ti lugan;
• silawan ti opisial ti uneg ti lugan nga awan ti pannakalukat dagiti ridaw ti kotse;
• saan a maaramidan dagiti nakalugan iti physical wenno body search;
• ti inspeksion ket visual search wenno visual inspection laeng; ken
• maaramid ti routine check iti maysa a nakapirmi a lugar.

Iti Veridiano, simple ti panangibagana: ti sakup ti routine inspection "must be limited to a visual search". Dagiti routine inspection "do not give law enforcers carte blanche to perform warrantless searches" (saan nga ited kadagiti agpatpatungpal iti linteg ti awan patinggana a pammalubos nga agsukisok nga awan ti warrant).

No laeng adda probable cause. Iti Veridiano, kinuna ti Court nga "extensive searches are permissible only when they are founded upon probable cause". Kas inlawlawag ti simmaruno a kaso a People v. Sapla (2020), a nangdakamat iti Valmonte, mabalin laeng a pasardengen ken naan-anay a sukisoken ti lugan no adda probable cause a mangpapati a nasimbeng kadagiti opisial a ti agmaneho ket nakalabsing iti linteg, wenno dagiti linaon ti lugan ket naaramat iti maysa a krimen.

Saan nga umanay ti tip. Iti Sapla, inkeddeng ti Supreme Court En Banc ti saludsod no mabalin nga aramiden ti polis ti warrantless a nauneg a panagsukisok iti lugan gapu laeng iti saan a na-verify a tip manipud iti anonymous informant. Kinunana a ti impormasion manipud iti tip, no isu laeng, "cannot engender probable cause". Iti Veridiano, kinuna ti Court: "A tip is still hearsay no matter how reliable it may be."

Saan a mabalin nga usaren ti checkpoint kas pangallilaw. Iti Manago, nangipasdek ti polis iti checkpoint tapno tiliwenda ti suspek nga ammodan no asino. Inawagan ti Court daytoy iti "a subterfuge" tapno matiliw ti suspek, kinunana a saan a legal ti panagsukisok ken na-acquit ti naakusaran.

Wen, no adda dagiti kondision. Iti Saluday v. People (2018), kinuna ti Supreme Court En Banc a ti panangsukisok iti bus iti military checkpoint ket nasimbeng a panagsukisok. Impalubosna a mapasardeng dagiti bus kadagiti designated a checkpoint ti militar wenno polis, a mabalin a sumang-at dagiti opisial para iti routine inspection kadagiti pasahero ken dagiti bag-da. Nangikeddeng ti Court iti uppat a kondision:

1. Wagas. Masapul a kabassitan ti panangdisturbo ti panagsukisok ken masapul a raemenna ti dignidad dagiti masuksukisok, nga awan ti pannakaibabain, pannakaumsi wenno pannakaangaw iti sango ti publiko.
2. Awan ti diskriminasion. Saan a mabalin nga aggapu ti panagsukisok iti discriminatory a motibo, kas iti profiling wenno stereotyping.
3. Panggep. Masapul a para laeng iti kinatalged ti publiko ti panagsukisok.
4. Salaknib. Masapul a mapatien dagiti korte nga adda dagiti addang a pangsalaknib tapno awan ti ebidensia a maimula maibusor iti naakusaran.

Sakupen dagitoy nga alagaden dagiti bus ken kapada a lugan a mangala kadagiti pasahero kadagiti terminal ken iti dalanda. Kinuna ti Court a "do not apply to privately-owned cars" dagitoy, ken saan met nga agaplikar kadagiti lugan a para iti pribado wenno personal a panagusar, kas iti taxi.

Saan a mabalin nga usaren maibusor iti naakusaran. Iti Manago, impakat ti Court ti "exclusionary rule under Section 3 (2), Article III of the 1987 Constitution". Iti Veridiano, dinakamatna ti "exclusionary principle" iti isu met laeng a probision. Iti Manago, Veridiano ken Sapla, naikkat ti ebidensia manipud iti saan a legal a panagsukisok ken na-acquit dagiti naakusaran.

Para iti panangtiliw nga awan ti warrant, kitaem ti Panangtiliw nga awan ti warrant ken ti topic maipapan iti arrest ken bail.

Dagiti alagaden no kasano ti langa ti checkpoint (silaw, karatula, uniporme, opisial a mangidadaulo), dagiti checkpoint para iti election gun ban ken dagiti manual ti PNP ket saan a nabasa iti opisial a source, isu a saan nga iladawan dagitoy daytoy a panid.

Dagitoy ket inaramid laeng a pagarigan tapno maipakita no kasano nga agandar dagiti alagaden. Saanda a balakad para iti aniaman a pudno a kaso.

Napasardeng ni Ben iti police checkpoint iti rabii. Silawan ti opisial ti uneg babaen ti flashlight, kitaenna dagiti tugaw ken palubosanna a pumanaw. Iti sidong ti Manago ken Veridiano, mapalubosan daytoy a visual check.

Iti sabali a checkpoint, ibilin dagiti opisial ken ni Carla a bumaba iti kotsena ket lukatanda ti trunk ken dagiti bag-na gapu laeng ta "adda nag-text" nga adda drugas iti kotsena. Iti sidong ti Sapla, ti tip no isu laeng ket saan a probable cause, isu a saan a legal daytoy a kita ti panagsukisok ken saan a mabalin nga usaren maibusor kenkuana ti aniaman a masarakan.

Aglugan ni Miguel iti bus a mapan iti probinsia a pinasardeng iti military checkpoint. Sumang-at ti maysa a soldado ket kitaenna dagiti bag kadagiti tugaw. Iti sidong ti Saluday, mabalin a nasimbeng a panagsukisok daytoy no kabassitan ti panangdisturbona, saan a discriminatory, maaramid para iti kinatalged ti publiko, ken adda salaknib maibusor iti planted evidence.

Dagus no natiliwka wenno nakasuanka kalpasan ti panagsukisok iti checkpoint, wenno no adda dagiti banag a naala iti luganmo wenno bag-mo. No legal ti panagsukisok ket agdepende kadagiti eksakto a pasamak, ken mabalin nga ipaay ti abogado ti exclusionary rule iti korte. No pinasardengka laeng ken pinalubosandaka a pumanaw, gagangay a saanmo a masapul ti abogado.

No saanmo a kaya ti agbayad iti abogado, kitaem ti Libre a tulong legal iti Pilipinas, agraman ti Public Attorney's Office.